Musibette Hikmetler
'İmtihan' kelimesinin anlamı:
Araplar gümüşü ateşte eritip cürûfunu atarak saflaştırıp arındırma işini " imtihan, fitne"kelimesiyle anlatırlar.
İmtihanın (fitnenin) asıl mânası;
"sınamak, gizli olanı açığa çıkarmak" demektir.
Yalnız bu kelime dînî bir terim olarak, istenmeyen sonucun elde edildiği denemelerde kullanılır.
(Şifâ-i Şerif şerhi-Kadi İyâz-Prof Dr.Mehmet Yaşar Kandemir-III.S:159)
Şükürsüzlük ve Rabb'den şikâyetten belâ gelir.
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Ademoğullarının başına gelen her türlü belâ Rabb'inden şikayet etmesi yüzündendir.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.611)
Günahlardan temizlenmek için belâlar gelir
Eğer belâlara sabrederseniz....
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Eğer belâlara sabrederseniz,
gizli ve açık bütün günahlardan temizlenirsiniz.
Hz. Peygamberden şöyle rivâyet olunmuştur:
"Günahlarından eser olmaksızın yer yüzünde yürüyünceye kadar mü'minde belâ eksik olmaz".
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.500)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Eğer hayatın zorlaşırsa günahlarını hatırla.
Nefsine de ki:
"Cenâb-Hak, günahın dolayısıyla seni sıkıntıya uğrattı.
Eğer günahından tevbe eder ve Hakk'a karşı takvâ sahibi olursan, O sana her zorluktan kurtulacak bir kolaylık verir ve her sıkıntını giderecek bir çıkış yolu gösterir".
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.414-415)
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Cenâb-ı Hakk, bâzı günahkâr kullarının gönüllerine
kilit vurmuş, üstüne de mühür basmıştır.
Bu mühürlü, bu kilitli kapıyı açmak için, belâlara sabretmek, gamlar ve kederler için de çırpınmak gerekir.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.372)
Ümmü İbrahim (r.a)'e bir hayvan çarptı. Kadıncağız ayağı kırılınca tanıdıkları ona geçmiş olsun ziyaretine geldiler.
O şöyle diyordu:
"Dünya musibetleri de olmasa,
âhirete, iflas etmiş zavallılar olarak gidecektik".
(Sahabeden Günümüze Allah Dostları.Cild:6,S:36)
Allahü Teâlâ sevdiklerini ibtilâ eder.
Kudsî Hadis:
"Ey Dâvud, bir kulumu sevince, ona çok bela veririm,
nihayet Beni çağırır; kendini sevdiğim gibi sesini de severim".
(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme)
Lokman Aleyhisselam oğluna:
"Oğlum, altun ateş ile denendiği gibi,
iyi insanlar da belâ ile imtihan edilirler.
Allahü Teâlâ sevdiklerini ibtilâ eder.
Belâya razı olandan Allah razı olur,
kızana da Allah kızar" dedi.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.244}
Allah seni, sevdiği için sınar.
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Allah seni, sevdiği için sınar.
Allah'ın emrine her uyuşunda,yasağından her kaçışında Allah'ın sana olan sevgisi artar.
Allah'ın sana verdiği sıkıntılara sabrettiğin sürece de
O'na daha çok yaklaşırsın.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.181)
Kendisini tanıtmak için seni belâya müptela kılıyor.
Hadîs-i Kudsî:
"Kazâma teslim olan ve belama sabr edeni, katımda sıddıklardan yazarım.
Ey kulum, seni hep bir halde bulundurmamı Benden isteme. Ben bunu yapmam. Çünkü seni, bütün sıfatlarımla tanıman için yarattım".
(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme.S.706-724)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
O ancak kendisini öğretmek için seni belâya müptela kılıyor.
Böylece, belâyı indirmede ve gidermede dellilerini ve kudretini sana göstermek için sana belâ veriyor.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.500)
Büyüklerden biri münâcaatında:
" Ya Rabbi! Bende bulunan muhtelif eserlerden ve değişen hâllerden yakînen anladım ki, benden Senin murâdın,
her şeyde bana bilinmektir. Tâ ki hiçbir şeyde Seni bilmez olmayayım"demiştir.
