Kalbin halleri
'Kalb' ismi nereden geliyor
Ebu Musa el-Eş'arî (r.a) anlatıyor:
Kalb, sürekli döndüğü ve değiştiği için bu ismi aldı.
Kalb,koca bir sahrada rüzgâra kapılan bir tüy gibidir.
(Sahabeden Günümüze Allah Dostları.Cild:1,S:404)
İnsanı yöneten kalptir
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
İnsanın şerefi ve bütün yaratıklara kendisini üstün kılan fazileti, Allah'ın marifetine hazırlanmakla elde edilir.
Öyle marifet ki dünyada, dünyanın güzelliği, kemâli ve medár-ı iftiharıdır.Öyle marifet ki ahiretin zahiresi ve azığıdır.
İnsanoğlu ancak kalbiyle Allah'ın marifetine hazırlanabilir. Kalbin dışında herhangi bir azasıyla marifete hazırlanamaz.
O halde Allah'ı bilen, Allah'a yaklaştıran, Allah için çalışan ve Allah için gayrette bulunan, Allah nezdindeki sırları keşfeden kalptir.
Diğer ȧzalar ise kalbin yardımcılarıdır.
Kalbin çalıştırdığı aletlerdir.
Efendinin, kölesini çalıştırdığı, çobanın (idarecinin) halkını güttüğü ve sanatkârın aletini çalıştırdığı gibi, kalp de diğer azaları çalıştırmaktadır.
Bu bakımdan Allah nezdinde makbul olan kalptir.
Şu şartla ki, Allah'ın gayrisinden boş olmalıdır.
Allah' ın gayrisiyle dolu olduğu zaman da Allah'tan (cemâlinden) mahcub (perdelenmiş) olan da kalptir.
Kendisine hitap edilen, kendisine itâb edilen de kalptir.
Allah'a yaklaşmakla said olan da kalptir.
Bu bakımdan insanoğlu kalbini temizlediği zaman felaha kavuşur, kalbini kirlettiği ve gaflete daldırdığı zaman şekavete sapar ve rahmetten mahrum olur.
Hakikatte Allah'a itaat eden kalptir.
İbadetlerden gelen nurlarını azalar üzerine saçan kalptir.
Allah'a karşı inat ve isyan bayrağını açan kalpten başka hangi âza olabilir?
Âzalara sirayet eden fuhşiyât ancak onun eseridir.
Zâhirin güzellikleri ve çirkinlikleri ancak ve ancak kalbin karanlık ve nurlu olmasından ileri gelir.
Zira her kalp, içindekini dışarıya sızdırır.
Kalp, öyle bir şeydir ki insanoğlu onu tanıdığı zaman, muhakkak nefsini tanımıştır. Nefsini tanıdığı zaman muhakkak Rabbini tanımıştır.
İnsan kalbini tanımadığı zaman, kendi nefsini tanımamıştır. Kendi nefsini tanımadığı zaman da Rabbini tanımamıştır. Kalbini bilmeyen de kalbinin gayrisini haydi haydi bilemez.
Zira insanların çoğu, kalplerini ve nefislerini bilmemekte, kalpleri ve nefisleri arasında perdeler gerilmiş bulunmaktadır.
Çünkü Allah Teâlâ bazen insanoğlu ile kalbi arasına kuvvet ve kudretiyle girer.
Allah'ın kuvvet ve kudretiyle insanoğlu ile kalbi arasına girmesinin mânâsı,
- kendisinin müşâhedesinden,
- murakabesinden,
- sıfatlarının marifetinden
- ve Rahman olan Allah'ın kudret parmaklarının ikisi arasında nasıl evrilip çevrildiğini görmekten men eder,
- esfel-i sâfiline nasıl indiğini,
- şeytanların ufkuna doğru nasıl yuvarlandığını
- ve nasıl à'lâ-i illiyyin'e yükseldiğini,
- mukarreb meleklerin âlemine nasıl yükseldiğini
ona bildirmez demektir.
Kalbini murakebe ve gözetmek için melekût âleminin hazinelerinden kalbinin üzerine akan ve kalpte beliren incelikleri gözlemek için kalbini tanımayan bir kimse
Allah Teala'nın şu âyetinin mefhumuna dahil olmuş olur!
"O kimseler gibi olmayın ki, Allah'ı unutmuşlar,
Allah da onları kendilerine unutturmuştur.
İşte bunlar fasık olanlardır".
(Haşr/19)
(İMAM GAZALİ HAZRETLERİ-İHYA'DAN)
Kalbin mahmûd hâlleri ve âhiret ilmi
Kalbin mahmûd (öğülen) hâlleri:
- Sabr,
- şükr,
- havf,
- recâ,
- rızâ,
- zühd,
- takvâ,
- kanaât,
- cömertlik ile
- bütün ni'metleri Allah'tan bilip O'na bağlanmak,
- iyilik,
- hüsn-i zan,
- güzel ahlak,
- iyi geçim,
- doğruluk ve
- ihlâs hâlleridir.
Bu hâllerin hudûd ve hakîkatlerini, bunlara sâhib olmanın sebeplerini, semere ve alâmetlerini bilmekle, zayıflayanları takviye edip, kaybolanları iâdeye yarayan ilim, âhiret ilmidir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.1.S.59}
Onu söyleyen dil bende; ama ona inanan kalp sende
Bir gün Hoca vaazında:
"Bismillah diyerek yürürseniz, suyun üzerinden batmadan geçebilirsiniz." der.
