Dünyada Zühd
Zühdün çeşitleri
Zühd üç türlüdür.
- Câhilin zühdü haramları terk etmektir.
- Âlimlerin zühdü helal olanların fazlasından sakınmaktır.
- Ârifin zühdü Allah-u Teala'yı unutturan şeyleri terk etmektir."
(İmâm-ı Ahmed bin Hanbel)
Zühdün alâmeti
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Zühdün alâmeti; zâhid, Allah ile ünsiyet ettiği için,
ona göre varlığın, yokluğun, izzet ve zilletin, övülme ve yerilmenin müsavi olmasıdır.
Bunlardan başka, dünyalığı terkedip, bunu kimin aldığına aldırış etmemesi gibi alametleri de vardır.
(İMAM GAZALI-IHYAU "ULÜMİD-DİN.CİLD.4.5.441)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Zâhid, helallerden yüz çeviren kimsedir. Haramlardan yüz çevirmek, zaten herkese gerekli olan vazifedir.
(Abdülkadir Geylani Külliyati.S.325)
Zühdün Şartları ve Dereceleri
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Allah'tan başka Cennet ve her türlü zevkler dâhil,
her şeyi arkaya atıp yalnız Allah'ı seven kimse,
mutlak surette zâhiddir.
Yalnız dünya zevklerini terk edip, âhiret zevklerini atamayan da zâhiddir. Fakat, birinciye nisbetle mevki daha düşüktür.
Demek ki zühd, dünyadan rağbetini kesip, âhirete yönelmek, veya her ikisinden rağbetini kesip
Hz. Allah'a yönelmektir ki, en üstün derecesi budur.
Rağbet ettiği şeyi kendi nazarında heves edilen ve kendisi için hayırlı olacağı gibi, vazgeçtiği şeye de gücünün yetmiş olması şarttır.
Bunun için İbn Mübarek'e
"Zâhid" diye hitab ettiklerinde:
"Zâhid, ben değil, Ömer b. Abdülaziz'dir" dedi.
"Dünya ona teveccüh ettiği halde o onu terk etmiştir. Ben nereden zâhid olayım? Dünya bana teveccüh etmiş değildir ki, onu terk ile zahid olayım" dedi.
(İMAM GAZALİ-İHYÂU "ULÜMİD-DİN.CİLD.4.5.399)
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Dünyalığın bir kısmını elinden çıkarır da bazısını çıkarmazsan, yalnız çıkardığının zâhidi olursun,
yoksa mutlak surette zâhid olamazsın.
Şayet, dünya sana yönelmemiş ve elinde bir şey yoksa, sana zâhid denmez. Çünkü, elde edemediğin şeyi terke de muktedir değilsin.
Zühd, ahiretin nefasetine nisbetle dünyanın hakir olduğunu bilmekle dünyayı terk etmektir.
Yoksa, dünyayı terk eden herkes zâhid değildir.
(IMAM GAZALI-IHYU ULÜMİD-DİN.CİLD.4.5,401)
Zühdün mükâfâtı
İbrahim Hakkı (r.a) diyor ki;
Dünyadan zühd edip, yüz çevirip, Mevlâsına yönelene,
Hakk Teâlâ inâyet edip, ma'rifeti ve muhabbeti ihsân eder.
Ünsiyyet huzuruyla onu hürrem ve şâd eder.
Ondan râzı olup, yerini ravza-ı rıdvân (Cennet bahçesi) eder.
(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme.S.541)
Süfyan es-Sevrî şöyle diyor:
Eğer kul, dünyaya düşkün olmazsa,
Allah (c.c) onun kalbinde hikmet bitirir.
Onunla dilini çözer.
Ona dünyanın ayıplarını, hastalığını ve ilacını öğretir.
(Sahabeden günümüze Allah dostları,10 cild,4.cild S:367)
İbn-i Mes'ud (R.A.) diyor:
Zahidin iki rekat namazı, zahid olmayanların ömür boyunca zahmet ve meşakkatle yaptıkları ibadetlerden makbuldür.
(İMAM GAZALI-IHYAU ULÜMİD-DİN.CİLD.4.5.414)
Ehlûllah demişlerdir ki:
Dünyayı anlayan ondan uzak durur.
İnsanları anlayan onlara karışmaz.
İhtiyaç kıblesi Hazret-i Hakk'tır.
Halktan isteyen mahrûm kalmaya müstehaktır.
Dünyayı terk edene sıkıntıları kolay gelir.
Allah için bir şeyi terk edene,
Allahü Teâlâ ondan hayırlısını karşılık verir.
(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme.S.526)
Sana yetecek kadar az varlık, seni azdıracak çoktan hayırlıdır
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Dünyadan ihtiyaç duyduğun kadarını al.
Eğlenmek ve mal biriktirmek için uğraşma.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.366)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Dünyanın haramlarından ve şüpheli şeylerinden sakının, sonra da nefsinizin arzuladığı mübahlardan kaçının.
Çünkü, hevâ ve şehvet sebebiyle dünyanın mübahlarından yararlanmak sizi Allah'tan alıkoyar.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı-S.180)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Sen bu dünyâda her neyi terkedersen, O, âhirette onun yerini dolduracak bir şeyi, hattâ ondan daha iyisini halk eder.