Yâni, görünüşümde olan sıhhat, hastalık, zenginlik ve fakirlik gibi değişen eserlerden
ve içimde olan zillet, izzet, kabz ve bast gibi hâllerin değişmesinden
ve bunlardan başka Senin şûûnundan olup bende zuhûr eden çeşitli hâllerimin her zaman değişmesinden bildim ki,
beni yaratmaktan murâdın, her şeyde bir başka tanışla ve bir hâlet-i mahsûsada bana bilinmektir.
Tâ ki vahdaniyetini azametinle bilip,
celâl ve cemâlini, kudret ve kemâlini, her şeyde, her zaman müşâhede edip, bütün fiil ve sıfatlarınla Seni tanıyalım.
(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme.S.726)
Mâlik b. Dinar; müritlerinden birine;
"Allah'ı tanımak istiyorsan tedbirine ve takdirine rıza göster. Nefsini, hevânı, tabiatına ve isteklerini tedbir ve takdir etmek konusunda Allah'a eş tutma". Demiştir.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.109)
Derece yükselme imtihanı
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Allah kulunun iyiliğini dilerse varını yoğunu elinden alır,
kulu sabrederse onu yükseltir, gönlünü hoş eder ve ona lütuflarını akıtır.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.126)
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Dünya hayatında başına gelen
belâlara,cefâ dikenlerine katlan!
Çünkü çektiğin acılar,sıkıntılar
seni dikenlerden alır da güllere kavuşturur.
Reyhanların,yaseminlerin bulunduğu bahçeye çeker götürür.
Dost uğruna düşmanların lânetini, hakaretini, küfürlerini şerbet gibi iç. Çünkü bu lanetler, hakaretler, küfürler, seni lûtuflara, senâlara, âferinlere mânevî derecelere ulaştırır.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.95)
Allah'ı sevgi imtihanı
Allah ve Peygamber sevgisinin imtihanı
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Kul denendiği zaman belli olur.
Allah'tan bir belâ geldiğinde sen aynı kalabiliyorsan,
Allah'ı seviyorsun demektir.
Belâ geldiğinde değişirsen,
yalanın ortaya çıkar ve ortada sevgi falan kalmaz.
Hz. Muhammed'e (s.a.v.) birisi geldi ve;
"Ey Allah'ın Resûl'ü! Ben seni seviyorum"! Dedi.
Hz.Peygamber
"O halde fakirlik için bir elbise hazırla"! Buyurdu.
Yine biri geldi ve;
"Ey Allah'ın Resúlü! Ben Allah'ı seviyorum" dedi.
Bunun üzerine Hz. Muhammed (s.a.v.);
"O halde belâ için bir elbise hazırla"! Buyurdu.
Allah ve Peygamber sevgisi fakirlik ve belâ ile arkadaştır.
Bundan dolayı salihlerden biri;
"İnsanlar olmadık şeyleri iddia etmesinler diye belâ ile sevgi başbaşa bırakılmışlardır. Böyle olmasaydı herkes Allah'ı sevdiğini iddia ederdi".
İşte bu yüzden belâ ve fakirliğe sabır,
Allah sevgisinin göstergesi kabul edilmiştir.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.24)
Beni seviyorsanız, taşımdan niçin kaçıyorsunuz?
İbrahim Hakkı (r.a) diyor ki;
Bağdat'ta bir cemaat, Şeyh Şibli Hazretlerini ziyarete giderler.Kapıya geldiklerinde,
Şeyh, "siz kimlersiniz"? Der.
Onlar da, "biz sizi seven dostlarınız" derler.
Şeyh hemen onlara taş atmaya başlar.
Hepsi kaçar gider. Ancak, iki tanesi kapısında kalır.
Şeyh, kaçanlara sitem ederek:
"Size ne oldu ki benden kaçarsınız, beni seviyorsanız, taşımdan niçin kaçıyorsunuz" der.
O iki sevenine ise, muhabbetle hitab edip,
"benim dostum, yalnız siz imişsiniz, taşıma katlandınız. Bununla husisi sohbetime layık olmuşsunuz", der.
Muhabbetin sonu yoktur.
Sevmenin sonu olmadığı gibi, sevilmenin de sonu yoktur. Muhabbet makamı, sevgilinin kazasına rızadır.
(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme)
Dünya imtihan ve belâ yeridir
İmam Rabbânî (r.a) diyor ki;
Dünya imtihan ve belâ yeridir.
(MEKTUBÂT-I RABBÂNÎ 73.MEKTUP)
İmam Rabbânî (r.a) diyor ki;
Dünya, ni'metlenmek ve lezzet almak için kurulmamıştır.
Ni'metlenmek ve lezzet almak için hazırlanan âhirettir.
