Kötü ahlak
Riya-cah-şöhret
İbrâhim b. Edhem:
"Şöhret peşinde olan Allah'a inanmamış sayılır."
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.606}
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Câh'ın mânası, gönülleri hürmetle kendisine rabtedip itâat ettirmektir. İnsanları, maksat ve arzûlarına hizmet ettirmek için, onların gönüllerine mâlik olmak demektir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.613}
Hz. Ömer (R.A.) boynunu bükmüş bir adam görünce:
"Ey eyik başlı, başını kaldır. Huşû, boyun bükmekte değil, kalptedir." dedi.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.646}
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
İnsan dâima kalbini murâkabe etmelidir. Haberde vârid olduğuna göre riyanın yetmiş kapusu vardır.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.708}
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Allahü Teâlâ'ya yapılan ibâdetle kullarından mükâfat bekleyenlerin; Allahü Teâlâ'nın gazâbına uğrayacakları hatırlamalı, amelini başkasına gösterip ona kendisini sevdirmekle Allah'ın katından düşüp, o büyük emeğinin boşa gideceğini bilmeli ve kendi kendine
" Ben bu emeğimi hiçbir şeye güç yetiremeyen insanlara bildirmekle nasıl kaybederim"deyip, nefsini ilzâma çalışmalıdır.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.709}
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Nâfilelerin kabûlû için, nâfile ibâdetlerini başkasının bilmemesi husûsunda kalbini ilzâm etmeğe çalışmalı, ibâdetten sonra da duyurmamağa gayret etmelidir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.709}
Hasan el-Basrî der ki:
"Bir kavim amellerini gizledi de, Allah Teâlâ onlar için hiç bir gözün görmediği ve hiç bir beşer kalbine gelmeyecek şeyleri gizledi".
Hasan Basrî'nin bu sözünü İbn Ebu Hatim rivayet ediyor.
(İbn-i Kesir Tefsiri- Secde 17)
Kibir-Gurur-Ucb
Hadîs-i Kudsî:
"Kibir ridamdır, büyüklük izarımdır
(biri üste, diğeri alta giyilen elbise).
Bu ikisinden biriyle bana ortak olmak,
benimle tutuşmak isteyeni ateşe atarım.
Hiç aldırmam".
(MEKTUBÂT-I RABBÂNÎ 52.MEKTUP)
Mâlik İbn Dînâr der ki:
"Hz. Davud'un oğlu Süleyman (s.a.) bir gün iki yüz bin insan, iki yüz bin cinnî ile birlikte halıya bindi.
O kadar yükseltildi ki sonunda gökteki meleklerin tesbihini işitti. Sonra onu aşağı indirmeye başladılar da sonunda ayakları deniz suyuna temas etti.
Şöyle bir ses işittiler:
"Şayet arkadaşınızın kalbinde zerre ağırlığı bir kibir olmuş olsaydı yükseltildiğinden daha alçağa düşürülürdü".
Ebu Hayseme kanalıyla... Enes'ten rivayetinde o, şöyle demiş:
"Ebubekir bir hutbesinde bize insanın yaratılışının başlangıcını zikretti de, bizden birisi kendini pis görür oldu". Ebubekir iki kere: "O (insan) sidik yolundan çıkmıştır", dedi.
Hasan der ki:
Âdemoğluna şaşılır: Günde iki kere eliyle pisliğini yıkar, sonra da büyüklenip göklerin Cebbâr'ına karşı çıkmaya kalkar.
Bize Hâüd İbn Hıdâş'ın... Dahhâk İbn Süfyân'dan rivayetine göre; o, hadîsi zikredip şöyle demiş:
Dünyaya Âdemoğlundan çıkan (pislik) misâl olarak verilmiştir.
Hasan'ın Yahya'dan, onun da Übeyy'den rivayetinde
o, şöyle diyor:
Şüphesiz Âdemoğlunun yediği; içine ne kadar baharat koysa, tuz katsa ve güzelleştirse de dünyaya misâl olarak verilmiştir.
Hz. Ali (r.a.)nin evlâdından Muhammed İbn Hüseyn İbn Ali der ki:
Kişinin kalbine kibirden bir şey girmişse,
onun kalbine giren kibir ölçüşünce aklı eksilmiştir.
Yûnus İbn Ubeyd der ki:
Secde ile beraber kibir,
tevhîd ile beraber münafıklık yoktur.
(İbn-i Kesir Tefsiri- Lokman 19)
Hased ve hırs
Hz. Nuh (a.s) İblis'e şöyle sordu:
'Söylemek istemediğin o iki şey nedir?'
iblis 'O iki şey sayesinde beni yalanlamazlar, bana muhalefet etmezler, onlar vasıtasıyla halkı helȧk ederim.
