Tesanüd-Teavün
Ehl-i hak, ittifaktaki hak kuvvetini
وَاَط۪يعُوا اللّٰهَ وَرَسُولَهُ
وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ ر۪يحُكُمْ وَاصْبِرُواۜ
اِنَّ اللّٰهَ مَعَ الصَّابِر۪ينَۚ
Allah ve Resûlüne itaat edin, birbirinizle çekişmeyin; sonra korkuya kapılırsınız da kuvvetiniz gider. Bir de sabredin. Çünkü Allah sabredenlerle beraberdir.
. (Al-'Anfal, 8/46. Ayet)
“Ehl-i hak, ittifaktaki hak kuvvetini düşünmediklerinden ve aramadıklarından, haksız ve muzır (zararlı) bir netîce olan ihtilâfa düşerler.
Haksız ehl-i dalâlet ise, ittifaktaki kuvveti, aczleri vâsıtasıyla hissettiklerinden, gāyet mühim bir vesîle-i makāsıd (maksadların vesîlesi) olan ittifâkı elde etmişler.
İşte ehl-i hakkın bu haksız ihtilâf marazının (hastalığının) merhemi ve ilâcı:
وَلَاتَناَزَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ ر۪يحُكُمْ [Birbirinizle çekişmeyin; sonra içinize korku düşer de (size heybet veren) rüzgârınız (kuvvetiniz) gider] âyetindeki şiddetli nehy-i İlâhîyi (ilâhî yasağı), وَتَعاَوَنُوا عَلَي الْبِرِّ وَالتَّقْوٰي [İyilik ve takvâ üzerine yardımlaşın]
âyetindeki hayât-ı ictimâiyece gāyet hikmetli emr-i İlâhîyi düstûr-ı hareket etmek ve ihtilâfın İslâmiyet’e ne derece zararlı olduğunu ve ehl-i dalâletin ehl-i hakka galebesini ne derece teshîl ettiğini (kolaylaştırdığını) düşünüp, kemâl-i za‘f ve acz ile, o ehl-i hak kāfilesine fedâkârâne ve samîmâne iltihâk etmektir; şahsiyetini unutmakla riyâ ve tasannu‘dan (sun‘îlikten) kurtulup, ihlâsı elde etmektir.”
(RNK. 20. LEM'A)
Hakkın şe'ni ise ittifaktır.
Kur'ân,düstur-u teâvünü esas tutar
İşte, medeniyet-i hazıra, felsefesiyle hayat-ı içtimaiye-i beşeriyede
nokta-i istinadı "kuvvet" kabul eder.
Hedefi "menfaat" bilir.
Düstur-u hayatı "cidal" tanır.
Cemaatlerin rabıtasını "unsuriyet ve menfi milliyet" bilir.
Gayesi, hevesât-ı nefsaniyeyi tatmin
ve hâcât-ı beşeriyeyi tezyid etmek için bazı "lehviyattır."
Halbuki,
kuvvetin şe'ni, tecavüzdür.
Menfaatin şe'ni, her arzuya kâfi gelmediğinden, üstünde boğuşmaktır.
Düstur-u cidâlin şe'ni, çarpışmaktır.
Unsuriyetin şe'ni, başkasını yutmakla beslenmek olduğundan, tecavüzdür.
İşte, şu medeniyetin şu düsturlarındandır ki, bütün mehâsiniyle beraber, beşerin yüzde ancak yirmisine bir nevi surî saadet verip seksenini rahatsızlığa, sefalete atmıştır.
Amma hikmet-i Kur'âniye ise,
nokta-i istinadı, kuvvet yerine "hakkı" kabul eder.
Gayede, menfaat yerine "fazilet ve rıza-i İlâhîyi" kabul eder.
Hayatta, düstur-u cidal yerine, ""düstur-u teâvünü" esas tutar.
Cemaatlerin rabıtalarında, unsuriyet ve milliyet yerine, "rabıta-i dinî ve sınıfî ve vatanî" kabul eder.
Gayâtı, hevesât-ı nefsaniyenin nâmeşru tecavüzâtına sed çekip ruhu maâliyâta teşvik ve hissiyat-ı ulviyesini tatmin etmektir ve insanı kemâlât-ı insaniyeye sevk edip insan etmektir.
Hakkın şe'ni ise ittifaktır.
Faziletin şe'ni, tesanüddür.