Dünyâda yaşayacağın yalnız bu günün kalmış farzet ve ölüm meleğinin gelmesini bekleyerek âhiret için çalış.
(Abdülkadir Geylâni Külliyâtı.S.24)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Sen takvâlı olmaya, Allah'tan sakınmaya devam edersen, Allah kendini sana bulduracak ve sen eseri bırakıp, eseri yapanla meşgul olacaksın.
O'nu bulmaya çalış ve O'nu ara, dünyayı ve âhireti bırak. Dünya ve âhiretten sana ait olanlar yine gelecek, seni terk edip gitmeyecektir.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.136)
İbn Mes'ûd (R.A.)da şöyle diyor:
"Hergün bir melek, 'Ey Âdemoğlu, sana yetecek kadar az varlık, seni azdıracak çoktan hayırlıdır' diye seslenir" demiştir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.531}
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
İhtiyaçtan fazla olan mübahlar, Allah'tan uzaklaşmanın sebeplerindendir. Mübah olan nimetlerden kendini çekmedikçe, âhiret yoluna girmek için kalbini ıslah etmek mümkün olmaz.
Zirâ, nefis bazı mübahlardan uzaklaştırılmazsa,
bu sefer bazı yasaklara da meyl etmeye başlar.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.153-154}
Kim, muhtaç olduğundan fazlasını dünyadan alırsa
Tanafusi şöyle anlatıyor:
"Mescid-i Haram'da Beni Şeybe kapısında birkaç gün birşey yemeden karnımın büklümlerini bükerek duruyordum. Sekizinci gün, uyku ile uykusuzluk arasında iken bir dellalın şöyle bağırdığını duydum:
'Dikkat edin!
Kim, muhtaç olduğundan fazlasını dünyadan alırsa
onun kalbinin gözünü Allah kör eder (veya etsin)."
İşte bu, dünyanın senin hakkındaki hakikatinin beyanıdır. Bunu bil, Allah'ın izniyle irşad ol.
Tanafusi,Adı Muhammed b. Ubeyd b. Ebi Umayye el-Küfi'dir. H. 204 senesinde vefat etmiştir.
(İMAM GAZALİ HAZRETLERİ-İHYA'DAN 3. Cild)
Kim Allah'ı murad ediyorsa, ona dünyada da âhirette de zühd gereklidir.
İbrahim Hakkı (r.a) diyor ki;
Zühd, dünyanın ziynet ve lezzetinden, mal,makam
ve izzetinden, azından ve çoğundan kurtulmaktır.
Nitekim ölüm de bunlardan geçmektir.
Zühdün esası, iki cihanı da terk edebilmektir.
Nitekim Habib-i Ekrem (s.a.v) buyurdu ki:
"Dünya, ahiret ehline, ahiret de dünya ehline haramdır. Ehlullaha ise ikisi de haramdır".
(İBRAHİM HAKKI HAZRETLERİ)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Kim ahireti istiyorsa, ona dünyada zühd gereklidir.
Ve kim Allah'ı murad ediyorsa, ona da âhirette zühd gereklidir.
Dünyasını ahiret için, âhiretini de Rabbi için terk etmelidir.
Gerçek izzet, şeref Allahü Teâlâ'ya taatte ve günahları terk etmektedir.
Bu kalp
sevdiği şeylerin tamamını terk etmedikçe,
her gittiği yerden kesilmedikçe,
bütün mahluklara karşı zâhid olmadıkça
sıhhat ve felah bulamaz, düzelemez.
Terket ki terkettiğin şeyden daha hayırlısı sana verilsin.
(Abdülkadir Geylani Külliyatı.S.680)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Hakk'ı arayan kimse herşeyden kopup ayrılır.
O, yaratılan herşeyin Allah ile arasında bir perde olduğunun farkındadır. Neyin yanında durursa o, Allah'a perde olur.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.208)
Zenginlik zühde engel değil
Hz. Ali (R.A.):
"Bir adam bütün dünyanın servetini eline geçirse, fakat bununla beraber Allah rızasını niyet etse, bu adam yine zâhiddir. Bu servet zühdüne zarar vermez." demiştir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.581}
Hace Bahaeddin Nakşibendi (k.s) anlattı:
"Mina pazarında bir tüccar gördüm.
Takriben elli bin dinarlık ticaret yaptı.
Kalbi bir lahza Hak'tan gâfil olmadı".
(MEKTUBÂT-I RABBÂNÎ 33.MEKTUP)
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Din yolunda sarfetmek üzere kazandığın mala,
Peygamber, “ne güzel mal” demiştir.
-Suyun gemi içinde olması geminin helâkidir.
Gemi altındaki su ise gemiye; geminin yürümesine yardımcıdır.
-Mal, mülk sevgisini gönülden sürüp çıkardığındandır ki Süleyman, ancak yoksul adını takındı. Ağzı kapalı testi, içi hava ile dolu olduğundan derin ve uçsuz bucaksız su üstünde yüzüp gitti.
