Arama

Başlık ve içerikte ara

Kalbin Kabz ve Bast hâli

3 dk

Ruhâni kalbin kabz ve bast hâli

Sağlıklı hayat kalbdeki inkıbaz ve inbisatın nöbetleşe olarak sürüp gitmesinde; kâh elem, kâh haz şeklinde durmadan değişmesindedir.

Elmalılı Hamdi Yazır diyor ki;

Yürek denilen cismanî kalb, bedendeki dolaşım sisteminin, sinirlerin ve adelelerin çeşitli dokularına sahip olduğu gibi;

ruhanî kalb de böyle bir çalışma ve iletişim sisteminin merkezidir.

Cismanî kalb nasıl periyodik hareketlerle sürekli olarak bir açılıp büzülme nöbetini tekrarlıyor ve cismanî hayat onun bu açılıp büzülmesi sayesinde sürüyor ve ona borçlu bulunuyorsa,

ruhanî kalb de böyle bir manevî açılıp kapanmanın sürüp gitmesi içinde varlığını sürdürür.

Manevî hayat bu bir anlık atışların merkezi olan vicdana borçlu olarak varlığını sürdürür. Her iki mânâsıyla hayatın kökü, kalbin temayüllerine ve atışlarına bağlı kalır.

Cismanî kalbin açılıp büzülmesi, akciğerlerin havadan nefes alıp vermesinden görünüşte nasıl bir güç alıyorsa;

iç dünyamızda ruhanî kalb de açılıp büzülmesinde

"ruh-ı emrî" ile rahmâniyetin nefeslerinin yardımından feyz alır.

Rahmânî nefeslerin

çekilmesi bir büzülme,

akışı ise bir genişleme ve ferahlama ifade eder.

Buna ruh ilminde "kabz ve bast hali" adı verilir:

"Allah kabzeder, bast eder." (Bakara, 2/245) âyeti buna işaret eder.

İnkıbazın inbisata (büzülmenin genişlemeye) dönüştüğü vicdan ışıltıları ruhta bir haz ve ferahlık,

inbisatın inkıbaza dönüştüğü vicdan anları da

ruhta bir elem ve sıkıntı doğurur.

İnkıbaz, ruhî kalbin kendine dönüşü,

duyduğu acı da bu dönüş içinde yok oluştan azıcık tadışıdır.

İnbisat ise kalbin, rahmânî nefeslere kavuşması,

aldığı haz ve lezzet de bu kavuşma içinde varoluşu tadışıdır.

İlâhî kabz, insan ruhuna bir önceki imdadı yutturup,

asıl hasleti olan yokluğu tattırmak üzere,

kalbi kendine döndüren bir terk ve yöneltmedir.

İlâhî bast ise, bunun aksine kalbi kendinden alıp varlığı tattıran bir imdattır.

Bunun içindir ki, insan kendi kendine terk edildiği zaman pek ziyade kabz hâline dönüşür ve acı duyar da kendisini her şey zanneden o azgın insan o anda Hak'dan azıcık bir imdat almak için kıvrandıkça kıvranır.

Hasılı hayat gerek dışta, gerek içte Hak ile böyle sürekli bir alış veriş içindedir.

İnkıbaz hâlinin sürüp gitmesi bir hastalık (melankoli) demek olduğu gibi inbisat hâlinin de sürüp gitmesi yine bir hastalıktır.

İnkıbaz-ı küllî de, inbisat-ı küllî de ölüm demektir.

Biri boğar, biri çatlatır.

Sağlıklı hayat kalbdeki inkıbaz ve inbisatın nöbetleşe olarak sürüp gitmesinde; kâh elem, kâh haz şeklinde durmadan değişmesindedir.

Geleceğe göre hikmet, ümitsizlik ile ümidin dengede durmasında, ümitle korku arasında (beyne'l-havfi ve'r-reca) kurulan uyumdadır ve bu uyumun sağlamlığındadır.

)Elmalılı Tefsiri,Bakara,269.Âyet(

İçimde olan zillet, izzet, kabz ve bast gibi hâllerin değişmesinden

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

Büyüklerden biri münâcaatında:

"Ya Rabbi!

Bende bulunan muhtelif eserlerden ve değişen hâllerden yakînen anladım ki,

benden Senin murâdın,

her şeyde bana bilinmektir.

Tâ ki hiçbir şeyde Seni bilmez olmayayım" demiştir.

Yâni, görünüşümde olan sıhhat, hastalık, zenginlik ve fakirlik gibi değişen eserlerden

ve içimde olan zillet, izzet, kabz ve bast gibi hâllerin değişmesinden

ve bunlardan başka Senin şûûnundan olup bende zuhûr eden çeşitli hâllerimin her zaman değişmesinden bildim ki,

beni yaratmaktan murâdın, her şeyde bir başka tanışla ve bir hâlet-i mahsûsada bana bilinmektir.

Tâ ki vahdaniyetini azametinle bilip, celâl ve cemâlini, kudret ve kemâlini, her şeyde, her zaman müşâhede edip, bütün fiil ve sıfatlarınla Seni tanıyalım.

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.318)

İbrahim Hakkı (r.a) diyor ki;

Hakk Teâlâ insanı kendini tanımak için yaratıp,

Kendini tanımayı nefsini tanımaya bağlamıştır.

(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme.S.407)

Allah Dostları / Kalp ve Gönül · Marifet Petekleri

İlgili yazılar