Bu söze inanan bir köylü, artık köprü yerine nehirden geçmektedir.
Bir gün hocayı evine davet eder. Kabul eden hocayla birlikte giderken, karşılarına nehir çıkar ve adam nehrin üzerinden yürüyerek geçer.Ama hoca suya girmeye cesaret edemez.
Şaşkın köylü:
"Hocam böyle dememiş miydiniz, gelsenize!" diye seslenir.
Hoca şöyle cevap verir:
"Onu söyleyen dil bende; ama ona inanan kalp sende...!"
Kalp, birşeyi sevince herşeyden kopar
Ben mücevherlerden başka bir şey görmedim ki!
Zâtın biri bir pazar yerinde gezinmektedir.Yolu bir ara kıymetli mücevherler satan pazarcının yanına çıkar. Mücevherler gözü takılır. Her biri belli ki çok kıymetlidir.
Şunun güzelliğine bak. Yok şu daha güzel derken, gözüne kestirdiği bir mücevheri kaptığı gibi kaçar.
Lâkin çok geçmeden yakalanır ve hâkimin huzurunu çıkarırlar.
Hâkim sorar:
Be adam! Bunca kalabalığın içinde bunu nasıl yaptın? Hiç yakalanacağın aklına gelmedi mi? Bunca zabıtalar görmedin mi?
Adam cevap vetmiş:
Hâkim bey! Ben mücevherlerden başka bir şey görmedim ki!
Kalbin yükselip-alçalması
"Allah'ın öyle kulları vardır ki kuşların yuvalarına yükselişi gibi kalpleri geceleyin yaptıkları zikirlerle ve Kur'ân'ı terennümle yükselir. Kalpleri yarılacak olsa onda sevgiliye sevgiden başka birşey çıkmaz".
(Seyyid bin Hüseyin el -Affani-Gece yolcuları kitabı sahife 382)
İbn Kayyim:
Kalp kuş gibidir; yükseldiğinde belalardan uzak olur, alçaldığında belalarla kuşatılır.
('Gece yolcuları'kitabı sahife.31)
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Aşk, kötülüklerle dolu bu kirli dünyayı terk edip,
göklere doğru uçmak için gereklidir.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.418)
İbn Atâullah İskenderî (r.a) şöyle demiştir:
Kalbin öldüğünün alâmetlerinden biri de,
insanın kaçırdığı iyiliklere üzülmemesi,
yaptığı kötülüklere pişmanlık duymamasıdır.
(Sahabeden Günümüze Allah Dostları.Cild:7,S:201)
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Ne de tâli'liymişsiniz, ne de bahtınız yârmış.
Benziniz gül gibi kıpkırmızı.
Biz de sizin gibiydik, rûh olduk, kurtulduk.
Haydi siz de rûh olun, bu kirli yeryüzünden kurtulun.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.21)
Sen bana gönül gözü bağışlamadıkça ben bu baş gözünü ne yapayım?
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Seninle buluşmadıktan sonra,
ömrün sürüp gitmesinde ne kâr vardır?
Sana sığınmadıktan sonra kalkanın ne faydası vardır?
Sen benim rûhum olmadıkça,
ben ruhtan ne elde edebilirim?
Sen bana gönül gözü bağışlamadıkça
ben bu baş gözünü ne yapayım?
Ey gönül;
beşeriyet hâlinden, insanlıktan vazgeç de melek ol! Melek huylu olmazsa insanın hayvandan ne farkı vardır!
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.280)
İnsanı Allah'a bağlayan kalbidir
Kalb; Allah'ın gayrisinden boş olmalıdır.
Allah' ın gayrisiyle dolu olduğu zaman da Allah'tan (cemâlinden) mahcub (perdelenmiş) olan da kalptir.
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Allah'ı bilen, Allah'a yaklaştıran, Allah için çalışan ve Allah için gayrette bulunan, Allah nezdindeki sırları keşfeden kalptir.
Diğer ȧzalar ise kalbin yardımcılarıdır.
Kalbin çalıştırdığı aletlerdir.
Efendinin, kölesini çalıştırdığı, çobanın (idarecinin) halkını güttüğü ve sanatkârın aletini çalıştırdığı gibi, kalp de diğer azaları çalıştırmaktadır.
İnsanoğlu kalbini temizlediği zaman felaha kavuşur,
kalbini kirlettiği ve gaflete daldırdığı zaman şekavete sapar ve rahmetten mahrum olur.
Âzalara sirayet eden fuhşiyât ancak onun eseridir.
Zâhirin güzellikleri ve çirkinlikleri ancak ve ancak kalbin karanlık ve nurlu olmasından ileri gelir.
Zira her kalp, içindekini dışarıya sızdırır.
Bu bakımdan Allah nezdinde makbul olan kalptir.
Şu şartla ki, Allah'ın gayrisinden boş olmalıdır.
Allah' ın gayrisiyle dolu olduğu zaman da Allah'tan (cemâlinden) mahcub (perdelenmiş) olan da kalptir.
(İMAM GAZALİ HAZRETLERİ-İHYA'DAN)
Beyitler
Sûrette nem var benim, sirettedir mâdenim,
Kopsa kıyâmet bugün, gelmez perîşân bana.
Niyazi Mısrî
Beni bende demen, bende değilem,
Bir ben vardır bende benden içerü.
Yûnus Emre
Allah Dostları / Kalp ve Gönül · Marifet Petekleri