Öfke-Hışım-Hiddet
Öfkelendiğimizde neden bağırırız ?
Hintli bir ermiş öğrencileri ile gezinirken Ganj nehri kenarında birbirlerine öfke içinde bağıran bir aile görmüş.
Öğrencilerine dönüp
“insanlar neden birbirlerine öfke ile bağırırlar?” diye sormuş.
Öğrencilerden biri
“çünkü sükûnetimizi kaybederiz” deyince
ermiş
“ama öfkelendiğimiz insan yanı başımızdayken neden bağırırız? O kişiye söylemek istediklerimizi daha alçak bir ses tonu ile de aktarabilecekken niye bağırırız?” diye tekrar sormuş.
Öğrencilerden ses çıkmayınca anlatmaya başlamış:
“İki insan birbirine öfkelendiği zaman, kalpleri birbirinden uzaklaşır.
Bu uzak mesafeden birbirlerinin kalplerine seslerini duyurabilmek için bağırmak zorunda kalırlar.
Ne kadar çok öfkelenirlerse, arada açılan mesafeyi kapatabilmek için o kadar çok bağırmaları gerekir.”
“Peki, iki insan birbirini sevdiğinde ne olur?
Birbirlerine bağırmak yerine sakince konuşurlar, çünkü kalpleri birbirine yakındır, arada mesafe ya yoktur ya da çok azdır.
Peki, iki insan birbirini daha da fazla severse ne olur?
Artık konuşmazlar, sadece fısıldaşırlar çünkü kalpleri birbirlerine daha da yakınlaşmıştır.
Artık bir süre sonra konuşmalarına bile gerek kalmaz, sadece birbirlerine bakmaları yeterli olur. İşte birbirini gerçek anlamda seven iki insanın yakınlığı böyle bir şeydir.”
Daha sonra ermiş öğrencilerine bakarak şöyle devam etmiş:
“Bu nedenle tartıştığınız zaman kalplerinizin arasına mesafe girmesine izin vermeyin. Aranıza mesafe koyacak sözcüklerden uzak durun.
Aksi takdirde mesafenin arttığı öyle bir gün gelir ki geriye dönüp birbirinize yakınlaşacak yolu bulamayabilirsiniz.”
Şeytanın Hz.Mûsâ'ya tavsiyeleri
Rivayet ediliyor ki
İblis, Hz. Musa'ya (a.s) rastladı ve ona şöyle dedi:
'Ya Musa! Sen o kimsesin ki Allah Teala seni peygamberliğine seçmiş ve seninle konuşmuştur.
Ben de Allah'ın bir mahlukuyum. Günah işledim ve tevbe etmek istiyorum. Bu bakımdan Rabbimin yanında bana şefaatçi ol ki Rabbim tevbemi kabul etsin'.
Musa (a.s) 'Olur' dedi, sonra dağa çıkıp Rabbi ile konuştuğu zaman oradan inmek istedi.
O vakit Allah Teâlâ,Musa'ya
'Ya Musa! Emanetini yerine getirdim. O halde git kendisine söyle, tevbesinin kabul olunması için gitsin Âdem'in mezarına (tâzim) secdesinde bulunsun'.
Bundan sonra Musa (a.s), İblis'e rastladı ve kendisine dedi ki:
"Ya İblis! Senin dileğin kabul edildi. Tevbenin kabul edilmesi için, Âdem'in kabrine secde etmekle emrolundun".
Bu söz üzerine İblis öfkelenip böbürlendi ve dedi ki:
'Âdem hayatta iken ben ona (tâzim) secdesi yapmadım. Kaldı ki şimdi ölüdür. Şimdi ben ona secde mi yapacağım?"
Sonra dedi ki:
"Ya Musa! Sen Rabbinin yanında benim için şefaatte bulunduğundan dolayı senin bende bir hakkın vardır.
O halde (o hak için sana şunları tavsiye ediyorum):
Beni üç şeyin yanında beni hatırla!
Böyle yaptığın takdirde o üç şeyde seni helāk etmeyeceğim:
1- Öfkelendiğin zaman öfkenin benden geldiğini hatırla.
Çünkü o anda benim ruhum senin kalbinde, gözüm senin gözündedir ve ben sende, kanın dolaştığı yerlerde dolaşmaktayım.