Teâvünün şe'ni, birbirinin imdadına yetişmektir.
Dinin şe'ni, uhuvvettir, incizaptır.
Nefs-i emmâreyi gemlemekle bağlamak, ruhu kemâlâta kamçılamakla serbest bırakmanın şe'ni, saadet-i dâreyndir.
İşte, medeniyet-i hazıra, edyân-ı sâbıka-i semâviyeden, bahusus Kur'ân'ın irşâdâtından aldığı mehâsinle beraber, Kur'ân'a karşı böyle hakikat nazarında mağlûp düşmüştür.
Evet, Kur'ân'ın düsturları, kanunları, ezelden geldiğinden, ebede gidecektir. Medeniyetin kanunları gibi ihtiyar olup ölüme mahkûm değildir. Daima gençtir, kuvvetlidir.
(RNK.12.SÖZ)
Üç elif ittihâd etmezse, üç kıymeti var.
“Evet üç elif ittihâd etmezse (birleşmezse), üç kıymeti var. Eğer sırr-ı adediyet ile ittihâd etse, yüz on bir kıymet alır.
Dört kere dört ayrı ayrı olsa, on altı kıymeti var.
Eğer sırr-ı uhuvvet ve ittihâd-ı maksad ve ittifâk-ı vazîfe ile tevâfuk edip bir çizgi üstünde omuz omuza verseler, o vakit dört bin dört yüz kırk dört kuvvetinde ve kıymetinde olduğu gibi, hakîkî sırr-ı ihlâs ile, on altı fedâkâr kardeşlerin kıymet ve kuvve-i ma‘neviyesi dört binden geçtiğine, pek çok vukūât-ı târihiye şehâdet ediyor.
Bu sırrın sırrı şudur ki:
Hakîkî ve samîmî bir ittifakta her bir ferd, sâir kardeşlerinin gözüylede bakabilir ve kulaklarıyla da işitebilir.
Güyâ on hakîkî müttehid adamın her biri yirmi gözle bakıyor, on akıl ile düşünüyor, yirmi kulakla işitiyor, yirmi el ile çalışıyor bir tarzda ma‘nevî kıymeti ve kuvvetleri vardır.”
(RNK.21. LEM'A)
Kâinattaki Teavün veTesanüd
“Şu kâinâttaki mevcûdâtın birbirine teâvünü,
tecâvübü, tesânüdü gösterir ki,
Umum mahlûkāt, bir tek Mürebbî’nin terbiyesindedirler. (...)
Çünki
zemindeki zîhayatlara levâzımât-ı hayâtiyeyi
emr-i Rabbânî ile pişiren güneşten
ve takvimcilik eden kamerden tut;
tâ ziyâ, hava, mâ’ (su), gıdânın zîhayatların imdâdına koşmalarına
ve nebâtâtın dahi hayvânâtın imdâdına koşmalarına
ve hayvanât dahi insanların imdâdına koşmalarına (kadar) (...)
kerîmâne birbirine yardım etmek, birbirinin sadâ-yı hâcetine cevab vermek, birbirini takviye etmek, elbette bilbedâhe bir tek, yektâ, Vâhid-i Ehad, Ferd-i Samed, Kadîr-i Mutlak, Alîm-i Mutlak, Rahîm-i Mutlak, Kerîm-i Mutlak bir Zât-ı Vâcibü’l-Vücûd’un hizmetkârları ve me’murları ve masnû‘ları olduklarını gösterir.”
(RNK.33. MEKTUP)
Tevhid-i imanî, elbette Tevhid-i kulûbu ister
Evet, tevhid-i îmânî, elbette tevhid-i kulûbu ister.
Ve vahdet-i itikad dahi, vahdet-i içtimaiyeyi iktiza eder.
Ey mü'mine kin ve adâvet besleyen insafsız adam!
Nasıl ki, sen bir gemide veya bir hanede bulunsan,
seninle beraber dokuz mâsum ile bir câni var.
O gemiyi gark ve o haneyi ihrak etmeye çalışan bir adamın ne derece zulmettiğini bilirsin.
Ve zalimliğini, semâvâta işittirecek derecede bağıracaksın.
Hattâ birtek mâsum, dokuz câni olsa,
yine o gemi hiçbir kanun-u adaletle batırılmaz.
