Akıl sahipleri
İlim-Akıl-Îmân
وَتِلْكَ الْاَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِۚ
İşte bu misâlleri insanlar için getiriyoruz.
وَمَا يَعْقِلُهَٓا اِلَّا الْعَالِمُونَ
Fakat, âlimlerden başkası onlara akıl erdiremez.
Ankebût Sûresi 43. Âyet
Akıl-Allah'tan sakınmak
اَعَدَّ اللّٰهُ لَهُمْ عَذَابًا شَدٖيدًا فَاتَّقُوا اللّٰهَ يَٓا اُو۬لِى الْاَلْبَابِۚۛ
اَلَّذٖينَ اٰمَنُواۚۛ قَدْ اَنْزَلَ اللّٰهُ اِلَيْكُمْ ذِكْرًاۙ
Allah onlara (âhirette, pek) şiddetli bir azab hazırlamıştır;
o hâlde ey îmân eden akıl sâhibleri!
Allah’dan sakının!
Şübhesiz ki Allah, size bir zikir (Kur’ân) indirmiştir
Talâk Sûresi, 10. Âyet
وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ اَنْ تُؤْمِنَ اِلَّا بِاِذْنِ اللّٰهِۜ
Hâlbuki Allah’ın izni olmadan
hiçbir kimsenin îmân etmesi mümkün değildir.
(Fakat O, irâdesini îmâna sarf eden
kullarını hidâyete muvaffak kılar.)
وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذ۪ينَ لَا يَعْقِلُونَ
Azâbı ise, akıllarını kullanmayan
(îmânsız)lara verir.
Yûnus (As) Sûresi 100. Âyet
Akıl sâhipleri sâdece Allah'tan sakınır
وَاتَّقُونِ يَٓا اُو۬لِى الْاَلْبَابِ
Ve ey akıl sâhibleri!
(Sâdece) benden sakının!
Bakara Sûresi,197.Âyet
Âhireti kazanmayı bırakıp,
sâdece fâni dünya ile meşgul oluyorsunuz.
Hiç akıl erdirmez misiniz?
وَمَا الْحَيٰوةُ الدُّنْيَٓا اِلَّا لَعِبٌ وَلَهْوٌۜ
İşte dünya hayâtı bir oyun
ve bir eğlenceden başka birşey değildir!
وَلَلدَّارُ الْاٰخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذ۪ينَ يَتَّقُونَۜ
Ve elbette âhiret yurdu,(günahlardan)
sakınmakta olanlar için daha hayırlıdır.
اَفَلَا تَعْقِلُونَ
Hiç akıl erdirmez misiniz?
En'âm Sûresi,32.Âyet
Akıl sâhipleri Allah'a âsi olmaktan sakınır
فَاتَّقُوا اللّٰهَ يَٓا اُو۬لِي الْاَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ۟
Ey akıl sahipleri,
Allah’a âsi olmaktan sakının ki kurtuluşa eresiniz!”
Mâide Sûresi, 100.Âyet
Aklı olan Allah'a şirk koşmaz
وَالَّذ۪ينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ اَنْ يَعْبُدُوهَا
وَاَنَابُٓوا اِلَى اللّٰهِ لَهُمُ الْبُشْرٰىۚ
Tâğuttan (Allah’ın yerine tutulan şeylerden),
onlara kulluk etmekten kaçınıp Allah’a yönelenlere gelince,onlar için büyük bir müjde vardır!
فَبَشِّرْ عِبَادِۙ
Öyle ise kullarımı müjdele!
اَلَّذ۪ينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ اَحْسَنَهُۜ
Onlar ki, sözü dinlerler de onun en güzeline uyarlar.
اُو۬لٰٓئِكَ الَّذ۪ينَ هَدٰيهُمُ اللّٰهُ
İşte onlar, Allah’ın kendilerine hidâyet
verdiği kimselerdir
وَاُو۬لٰٓئِكَ هُمْ اُو۬لُوا الْاَلْبَابِ
ve işte onlar, (gerçek) akıl sâhiblerinin
ta kendileridir.