Öfkelendiğin zaman beni hatırla! Çünkü insanoğlu öfkelendiği zaman ben onun burnuna üflerim,
o adeta ne yapacağını bilmez bir şaşkına döner.
2-Düşmanla karşı karşıya geldiğin zaman beni hatırla!
Çünkü ben o anda âdemoğluna gelir, ona zevcesini, çocuğunu hatırlatırım. O arkasını düşmana çevirip kaçıncaya kadar, yakasını bırakmam.
3-Sakın mahremin olmayan bir kadının yanında oturma!
Çünkü ben o kadının sana gönderilmiş elçisi olurum! Senin de ona gönderilmiş elçin olurum. Seni onunla ve onu da seninle fitnelendirinceye kadar elçilik vazifeme devam ederim.
Şeytan bu sözüyle şehvet, öfke ve harisliğe işaret etti. Çünkü düşmandan kaçmak dünyaya haris olmaktan ileri gelir.
Şeytanın, Hz. Âdem'in ölüsüne secde etmekten kaçınması ise haseddir ve hased de şeytanın giriş noktalarının en büyüklerindendir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN}
Kızmak,ama Allah rızası için
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Kızkınlık (gazap), Allah rızası için ise övgüye değerdir.
Allah rızası dışında bir konuda ise kınanır.
İnançlı kimse kendi için değil, Allah için kızar,
kendi yararı için değil, dinin yararı için sinirlenir.
Allah'ın sınırlarından biri delinip, ötesine geçildiği zaman kızar.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.143)
Dünyayı arama ve dünyaya ait hiçbir şeyden dolayı öfkelenme. Çünkü bu, sirkenin balı bozduğu gibi senin kalbini bozar.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.255)
Sus, kendini bilmezlerin uygunsuz tutumlarını,
tabiat ve nefislerinin taşkınlığına güler yüzle karşılık ver. Ama, Allah'a karşı bir günah işleyecek olurlarsa susulmaz.
Çünkü bu durumda susmak haramdır.
Böyle durumlarda konuşmak ibadet, susmak ise günahtır.
İyiliği emredip, kötülüklerden sakındırabilecek durumda isen bundan geri durma, Çünkü, bu sana açılmış bir iyilik kapısıdır. O kapıdan bir an önce girmeye bak.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.144)
İnsan kızıp öfkelenince, onda olan değişiklikler
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Gadab ve hışım, Allahü Teâlâ'nın yaktığı ve gönülleri saran ateşten bir kıvılcımdır. O, kül altında korunan ateş közleri gibi,kalbin derinliklerinde saklıdır.
Onu muannid cebbarların gönüllerinde gömülü kibir meydana çıkarır ki, bu, demirin kayaya çarpması esnâsında taşın çıkardığı ateş gibidir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.369}
İblis diyor ki:
"Âdemoğlu beni çok kere âciz bıraktığı hâlde, yalnız üç yerde beni âciz bırakmamıştır; sarhoş olduğu zaman onu yularından yakalar, istediğimiz yere götürür ve istediğimizi ona yaptırırız.
Kızdığı zaman ise bilmediğini kendisine söyletir ve pişman olacağı şeyleri kendisine yaptırırız.
Elindekini az gösterir, gücü yetmeyeceği şeylere kendisini sürükleriz."
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.374}
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Gadab ateşi kuvvetlenip alevlendiği zaman, her türlü öğüt ve nasihatlerden sahibini kör ve sağır eder.
Artık va'iz ve naâsihat dinlemez olur, bil'akis daha da şiddetini artırır.
Şiddetle kızgınlık ânında kalbin kanının kaynaması ile kara bulutlar beyne yükselir ve düşünce sahâsını kaplar.
Hattâ his merkezine de sıçrar,duygu organlarımızı bozar, gözünü karartır, gözleri görmez olur.