Aynen öyle de, sen, bir hane-i Rabbâniye ve bir sefine-i İlâhiye olan bir mü'minin vücudunda, îmân ve İslâmiyet ve komşuluk gibi, dokuz değil, belki yirmi sıfat-ı mâsume varken,
sana muzır olan ve hoşuna gitmeyen bir câni sıfatı yüzünden ona kin ve adâvet bağlamakla o hane-i mâneviye-i vücudun mânen gark ve ihrakına, tahrip ve batmasına teşebbüs veya arzu etmen, onun gibi şenî ve gaddar bir zulümdür.
Evet, mü'min, kardeşini sever ve sevmeli.
Fakat fenalığı için yalnız acır.
Tahakkümle değil, belki lütufla ıslahına çalışır.
Onun için, nass-ı hadîsle, "Üç günden fazla mü'min mü'mine küsüp kat-ı mükâleme etmeyecek."
Ey insafsız adam!
Şimdi bak ki, mü'min kardeşine kin ve adâvet ne kadar zulümdür.
Çünkü, nasıl ki sen âdi, küçük taşları Kâbeden daha ehemmiyetli ve Cebel-i Uhud'dan daha büyük desen, çirkin bir akılsızlık edersin.
Aynen öyle de,
Kâbe hürmetinde olan iman ve Cebel-i Uhud azametinde olan İslâmiyet gibi çok evsâf-ı İslâmiye, muhabbeti ve ittifakı istediği halde, mü'mine karşı adâvete sebebiyet veren ve âdi taşlar hükmünde olan bazı kusurâtı iman ve İslâmiyete tercih etmek, o derece insafsızlık ve akılsızlık ve pek büyük bir zulüm olduğunu, aklın varsa anlarsın.
Evet, tevhid-i îmânî, elbette tevhid-i kulûbu ister.
Ve vahdet-i itikad dahi, vahdet-i içtimaiyeyi iktiza eder.
Evet, inkâr edemezsin ki, sen bir adamla beraber bir taburda bulunmakla, o adama karşı dostâne bir rabıta anlarsın; ve bir kumandanın emri altında beraber bulunduğunuzdan, arkadaşâne bir alâka telâkki edersin. Ve bir memlekette beraber bulunmakla, uhuvvetkârâne bir münasebet hissedersin.
Halbuki, îmânın verdiği nur ve şuurla ve sana gösterdiği ve bildirdiği esmâ-i İlâhiye adedince vahdet alâkaları ve ittifak rabıtaları ve uhuvvet münasebetleri var.
Meselâ, her ikinizin Hâlık'ınız bir, Malik'iniz bir, Mâbud'unuz bir, Râzık'ınız bir—bir, bir, bine kadar bir, bir.
Hem Peygamberiniz bir, dininiz bir, kıbleniz bir—bir, bir, yüze kadar bir, bir.
Sonra köyünüz bir, devletiniz bir, memleketiniz bir—ona kadar bir, bir.
Bu kadar bir birler vahdet ve tevhidi, vifak ve ittifakı, muhabbet ve uhuvveti iktiza ettiği ve kâinatı ve küreleri birbirine bağlayacak mânevî zincirler bulundukları halde,
şikak ve nifâka, kin ve adâvete sebebiyet veren örümcek ağı gibi ehemmiyetsiz ve sebatsız şeyleri tercih edip mü'mine karşı hakikî adâvet etmek ve kin bağlamak,
ne kadar o rabıta-i vahdete bir hürmetsizlik ve o esbab-ı muhabbete karşı bir istihfaf ve o münasebât-ı uhuvvete karşı ne derece bir zulüm ve i'tisaf olduğunu, kalbin ölmemişse, aklın sönmemişse anlarsın.
(RNK.22.MEKTUP)
En esaslı kuvvetimiz ve nokta-i istinadımız tesanüddür.
Biliniz, en esaslı kuvvetimiz ve nokta-i istinadımız tesanüddür. Sakın, sakın bu musibetlerin verdiği asabîlik cihetiyle birbirinizin kusuruna bakmayınız.
Kısmet ve kadere itiraz hükmünde olan şekvâlar ve
"Böyle olmasaydı şöyle olmazdı" diye birbirinizden gücenmeyiniz....
Biz sabır ve şükür ve kazâya rıza ve kadere teslimle mukabele ederek tâ inayet-i İlâhiye imdadımıza gelinceye kadar, az zamanda ve az amelde pek çok sevap ve hayrat kazanmaya çalışmalıyız.