Zümer Sûresi,17-18.Âyet
Îmân ve akıl
Aklını doğru kullananları o akıl cennete götürür
Kur'ân'dan ibret alıp, Allah'ın davetine icabet ederler.
لِلَّذ۪ينَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمُ الْحُسْنٰىۜ
Rableri(nin emri)ne icâbet edenlere,
(yaptıklarının) daha güzeli (olan bir karşılık,
Cennet) vardır.
وَالَّذ۪ينَ لَمْ يَسْتَج۪يبُوا لَهُ لَوْ اَنَّ لَهُمْ مَا فِي الْاَرْضِ
جَم۪يعاً وَمِثْلَهُ مَعَهُ لَافْتَدَوْا بِه۪ۜ
O’na icâbet etmeyenler ise,
eğer yeryüzünde bulunanların hepsi ve onunla
berâber bir misli daha gerçekten kendilerinin olsa,
(Allah’ın azâbından kurtulmak için)
onu elbette fedâ ederlerdi.
اُو۬لٰٓئِكَ لَهُمْ سُٓوءُ الْحِسَابِۙ وَمَأْوٰيهُمْ جَهَنَّمُۜ
İşte onlara hesâbın kötüsü vardır
ve varacakları yer Cehennemdir.
وَبِئْسَ الْمِهَادُ۟
O ise, ne kötü yataktır!
اَفَمَنْ يَعْلَمُ اَنَّـمَٓا اُنْزِلَ اِلَيْكَ
مِنْ رَبِّكَ الْحَقُّ كَمَنْ هُوَ اَعْمٰىۜ
(Habîbim, yâ Muhammed!)
O hâlde Rabbinden sana indirilenin hak olduğunu
bilen kimse, (îmân hakîkatlerine gözleri kapalı)
o kör kimse gibi olur mu?
اِنَّمَا يَتَذَكَّرُ اُو۬لُوا الْاَلْبَابِۙ
(Bundan) ancak (istikāmetli) akıl sâhibleri ibret alırlar.
اَلَّذ۪ينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللّٰهِ وَلَا يَنْقُضُونَ الْم۪يثَاقَۙ
Onlar ki, Allah’ın ahdini yerine getirirler
ve (verdikleri) sözü bozmazlar.
وَالَّذ۪ينَ يَصِلُونَ مَٓا اَمَرَ اللّٰهُ بِه۪ٓ اَنْ يُوصَلَ
Ve onlar ki,Allah’ın birleştirilmesini emrettiği şeyi (akrabâlar ve mü’minler arasında olması gereken bağı) birleştirirler;
وَيَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَيَخَافُونَ سُٓوءَ الْحِسَابِۜ
Rablerinden korkarlar ve hesâbın kötüsünden
endişe ederler.
وَالَّذ۪ينَ صَبَرُوا ابْتِغَٓاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ
Ve onlar ki, Rablerinin rızâsını
arzu ederek sabrederler,
وَاَقَامُوا الصَّلٰوةَ
namazı hakkıyla kılarlar,
وَاَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً
kendilerini rızıklandırdığımız şeylerden
gizlice ve açıkça (Allah yolunda) sarf ederler
وَيَدْرَؤُ۫نَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ
ve kötülüğü iyilikle savarlar;
اُو۬لٰٓئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِۙ
işte onlar var ya, onlara (dünya)
yurdun(un güzel) âkıbeti vardır.
جَنَّاتُ عَدْنٍ
Ki (o güzel âkıbet) Adn Cennetleridir.
يَدْخُلُونَهَا وَمَنْ صَلَحَ مِنْ اٰبَٓائِهِمْ وَاَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ
(Onlar) oralara, atalarından, zevcelerinden
ve kendi nesillerinden sâlih olanlarla berâber girerler.
وَالْمَلٰٓئِكَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِمْ مِنْ كُلِّ بَابٍۚ
Melekler de her kapıdan yanlarına girerler.
سَلَامٌ عَلَيْكُمْ بِمَا صَبَرْتُمْ
(Ve:) “Sabrettiğinizden dolayı size selâm olsun;
فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِۜ
işte (dünya) yurdun(un) âkıbeti
(olan Cennet) ne güzeldir!” (derler).