(MEKTUBÂT-I RABBÂNÎ 412.MEKTUP)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Sabırlı olunuz.
Çünkü dünya büsbütün sıkıntı ve musibetlere doludur.
Nâdir olan bunun dışındaki bir şeydir.
Her nimet beraberinde bir musibet getirir.
Hüzünsüz bir neşe ve darlıksız bir bolluk olmaz.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.49)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Dünyada ademoğullarının nasîbi genellikle;
belâlar, iyilikler, elemler ve meşakkatlerdir.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.609)
Muhammed b. Mutarrif, Ebu Hâzim'den naklediyor:
"Dünyada seni sevindiren bir şeyle karşılaşmışsan,
bil ki bunun hemen arkasından seni üzen başka bir şey gelecektir".
(Sahabeden Günümüze Allah Dostları.Cild:2,S:329)
Sufyân-ı Sevri:
"Dünya
doğruluk yeri değil, eğrilik yeridir.
Ferahlık yeri değil, sıkıntı yeridir.
Onu bilen
bolluğu ile sevinmez,
darlığı ile üzülmez" dedi.
(IMAM GAZALI-IHYAU 'ULÜMİ'D-DIN.CİLD.4.5.415)
Belâlar insanı kemâle erdirir
Lokman Aleyhisselam oğluna:
"Oğlum, altun ateş ile denendiği gibi,
iyi insanlar da belâ ile imtihan edilirler.
Allahü Teâlâ sevdiklerini ibtilâ eder.
Belâya razı olandan Allah razı olur,
kızana da Allah kızar" dedi.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.244}
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Sıkıntı çekmeyen insanda hayır yoktur,
sıkıntılar Allah'ın kırlangıç kuşlarıdır.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.281)
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Ey benim cânım; beni yık, harâb et!
Çünkü, harâb olmuş bir şehirden sultan vergi alamaz!
Ey gönül!
Yan yakıl; ham kaldıkça senden aşk kokusu, gönül kokusu gelmez! Ateşte yanmadan koku veren öd ağacını sen nerede gördün?
Altın kuyumcunun vuruşlarını seve seve yedikten, onun eliyle dövüldükten sonra, her an daha da hoş, daha da güzel bir hal alır.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 2.S.249)
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Ey can!
Sevgilinin belâsından kaçma! Belâlara uğramazsan, ızdırap çekmezsen, pişmezsin, ham kalırsın.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.284)
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Derde düşmedikçe dermana eremezsin.
Can vermedikçe cânâna kavuşamazsın.
Halil peygamber gibi ateşe atılmadıkça,
Hızır gibi âb-ı hayat çeşmesi kaynağına varamazsın.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 4.S.291)
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Ben her derdin, her gamın el atıp benimle oynamasından sararıp solsaydım bir adam olmazdım, akıllı bir aptal olur giderdim.
(MEVLÂNÂ CELÂLEDDİN-DÎVÂN-I KEBîR II )
Îmânın sıhhati ve imtihan
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
İmtihan,
iman sahibi ile münafığı,
tevhid ile müşriki,
ihlaslı ile gösterişçiyi,
yiğitle korkağı,
yerinde sağlamca duran ile sallananı,
sabredenle feryâd koparanı,
haklı ile haksızı,
doğru ile yalancıyı,
sevenle nefret edeni,
tâbi olanla bidat sahibi olanı birbirinden ayırmak içindir.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.77)
Belâ sana, seni helâk etmek için gelmez, aksine;
seni sınamak, imanın sıhhatini veya kininin ipinin sağlamlığını pekiştirmek için gelir.
Belânın bâtını da, Mevlâ'nın seninle övündüğünü sana müjdelemek içindir.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.600)
Allah kulunu imânı ölçüsünce durmadan imtihan eder.
Kim ki imânı büyür, çoğalır ve artar; onun belâsı da büyür.
Resûlün uğradığı belâ nebînin belâsından büyüktür.
Çünkü onun imanı daha büyüktür.
Nebînin belâsı da abdalın belâsından,
abdalın belâsı da velinin belâsından büyüktür.
Her birininki imânı ve yakîni ölçüsündedir.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.618)
Belâ;
kalbi ve yakîni güçlendirir,
îmân ve sabrı sağlamlaştırır,
nefis ve hevâyı ise zayıflatır.