Dünya kendisine kapkaranlık gelir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.377}
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
İnsan, kızdığı ânda kendi suratını görse, kendi kendine nefret eder, utancından kızgınlığı geçerdi.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.378}
Adamın biri de oğluna yaptığı nasihatte:
"Oğlum, kızgın tandırda insanın canı tahammül edemeyeceği gibi, gadab ânında da akıl yerinde duramaz." Demiştir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.374}
Kızmamak için
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Tevhid kendisine galebe çalan ve tevhîdin sırrına eren kimse, herşeyin Allah'ın kudretinde olduğunu ve Allah'tan geldiğini bilir, yaratıkların birer âlet olduğunu bilir ve onlara kızmaz. Tevhîdin galebesi sayesinde hiddet ortadan kalkar.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.382}
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Eski kitaplarda Allahü Teâlâ:
"Ey âdemoğlu, kızdığın zaman Beni hatırla ki,
Ben de gadablandığımda seni hatırlayarak seni cezalandırmayayım" buyurmuştur.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.385}
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Bilmiş ol ki uğradığın her haksızlığa benzeri ile karşı koyman câiz değildir.
Meselâ; seni gıybet edeni senin gıybet etmen, senin kusurlarını araştıran kimsenin kusurlarını araştırman, sana sövenin senin de ona sövmen ve benzeri günahlarda misli ile mukabele etmen câiz değildir.
Kısas ve ödemesi borç olan şey, ancak şeriatın tayin ve tesbit ettiği hususlardadır. Kötü söz, kötü söz ile cevablandırılmaz.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.402}
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Allah'ım! Bana acımayana, bana kötülük yapana sen acı, sıfatların hakkı için, merhametlilerin en merhametlisi olduğun için, beni nasıl öldüreceklerini çok iyi bilenlere, sen merhamet et!
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.353)
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Kalp sırrına erenler neler yapar bilir misin?
Kızmazlar, Küsmezler, Kırmazlar, Kırılmazlar.
Her şeyde bir güzellik bulurlar.
Hiçbir şeyi insanoğlundan bilmezler.
Rabb'inden bilirler.
Her şeyi O'ndan umup beklerler.
Ve susarlar. Susarak konuşurlar.
(Hz.Mevlâna)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Kalbi sıhhat bulup Rabb'isine vâsıl olan kişinin nazarında taş ve çamur,övgü ve yergi,hastalık ve âfiyet,zenginlik ve fakirlik, dünya mutluluğu ve mutsuzluğu birdir.
Böyle olan kişinin nefsi ve hevâsı ölmüştür.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.414)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Alışveriş ederken, bir şey yerken ve içerken, bir eşyayı alırken, verirken, konuşurken, biraz duraksa, ağırdan al. Allah için yapıyorsan, bir çırpıda yap, yok eğer Allah'tan başkasını memnun etmek için yapıyorsan o işe son ver.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.334)
Cüneyd-i Bağdâdî diyor ki;
Müslüman temiz toprağa benzer.
Temiz toprağa her şey atılır, ezilip hakâret görür.
Lâkin ondan hep güzel, temiz, faydalı şeyler çıkar.
(Cüneyd-i Bağdadi)
Yere bütün çirkin şeyler atılmakta,çiçek ve çeşitli bitkiler gibi bütün güzel şeyler yerden çıkmaktadır.
Öfkesini tutmakla ve dışa sızdırmamakla mümin de bu şekilde olmalıdır. Eziyeti yüklenmeli ve intikam almamalıdır.
(Abdülkerim Kuşeyri, O'nun güzel isimleri,S:58)
Arkadan kötü söz edenlere verilen cevaplar
Selmân (R.A.) a biri kötü sözler söylemiş.
Selmân (R.A.):
"Şâyet, benim günahlarım ağır ve sevablarım yeğnik gelirse, senin dediğinden daha da kötüyüm.
Şâyet sevablarım ağır gelirse, senin söylediklerinden de bana bir zarar gelmez."demiştir.
Onun bütün ameli âhiret olduğu için, söylenen kötü sözler kendisine tesir etmemiştir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.384}
Hz. Ebû Bekir (R.A.) e birisi kötü sözler söyleyince:
"Senin bilemediğin daha nice kötülüklerim var"
şeklinde cevap vermiş ve kendi nefsi ile meşgul olduğunu, Hakk-ı mârifetle Allah'ı bilip hakkıyla muttakîlerden olup olmadığını araştırdığını ortaya koymuş ve bu sûretle başkasının kendi aleyhinde konuşmaları onu kızdırmamıştır.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.384}
Kadının biri Mâlik b. Dinâr'a;
-Riyâkâr herif, deyince
Mâlik;
-Senden başka kimse beni bilemedi, diye cevab vermiş ve kadına kızmayarak riyadan kurtulmak için mücâhede hâlinde olduğunu ortaya koymuştur.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.384}
Adamın biri Şa'bi'ye kötü söyleyince Şa'bi:
"Hakkımdaki bu sözlerin doğru ise Allah beni affetsin, doğru değil de yalan söylüyorsan, Allah seni affetsin" dedi.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.384}
İbrâhim b. Edhem, başını yaran bir kimsenin affedilmesini Allah'tan dilemiştir.