Ra‘d Sûresi, 18-24.Âyet
Akıl ve Kur'ân
Aklını kullananlar Kur'ân ile amel eder
لَقَدْ اَنْزَلْنَٓا اِلَيْكُمْ كِتَابًا ف۪يهِ ذِكْرُكُمْۜ
And olsun ki size, içinde zikriniz bulunan
(sizi şereflendiren) bir Kitab indirdik.
اَفَلَا تَعْقِلُونَ۟
Hiç akıl erdirmiyor musunuz?
Enbiyâ Sûresi,10.Âyet
Bu (Kur’ân),akıl sâhibleri ibret alsınlar diye
insanlara bir tebliğdir.
هٰذَا بَلَاغٌ لِلنَّاسِ وَلِيُنْذَرُوا بِه۪ وَلِيَعْلَمُٓوا
اَنَّمَا هُوَ اِلٰهٌ وَاحِدٌ وَلِيَذَّكَّرَ اُو۬لُوا الْاَلْبَابِ
Bu (Kur’ân), kendisiyle hem korkutulsunlar,
hem O’nun ancak bir tek İlâh olduğunu bilsinler,
hem de (istikāmetli) akıl sâhibleri ibret alsınlar diye insanlara bir tebliğdir.
İbrâhîm Sûresi, 52.Âyet
Akıllarını kullananlar
Kur'ân'ı okuyup ibadet ederek iyi insan olurlar
)Yoksa( Aklınızı kullanmıyor musunuz?
وَاَق۪يمُوا الصَّلٰوةَ وَاٰتُوا الزَّكٰوةَ وَارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِع۪ينَ
Namazı kılın, zekâtı verin,
rükû edenlerle beraber rükû edin.
اَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ اَنْفُسَكُمْ
وَاَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتَابَۜ
Sizler kitabı okuduğunuz halde insanlara
iyiliği emredip kendinizi unutuyor musunuz?
اَفَلَا تَعْقِلُونَ
Aklınızı kullanmıyor musunuz?
Bakara Sûresi, 43-44.Âyet
Hikmeti göremeyen ibreti de alamaz
Hikmet ile ibreti bağlayan köprü de akıldır
يُؤْتِى الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَٓاءُۚ
(O,) hikmeti dilediğine verir.
وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ اُو۫تِىَ خَيْرًا كَثٖيرًاۜ
Kime de hikmet verilirse, artık şübhesiz
(ona) pek çok hayır verilmiş demektir.
وَمَا يَذَّكَّرُ اِلَّٓا اُو۬لُوا الْاَلْبَابِ
(İstikāmetli)
akıl sâhiblerinden başkası ise ibret almaz.
Bakara Sûresi 269. Âyet
Aklın kullanılma yerleri
وَمِنْ ثَمَرَاتِ النَّخ۪يلِ وَالْاَعْنَابِ
تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَراً وَرِزْقاً حَسَناًۜ
Hurma ağaçlarının meyvelerinden ve üzümlerden de (istifâde ediyorsunuz); ondan hem sarhoş edici bir içki, hem de güzel bir rızık elde ediyorsunuz.
اِنَّ ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ
Şübhe yok ki bunda (aynı şeyde, güzel ve çirkin birer yol bulunmasında) akıl erdiren bir kavim için kat‘î bir delil vardır. (1)
Nahl Sûresi, 67.Âyet
1,Bu âyet nâzil olduğunda, içki henüz haram kılınmamış olduğu hâlde, güzel rızıklardan ayrı tutulmuştur. Cenâb-ı Hakk, böylece içkinin şeriat nazarında güzel olmadığını göstermekte ve Müslümanları, onun haram kılınışına bir hazırlık olarak düşünmeye da‘vet etmektedir. İçki, daha sonra inen âyetlerle kesin olarak haram kılınmıştır.
(Râzî c. 10/20, 71) 66 ve 67. âyetlerdeki vahdâniyet delilleri için, bakınız;
(sahîfe 267, hâşiye 1; sahîfe 342, hâşiye 2)
Akıl sâhibleri için Kâinatta deliller vardır.
Ancak (selîm) akıl sâhibleri ibret alır.