Ne zaman bir mü'mine bir elem ârız olsa
ve mü'min sabır rızâ ve Rabb Azze ve Celle'in fiillerine teslim olsa;
Rabb Teâlâ ondan râzı olur ve ona bahşeder.
Böylece ona yardım, destek ve başarı gelir.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.619)
Kul, Rabb'ine müracaat etsin diye belâlar gelir
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Allah seni zorda bırakır ki O'na dua edesin.
Allah kulunun duada ısrarcı olmasını sever.
Bütün kapıları yüzüne kapatır ki O'nun kapısında durasın. Allah da kulunu kendine geri döndürmek ve insanlara bel bağlamağı bırakması için ona bütün yolları daraltır.
O, seni kendine yaklaştırıp sana sıkıntı verince,
O'nun verdiği sıkıntıdan haz alır, mutlu olursun.
Aksi halde seni kendi sıkıntıların ile meşgul eder.
Mala rağbet etmek, Allah'a yaklaşmanı ve sıkıntılara göğüs germeni zorlaştırır.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.328)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Başınıza gelen sıkıntılardan dolayı Hakk'ın kapısından kaçmayın. Çünkü Allah, sıkıntılarla, hastalıklarla, acılarla sizi uyandırır ki Zât'ını arayasınız ve Kendisinden ayrılmayasınız.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.280)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Allah bir kulun sırf kendisiyle ilgilenmesini dileyince önce onu insanoğlundan soğutur.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.361)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Belâlar Cenâb-ı Hakk'ın kapısını çalmayı öğretirler.
Kalp ile Cenâb-ı Hakk'ı bir araya getirirler.
Yüksek menzillere, derecelere yükseltirler.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.500)
Kudsî Hadis:
"Ey Dâvud, bir kulumu sevince, ona çok bela veririm, nihayet Beni çağırır; kendini sevdiğim gibi sesini de severim".
(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme)
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Belâların en büyüğü Peygamberlere, sonra velilere,
sonra derecesine göre diğer kullara verilir.
Zira belâ, gönülleri arz-ı ihtiyâç ile Allah'a bağlar
ve Allah'ı unutturmaz.
Fakat zenginlik ekseriyetle insanı tembelleştirir.
Çünkü insan, ihtiyâçtan müstağni olunca azar.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.1.S.958-959}
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Güller "Kim mânen Hakk'a ulaşmak için merdiven isterse, belanın, ızdırırabın bir merdiven olduğunu bilsin de,
başına gelenlerden şikâyet etmesin!
Belâlardan korkmasın,canını belâlara atsın!"
diye nâralar atarak, uçuşup saçılarak gökyüzünden gül bahçelerine yağmada ....
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.21)
Belâlar Cenâb-ı Hakk'ın kapısını çalmayı öğretirler
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Belâlar Cenâb-ı Hakk'ın kapısını çalmayı öğretirler.
Kalp ile Cenâb-ı Hakk'ı bir araya getirirler.
Yüksek menzillere, derecelere yükseltirler.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.500)
Hastalık,sağlığın kıymetini bilmek için imtihan
Belâlar da rahatlığın, ferahlığın kıymetini bilmek içindir
İmam Rabbânî (r.a) diyor ki;
Dünya ile âhiret arasında bir zıddiyet, nakzetme durumu olduğundan; birini hoşnut etmek, diğerinin dargınlığına gider.
Eğer onlar, dünyada az günlerin beliyyelerini
ve kısacık vakitlerin mihnetlerini tatmamış olsalardı;
ebedî nimetlerin ve lezzetlerin kıymetini bilemezlerdi.
Daimî olacak sıhhat ve afiyetin değerini de anlayamazlardı. Yani: Lâyık olduğu üzere..
Evet., bir kimsenin karnı acıkmadıkça,
yemeğin lezzetini tadamaz.
Bir kimse, iptilâya uğramamış ise,
ondan kurtulup feraha çıkmanın değerini bilemez.
(MEKTUBÂT-I RABBÂNÎ 412.MEKTUP)
Allah c.c. sevilmekte kıskançtır
Allahü Teâlâ Mûsâ Aleyhisselam'a:
" Berh, Benim için çok sevimli bir kuldur.
Ancak, onun bir kusuru vardır" buyurdu.
Mûsâ Aleyhisselam:
"Kusuru nedir yâ Rabbi?"diye sorunca,
Allahü Teâlâ:
"Seher rüzgârı onun hoşuna gider ve ondan zevk alarak onunla huzûr bulur.