Onlardan biri hased, diğeri de hırstır!
Hasedden ötürü lânetlendim ve Allah'ın rahmetinden kovulmuş bir şeytan oldum.
Hırsa gelince, o da Âdem'e (a.s) bir ağaç hariç, bütün cennet mübah kılındı. Ben ihtiyacımı, hırstan ötürü Âdem'den koparabildim' dedi.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN}
Kusur arayan kişi
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Ey Hakk âşığı,sen de insanların ayıplarını gören iki gözü kapa da, öteki âlemi gören gönül gözlerini aç.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.65)
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Biz bu balçıktan yaratılmış varlıktan bunu hiç ummuyorduk, kusurlarını görüp onu çekiştirip duruyorduk.
Ey onda bunda kusur arayan kişi. Hiçbir insanı hor görme, hangi millette,hangi dinde olursa olsun, insanda, O'nun bir emaneti vardır. İnsan O'nun aynasıdır.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.79)
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Allah Teâlâ bir kuluna hayrı irade ettiği zaman, ona nefsinin ayıplarını gösterir. Bu bakımdan basireti keskin bir kimseye ayıpları gizli kalmaz.
Ayıpları bildiği zaman da tedavi etme imkânı olur.
Fakat halkın çoğu nefislerinin ayıbını bilmekten cahildirler. Onlardan birini görürsün ki kardeşinin gözündeki çapağı görür de kendi gözündeki merteği görmez.
(İMAM GAZALI HAZRETLERİ)
Ahlâkın bozulma sebebi
Ebû'd-Derdâ (R.A.) diyor:
"Ya iyiliği emreder, kötülükten nehyedersiniz, veyâhud Allahu Teâlâ size, büyüklerinize saygı göstermeyen ve küçüklerinize acımayan zâlim hükümdarları musallat eder.
İyileriniz duâ eder, duâları kabul olmaz, yardım istersiniz, yardım olunmazsınız, mağfiret dilersiniz, mağfiret olunmazsınız."
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.2.S.772}
Gıybet - çekiştirme
Hikâye edildiğine göre İbn Celâ'ya ahbablarından birisi gelerek,
"biz seni çekiştirdik. Hakkını helâl et." Deyince:
" Hayır, helâl etmem. Çünkü benim amel sâhifesinde en parlak sevâbım odur. Ben onu nasıl mahvederim" dedi.
Gerek İbn Celâ, gerek başkaları:
" Dostlarımın günâhı, benim sevâbımdır, onlarla amel sâhifelerimi süslemek isterim." Demişlerdir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.55}
Bir çift sözü mü saklayamadın?
Birgün Hasan-ı Basri "radıyallahu anh" hazretlerine birisi gelip:
- Filan kimse seni çekiştirdi, gıybetini etti. Dedi.
"Sen o zâtın evine niçin gitmiştin"? buyurdu.
- Misafir olarak da'vet etmişti, dedi.
- Sana ne ikram etti? buyurdu.
- Çeşitli yemekler ve meşrubat..., dedi.
- Bu kadar yemekleri, içinde sakladın da, bir çift sözü mü saklayamayıp bana getirdin! buyurdu.
Daha sonra kendisinin aleyhinde konuşan bu kimseye, bir tabak taze hurma ile birlikte özür dileyerek, şöyle haber gönderdi:
"Duyduğuma göre sevâblarını, benim amel defterime geçirmişsin! İsterdim ki, karşılık vereyim!
Kusura bakmayın! Bizim hediyemiz sizinki kadar çok olmadı."
Hz. Îsâ a.s. dan gıybet uyarısı
Hz. Îsâ (A.S.) havarilerine:
"Uykuda olan kardeşlerinizin mahrem yerlerini rüzgârın açtığını görürseniz ne yaparsınız?"diye sordu.
Onlar da:
"Örter ve kapatırız"dediler.
Hz.Îsâ:
"Hayır, belki açar, açığa çıkarırsınız."deyince;
Havariler:
"Sübhanallah, böyle olur mu, kim böyle yapar"?dediler.
Hz. Îsâ:
"Sizden birinizin din kardeşi hakkında bir söz duyduğunda, ona biraz daha ekleyip söylemesi,işte uyuyan adamın açılmış olan mahrem yerini biraz daha açması gibidir."buyurdu.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.2.S.442}
Denildi ki; Allahü Teâlâ Músâ (A.S.)a:
"Cennete en son girecek olanlar, gıybetten tevbe edenlerdir. Cehenneme ilk girecekler de gıybete devam edenlerdir."diye vahyetmiştir.