Hesab günü için dua
اِنَّ فٖى خَلْقِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ
وَاخْتِلَافِ الَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَاٰيَاتٍ لِاُو۬لِى الْاَلْبَابِۚ
Şübhesiz ki göklerin ve yerin yaratılışında ve gece ile gündüzün ihtilâfında (ard arda gelmesinde, istikāmetli) akıl sâhibleri için elbette deliller vardır.
اَلَّذٖينَ يَذْكُرُونَ اللّٰهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَ عَلٰى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فٖى خَلْقِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۚ
Onlar ki, ayakta dururken, otururken ve yanları üzerine (yatar) iken Allah’ı zikrederler ve gökler ile yerin yaratılışı hakkında (derin derin) düşünürler.
رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هٰذَا بَاطِلًاۚ
(Ve şöyle duâ ederler:)
“Rabbimiz! (Sen) bunları boş yere yaratmadın;
sen (bundan) münezzehsin,
سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ
artık bizi ateşin azâbından muhâfaza eyle!”
رَبَّنَٓا اِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ اَخْزَيْتَهُۜ
“Rabbimiz!
Şübhesiz ki sen kimi ateşe koyarsan
bu sebeble onu gerçekten rezîl edersin!
وَمَا لِلظَّالِمٖينَ مِنْ اَنْصَارٍ
Zâlimlerin ise hiç yardımcıları yoktur.”
رَبَّنَٓا اِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادٖى لِلْاٖيمَانِ
اَنْ اٰمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَاٰمَنَّاۗ
“Rabbimiz!
Muhakkak ki biz, ‘Rabbinize îmân edin!’ diye îmâna çağıran bir da‘vetçiyi (peygamberi) işittik ve hemen îmân ettik.
رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّـَٔاتِنَا
وَتَوَفَّنَا مَعَ الْاَبْرَارِۚ
Rabbimiz!
Artık bizim için günahlarımızı bağışla,
kötülüklerimizi bizden ört ve canımızı ebrâr
(içi dışı tertemiz olan iyikulların) ile berâber al!”
رَبَّنَا وَاٰتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلٰى رُسُلِكَ
وَلَا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيٰمَةِۜ
“Rabbimiz!
Artık peygamberlerin vâsıtasıyla bize va‘d ettiklerini bize ver ve bizi kıyâmet günü rezîl etme!
اِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمٖيعَادَ
Şübhesiz ki sen, va‘d(in)den dönmezsin.”
Âl-i İmrân Sûresi 190-. 194.Âyet
Fakat onların çoğu (buna) akıl erdirmezler.
وَلَئِنْ سَاَلْتَهُمْ مَنْ نَزَّلَ مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً
فَاَحْيَا بِهِ الْاَرْضَ مِنْ بَعْدِ مَوْتِهَا لَيَقُولُنَّ اللّٰهُۜ
And olsun ki onlara: “Gökten bir su indirip,
yeryüzünü ölümünden sonra onunla dirilten kimdir?”
diye sorsan, mutlakā: “Allah!” derler.
قُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِۜ
De ki: “Hamd, Allah’a mahsustur.”
بَلْ اَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ۟
Fakat onların çoğu (buna) akıl erdirmezler.
Ankebût Sûresi, 63. Âyet
Yıldızlar da O’nun emrine boyun eğdirilmişlerdir.
Bunda, akıl erdirecek bir topluluk için nice deliller vardır
وَالنُّجُومُ مُسَخَّرَاتٌ بِاَمْرِهٖ
Yıldızlar da O’nun emrine boyun eğdirilmişlerdir.
اِنَّ فٖى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَۙ
.Şübhe yok ki bunda, akıl erdirecek
bir topluluk için nice deliller vardır
Nahl Sûresi,10.Âyet
Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?
قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذ۪ينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذ۪ينَ لَا يَعْلَمُونَۜ
De ki: “Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?
اِنَّمَا يَتَذَكَّرُ اُو۬لُوا الْاَلْبَابِ۟
Ancak (selîm) akıl sâhibleri ibret alır.”
Zümer Sûresi, 9.Âyet
Furkân-ı Hakîm / Akıl, İlim ve Hikmet · Marifet Petekleri