Halbuki Beni seven, başka hiçbir şey ile huzûr ve sükûn bulamaz" buyurmuştur.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.597-598}
İmam Rabbânî (r.a) diyor ki;
Sevilen, sevginin sadece kendine ait olmasını, kendinden başka şeylerle huzura kavuşmamasını ister. Böylelikle de kendinden başka herkesle tamamen ilişiğini kesmiş olur.
(MEKTÛBÂT-I RABBÂNÎ 140.MEKTUP)
Allah dostlarının sıkıntılar hiç bitmez Rab'lerine kavuşuncaya kadar bu halleri devam eder
Her Peygamber şöyle buyurmuştur:
"Rabb'iyle karşılaşıncaya kadar mü'min için rahat yoktur".
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.439)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Allah dostlarının üzüntülerinin ardından sevinç gelmez, yükleri yere inmez, gözleri aydın olmaz, sıkıntıları hiç bitmez. Rab'lerine kavuşuncaya kadar bu halleri devam eder.
Rab'lerine kavuşmaları ise iki türlüdür:
Biri dünyada kalp ve sırlarının kavuşmasıdır ki bu az olur.
Diğeri ise âhiretteki kavuşmasıdır.
Rab'lerine kavuştukları zaman sevinir, huzurlu olurlar. Bundan önce ise sürekli sıkıntı içersindedirler.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.131)
Mü'mine âhiretten başka bir hayat,
bir genişlik ve bir rahat yoktur
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Dünyada ademoğullarının nasîbi genellikle;
belâlar, iyilikler, elemler ve meşakkatlerdir.
Eğer mü'minse aklı başında olan her insan;
âhiretten başka bir hayat, bir genişlik ve bir rahat olmadığını gördüğü anda, dünyada karşılaştığı nimet ve hazlar ile musîbetleri bir tutar.
Bu mü'mine has bir durumdur.
Bütün rahatlık;
Allah Azze ve Celle'ye yönelmek,
O'na muvafakat etmek
ve kendini O'nun huzûruna sermektir.
Kul böylece dünyadan çıkmış olur.
İşte o zaman naz; bir şefkat, bir rahmet, bir lütuf, bir sadaka ve bir ihsân olmuş olur.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.609)
Ahmed b. Hanbel'e soruyorlar:
"Kul rahatlığın tadını ne zaman duyar" diye.
Şöyle cevab veriyor:
"Cennete bastığı ilk adımda".
('Gece yolcuları' kitabı,sâhife:52)
Ruhâni kalbin kabz ve bast hâli
Sağlıklı hayat kalbdeki inkıbaz ve inbisatın nöbetleşe olarak sürüp gitmesinde; kâh elem, kâh haz şeklinde durmadan değişmesindedir.
Elmalılı Hamdi Yazır diyor ki;
Yürek denilen cismanî kalb, bedendeki dolaşım sisteminin, sinirlerin ve adelelerin çeşitli dokularına sahip olduğu gibi;
ruhanî kalb de böyle bir çalışma ve iletişim sisteminin merkezidir.
Cismanî kalb nasıl periyodik hareketlerle sürekli olarak bir açılıp büzülme nöbetini tekrarlıyor ve cismanî hayat onun bu açılıp büzülmesi sayesinde sürüyor ve ona borçlu bulunuyorsa,
ruhanî kalb de böyle bir manevî açılıp kapanmanın sürüp gitmesi içinde varlığını sürdürür.
Manevî hayat bu bir anlık atışların merkezi olan vicdana borçlu olarak varlığını sürdürür. Her iki mânâsıyla hayatın kökü, kalbin temayüllerine ve atışlarına bağlı kalır.
Cismanî kalbin açılıp büzülmesi, akciğerlerin havadan nefes alıp vermesinden görünüşte nasıl bir güç alıyorsa;
iç dünyamızda ruhanî kalb de açılıp büzülmesinde
"ruh-ı emrî" ile rahmâniyetin nefeslerinin yardımından feyz alır.
Rahmânî nefeslerin
çekilmesi bir büzülme,
akışı ise bir genişleme ve ferahlama ifade eder.
Buna ruh ilminde "kabz ve bast hali" adı verilir:
"Allah kabzeder, bast eder." (Bakara, 2/245) âyeti buna işaret eder.
İnkıbazın inbisata (büzülmenin genişlemeye) dönüştüğü vicdan ışıltıları ruhta bir haz ve ferahlık,
inbisatın inkıbaza dönüştüğü vicdan anları da
ruhta bir elem ve sıkıntı doğurur.