{İMAM GAZALİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.319}
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
GIYBET:
Duyduğu zaman insanın hoşuna gitmeyecek bir kusurunu gıyabında söylemektir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.321}
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Çekiştirmeyi önlemeye muktedir iken,
onu önlemeyen günahta müşterektir.
{İMAM GAZALİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.668}
Dâima hüsn-i niyyete sâhib olmalı ve bir malı kaybolduğu vakit,
"O, Allah yolunda gitti",
birisi kendisini çekiştirdiği vakit,
" O, günahlarımı aldı ve sevaplarını bana verdi" demelidir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.669}
Haberde şöyle vârid olmuştur:
"Kul, kıyâmet günü hesâba çekilir. Ameline âfetler karıştığı için bütün ameli bâtıl olur ve Cehennemi hak eder.
Sonra Cennete girmesini gerektiren bir takım ameller önüne serilir, adam şaşırır ve
"Yâ Rab, bunların hiçbirini ben yapmadım"der.
Kendisine:
"Bunlar, sana gıybet edip, sana eziyyet ve zulmedenlerin amelidir"denilir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.669}
Bir ârif:
" Eğer gıybet eylesem annemi gıybet ederdim ve sevabımın ona verilmesini isterdim"demiştir.
(İbrahim .Hakkı Hz. Mârifetnâme.S.631-642)
Süfyan es-Sevrî (r.a) şöyle demiştir:
Bazı fakihler gıybetten sonra abdest alırlarmış.
Onu abdesti bozan bir şey gibi gördükleri için.
(Sahabeden Günümüze Allah Dostları.Cild:4,S:389)
Kâfirlerin örf ve adetlerinin izleri
İmam Rabbânî (r.a) diyor ki;
Önceki devirlerde ortaya çıkan kâfirlerin örf ve adetlerinin izleri, müslümanların kalbinde ciddi yaralar açmaktadır.
(MEKTUBÂT-I RABBÂNÎ 193.MEKTUP)
Boş eve hırsız girmez
M.Esad Erbilî (r.a)'ye inançsız birisi gelir ve der ki:
"Her kötülük müslümanlarda. Yalan, hırsızlık gibi fenalıklar hep onlarda. Bu nasıl din"?
Esad Erbilî dedi ki:
"Bu senin söylediklerin bile dinimizin büyüklüğünün delilidir. Başka dinler bâtıl olduğu için şeytan onlarla pek fazla uğraşmıyor. Çünkü, boş eve hırsız girmez".
(Sahabeden Günümüze Allah Dostları.Cild:9,S:373)
Allahü Teâlâ'nın muhabbeti böyle elde edilebilir
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Allahü Teâlâ'nın muhabbeti;
ancak, bedeninde bulunan
emmâre, levvâme ve mülhime nefisleri alt ederek,
çok yemeyi, içmeyi, uyumayı,
boş konuşmayı sevme gibi
hayvâni kötü huylardan,
kızma, sövme, dövme, ezme gibi yırtıcı hayvanlara has özelliklerden,
ayrıca kibir, ucub, hased, kin gütme ve benzeri gibi bedenî ve kalbî âfetlerden olan diğer şeytâni vasıflardan temizlendikten sonra elde edilebilir.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.792)
ŞİİRLER
Beyitler
Sûreti insan, içi hayvan olursa kişinin,
Taşlar ile döğünüp, insanı bulmazsa ne güç.
Niyâzî-i Mısrî
Ne irfandır veren ahlaka yükseklik, ne vicdandır,
Fazilet hissi insanlarda Allah korkusundandır.
Yüreklerden çekilmiş farz edilsin havfı Yezdân'ın,
Ne irfânın kalır te'siri kat'iyen, ne vicdânın.
Mehmet Akif'den
Bu izmihlal-i ahlâkî yürürken, kalmaz istiklâl!
"Hayâ sıyrılmış inmiş: Öyle yüzsüzlük ki her yerde...
Ne çirkin yüzler örtermiş meğer bir incecik perde!
Vefa yok, ahde hürmet hiç, emanet lâfz-ı bî medlûl;
Yalan râiç, hıyânet mültezem her yerde, hak meçhul.
Yürekler merhametsiz, duygular süflî, emeller hâr;
Nazarlardan taşan mânâ ibâdullahı istihkâr.
Beyinler ürperir ya Rab, ne korkunç inkılâb olmuş:
Ne din kalmış, ne iman, din harab, iman türab olmuş!
Mefahir kaynasın gitsin de, vicdanlar kesilsin lâl...
Bu izmihlal-i ahlâkî yürürken, kalmaz istiklâl!"
Mehmet Akif'den
Allah Dostları / Gaflet, Günah ve Kötü Ahlâk · Marifet Petekleri