Sebebini sonralara,
"Bu dayakta benim Allah katında mükâfâtım vardır.
Ona sebep olan da bu adamdır.
Onun sebebiyle ben mükâfatlanırken, benim sebebimle onun cezalanmasını muvafık bulmadım.
Bu sebepten Allah'tan affını diledim"demiştir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.635}
Bir çift sözü mü saklayamadın?
Birgün Hasan-ı Basri "radıyallahu anh" hazretlerine birisi gelip:
- Filan kimse seni çekiştirdi, gıybetini etti. Dedi.
"Sen o zâtın evine niçin gitmiştin"? buyurdu.
- Misafir olarak da'vet etmişti, dedi.
- Sana ne ikram etti? buyurdu.
- Çeşitli yemekler ve meşrubat..., dedi.
- Bu kadar yemekleri, içinde sakladın da, bir çift sözü mü saklayamayıp bana getirdin! buyurdu.
Daha sonra kendisinin aleyhinde konuşan bu kimseye, bir tabak taze hurma ile birlikte özür dileyerek, şöyle haber gönderdi:
"Duyduğuma göre sevâblarını, benim amel defterime geçirmişsin! İsterdim ki, karşılık vereyim!
Kusura bakmayın! Bizim hediyemiz sizinki kadar çok olmadı."
Haberde şöyle vârid olmuştur:
"Kul, kıyâmet günü hesâba çekilir. Ameline âfetler karıştığı için bütün ameli bâtıl olur ve Cehennemi hak eder.
Sonra Cennete girmesini gerektiren bir takım ameller önüne serilir, adam şaşırır ve
"Yâ Rab, bunların hiçbirini ben yapmadım"der.
Kendisine:
"Bunlar, sana gıybet edip, sana eziyyet ve zulmedenlerin amelidir"denilir.{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.669}
Adamın bir Ömer b. Abdülaziz'e giderek, birinin kendisine zulmettiğinden şikâyet etti.
Ömer b. Abdülaziz:
" Zâlimden intikamını almış olarak Allah'ın huzûruna gitmedense, onda hakkın olarak Allah'ın huzûruna çıkman daha iyidir."demiştir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.411}
Ali bin Hüseyin bin Ali bin Ebî Talib-
Zeynü'l Âbidîn (r.a)'nin birisi onun aleyhinde konuşmuştu.
Bu kendisine söylenince onun yanına gitti.
Onunla biraz sohbet ettikten sonra buyurdu ki:
“Hakkımda bazı şeyler söylediğini duydum.
Dediklerin doğruysa, Allahü teâlâdan mağfiret dilerim, beni affetsin. Dediklerin iftira ise, Allah seni affetsin, selâmı, rahmeti, bereketi de üzerine olsun.”
İslam Âlimleri Ansiklopedisi
Sabit bin Ebî Hamza es-Simâlî, İmâm-ı Zeynel Âbidîn’in şöyle buyurduğunu nakletmiştir:
“Kıyâmet günü, ehli fazîlet kalksın diye çağrılır, insanlar arasında bir grup kalkar. Onlara hadi Cennete giriniz denilir. Onlar Cennete giderken meleklerle karşılaşırlar. Melekler nereye gidiyorsunuz derler. Cennete derler. Hesaptan önce mi Cennete giriyorsunuz? derler.
Evet cevabını verirler. Sizler kimlersiniz? dediklerinde, biz fazîlet ehliyiz derler.
Sizin fazîletiniz nedir? diye sorarlar.
Onlar da, dünyâda bize hakaret edildiğinde tahammül ederdik.
Bize zulmedildiğinde sabrederdik
ve bize kötülük yapıldığında affederdik derler.
Bunun üzerine melekler, hadi Cennete giriniz.
Sâlih amel işleyenlerin mükâfatı ne güzeldir, derler.
İslam Âlimleri Ansiklopedisi
Allah Dostları / Gaflet, Günah ve Kötü Ahlâk · Marifet Petekleri