İnkıbaz, ruhî kalbin kendine dönüşü,
duyduğu acı da bu dönüş içinde yok oluştan azıcık tadışıdır.
İnbisat ise kalbin, rahmânî nefeslere kavuşması,
aldığı haz ve lezzet de bu kavuşma içinde varoluşu tadışıdır.
İlâhî kabz, insan ruhuna bir önceki imdadı yutturup,
asıl hasleti olan yokluğu tattırmak üzere,
kalbi kendine döndüren bir terk ve yöneltmedir.
İlâhî bast ise, bunun aksine kalbi kendinden alıp varlığı tattıran bir imdattır.
Bunun içindir ki, insan kendi kendine terk edildiği zaman pek ziyade kabz hâline dönüşür ve acı duyar da kendisini her şey zanneden o azgın insan o anda Hak'dan azıcık bir imdat almak için kıvrandıkça kıvranır.
Hasılı hayat gerek dışta, gerek içte Hak ile böyle sürekli bir alış veriş içindedir.
İnkıbaz hâlinin sürüp gitmesi bir hastalık (melankoli) demek olduğu gibi inbisat hâlinin de sürüp gitmesi yine bir hastalıktır.
İnkıbaz-ı küllî de, inbisat-ı küllî de ölüm demektir.
Biri boğar, biri çatlatır.
Sağlıklı hayat kalbdeki inkıbaz ve inbisatın nöbetleşe olarak sürüp gitmesinde; kâh elem, kâh haz şeklinde durmadan değişmesindedir.
Geleceğe göre hikmet, ümitsizlik ile ümidin dengede durmasında, ümitle korku arasında (beyne'l-havfi ve'r-reca) kurulan uyumdadır ve bu uyumun sağlamlığındadır.
)Elmalılı Tefsiri,Bakara,269.Âyet(
O sopalar keçeyi, halıyı dövmek için değil, tozlarını çıkarmak içindir.
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Senin içinde gizli bir düşman var!
O korkunç düşmanı, o nefis köpeğini, cefâdan, ıstıraptan başka hiçbir şey defedemez, içinden çıkaramaz.
Birisi keçeye, halıya sopa ile vurup durursa, o sopalar keçeyi, halıyı dövmek için değil, tozlarını çıkarmak içindir.
Senin içinde varlıktan, benlikten tozlar var.
O tozlar halının tozları gibi silkmekle birdenbire geçmez.
Bir bela gelince, bir derde, bir ızdıraba düşünce,
başına gelen zahmetlere katlanınca, gâh uyurken,
gâh uyanıkken o keder tozları sen farkına varmadan azar azar uçar giderler.
Bu yüzdendir ki;
Allah yolundaki şerlerin hepsi de hayırdır; onun hayır oluşu, güzelliği, sonunda meydana çıkar, görülür.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 2.S.32)
Beni kederleri, belâlarla yıkmadıkça, harab etmedikçe
Allah, bendeki gizli hazîneyi hiç bana verir mi?
Beni coşkun bir sele kaptırmadıkça,
nasıl olur da beni çeker, ihsân denizine götürür?
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.42)
ŞİİRLER
Mûsâ Firavun'suz, İbrâhim Nemrut'suz, Muhammed Ebu Cehil'siz olmaz
Bir beldede bir kâmil zâhir oldu mu,
muhakkak onun yanında münkir de zâhir olur.
Mûsâ Firavun'suz, İbrâhim Nemrut'suz, Muhammed
Ebu Cehil'siz, Yûnus Emre de Molla Kâsım'sız olmaz.
Gül dikensiz olmaz
Cemâlî zâhir olsa tîz, Celâlı yakalar anı,
Görürsün bir gül açılsa, yanında hâr olur peydâ.
Bu sırdandır ki bir kâmil zuhûr etse bu âlemde,
Kimi ikrâr eder anı, kime inkâr olur peydâ.
Veli ârif Celâl içre, Cemâlin görür dâim,
Bu hâristanın içinde ana gülzâr olur peydâ.
Alan lezzâti birlikten, halas olur ikilikten,
Niyâzî kande baksa ol heman didâr olur peydâ.
Niyâzî Mısrî
Beyitler
Her kimde ışk var-ısa, ayruk nesne sığmaz anda,
Dost döşeğine geçemez, at u katır yahut deve.
Yûnus Emre
Allah Dostları / Musibet ve Devâlar · Marifet Petekleri