(RNK.13.ŞUÂ)
Sakın birbirinize tenkit kapısını açmayınız.
Hayat, vahdet ve ittihadın neticesidir. İmtizaçkârâne (birbiriyle kaynaşma) ittihad gittiği vakit, mânevî hayat da gider.
وَلاَ تَنَازَعُوا فَتفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ
(İhtilâfa düşmeyin; sonra cesaretiniz kırılır, dağılırsınız, kuvvetiniz elden gider).
(ENFAL.46)
işâret ettiği gibi, tesanüd bozulsa cemaatin tadı kaçar.
Bilirsiniz ki, üç elif ayrı ayrı yazılsa kıymeti üçtür. Tesanüd-ü adedî ile yazılsa, yüz on bir kıymetinde olduğu gibi, sizin gibi üç-dört hâdim-i Hak, ayrı ayrı ve taksimü'l-a'mâl olmamak cihetiyle hareket etseler, kuvvetleri üç-dört adam kadardır.
Eğer hakikî bir uhuvvetle, birbirinin faziletleriyle iftihar edecek bir tesanüdle, birbirinin aynı olmak derecede bir tefâni sırrıyla hareket etseler, o dört adam, dört yüz adam kuvvetinin kıymetindedirler.
Sizler koca Isparta değil, belki büyük bir memleketi tenvir edecek elektriklerin makinistleri hükmündesiniz. Makinanın çarkları birbirine muavenete mecburdur. Hem birbirini kıskanmak değil, belki bilâkis birbirinin fazla kuvvetinden memnun olurlar.
Şuurlu farz ettiğimiz bir çark, daha kuvvetli bir çarkı görse memnun olur. Çünkü vazifesini tahfif ediyor.
Hak ve hakikatin, Kur'ân ve îmânın hizmeti olan büyük bir hazine-i âliyeyi omuzlarında taşıyan zâtlar, kuvvetli omuzlar altına girdikçe iftihar eder, minnettar olur, şükreder.
Sakın birbirinize tenkit kapısını açmayınız.
Tenkit edilecek, kardeşlerinizden hariç dairelerde çok var.
Ben nasıl sizin meziyetinizle iftihar ediyorum,
o meziyetlerden ben mahrum kaldıkça, sizde bulunduğundan memnun oluyorum, kendimindir telâkkî ediyorum.
Siz de Üstadınızın nazarıyla birbirinize bakmalısınız.
Adeta, herbiriniz ötekinin faziletlerine naşir olunuz.
(RNK.TARİHÇE-İ HAYAT)
Hakikat-i teavün
Bu mütemadiyen çalkanan inkılâplar ve tahavvülâtlar içinde vücudunu ve hizmetini ve zîhayat ise hayatını muhafazaya ve vazifesini yerine getirmeye çalışan mahlûkatta, kuvvetlerinin bütün bütün haricinde bir teavün hakikati görünüyor.
Meselâ,
unsurları zîhayatın imdadına,
hususan bulutları, nebatatın mededine
ve nebatatı dahi hayvanatın yardımına
ve hayvanat ise insanların muavenetine
ve memelerin kevser gibi sütleri, yavruların beslenmelerine
ve zîhayatların iktidarları haricindeki pek çok hâcetleri ve erzakları, umulmadık yerlerden onların ellerine verilmesi,
hattâ zerrât-ı taamiye dahi hüceyrat-ı bedeniyenin tamirine koşmaları gibi,
teshir-i Rabbânî ile ve istihdam-ı Rahmânî ile, hakikat-i teavünün pek çok misalleri doğrudan doğruya, bütün kâinatı bir saray gibi idare eden bir Rabbü'l-Âlemîn'in umumî ve rahîmâne rububiyetini gösteriyorlar.
Evet; câmid ve şuursuz ve şefkatsiz olan ve birbirine şefkatkârâne, şuurdarâne vaziyet gösteren muavenetçiler, elbette gayet Rahîm ve Hakîm bir Rabb-i Zülcelâl'in kuvvetiyle, rahmetiyle, emriyle yardıma koşturuluyorlar.
(RNK.7.ŞUÂ)
Risale-i Nur Külliyatı / Ahlâk, İhlas ve Kardeşlik · Marifet Petekleri