İşte, yoksulluk havası oldukça insan, dünya denizine batmaz, o denizin üstünde durur. Bütün bu dünya, onun mülkü olsa bu mülk, gözünde hiçbir şey değildir.
Şu halde kalbini Min Ledün (marifetullah ve muhabbetullah) ululuğunun havasıyla doldur, ağzını da bağla, mühürle!
(MEVLÂNÂ CELÂLEDDÎN-i RÛMÎ)
Süfyan es-Sevrî'ye;
"Bir adamın malı olduğu zaman da zahid olur mu"? diye soruldu.
Süfyan;
"Evet!
Müptela kılındığı zaman sabrederse,
ihsan edildiği zaman şükrederse". Dedi.
(Sahabeden günümüze Allah dostları,10 cild,4.cild S:366)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Zühd, insanın kalbine yerleştikten sonra dünya malının gelmesi ve onun nasibini alıp ondan yararlanması onu değiştirmez.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.145)
Hz. Aişe (R.A.) ye bir defasında yüzbin dirhem atiyye gelmişti.
Hemen oturup hepsini dağıttıktan sonra hizmetçisine:
"Git biraz ekmek al da iftar edelim" dedi.
Hizmetçi:
"İsteseydin o paralardan hiç olmazsa bir miktar et parası ayıraydın şimdi bir et yemeği yerdik" deyince, "Bana hatırlatsaydın olurdu" dedi.
Bu durumda olan kimseleri dünya varlığı meşgul etmez.
Bütün dünya onlara yönelse bile onlar katında bir değer taşımaz. Çünkü onlar bu serveti kendi malı değil, Allah'ın malı olarak görürler.
Bu hal sahibine "müstağni" demek en doğrusudur.
Çünkü, varlıkla yokluk onlar için birdir.
(IMAM GAZALI-IHYAU ULUMID-DIN CİLD.4.5.353)
Fakr ve Zühd farkı nedir?
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Kurtuluş ümidi dünyadan ayrılıp uzaklaşmağa bağlıdır. Fakat bu uzaklaşma, ya dünyayı kuldan uzaklaştırma ile olur ki buna"Fakr"
veya insanı dünyadan uzaklaştırmakla olur ki buna da "Zühd" denir.
Saadete ulaşmakta her birinin dereceleri vardır.
(İHYAU ULÜMID-DIN.CİLD.4.5.352)
Îsâr özelliği
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Cömertliğin en üstün derecesi isâr'dır. İsâr demek, kendisi muhtaç olduğu hâlde başkasını tercih etmektir.
Cömertlik, insanın muhtaç olmadığı şeyleri ihtiyacı olanlara ve olmayanlara vermektir. Kendisi muhtaç olduğu halde vermesi , şüphesiz daha mühimdir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.569}
Rivâyet olundu ki Âshâb-ı Suffa'dan birine pişmiş koyun kellesi hediye edildi.
Son derece darda (aç) olduğu hâlde onu yine de diğer arkadaşına, o da diğerine, derken dönüp dolaşıp en evvel verilene geldi. Çünkü en aç o idi.
(Sahâvetin bu derecesine "Îsâr" denir. Yâni, kendisi muhtâç iken daha muhtâç olanı tercih etmek demektir.)
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.1.S.180}
Rivâyete göre Hz. Ömer (R.A.) Resûl-i Ekrem'in (S.A.V.) muhterem zevcelerinden Cahş'ın kızı Zeyneb'e bir hediye gönderir. Zeyneb bunun Ömer'den geldiğini öğrenince, Ömer'e dua eder ve,
" Buna benden daha fazla ihtiyaç sahipleri vardı.
Koyun onu şuraya da üzerini örtün." der.
Sonra kendisinin bir peçesini parçalayarak onu kese yapar. Sonra bu keselerle parayı akrabalarından muhtaç olanlara ve yetimlere dağıtır, sonra da elini kaldırarak,
"Allahım, bundan sonra bana Ömer'in atiyyesini nasib etme."der ve hakikaten o sene ölür. Resûl-i Ekrem den sonra ilk ölen zevcesi odur.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.519}
Hz. Âişe (R.A.)
"Resûl-i Ekrem (S.A.V.) dünyadan irtihâl edinceye kadar üç gün birbiri peşine karnını doyurmamıştır. Dilesek doyabilirdik, fakat başkasını kendi üzerimize tercih ederdik." Demiştir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.570}
Hz. Aişe (R.A.) ye bir defasında yüzbin dirhem atiyye gelmişti.
Hemen oturup hepsini dağıttıktan sonra hizmetçisine:
"Git biraz ekmek al da iftar edelim" dedi.
Hizmetçi:
"İsteseydin o paralardan hiç olmazsa bir miktar et parası ayıraydın şimdi bir et yemeği yerdik" deyince, "Bana hatırlatsaydın olurdu" dedi.
Bu durumda olan kimseleri dünya varlığı meşgul etmez.
Bütün dünya onlara yönelse bile onlar katında bir değer taşımaz. Çünkü onlar bu serveti kendi malı değil, Allah'ın malı olarak görürler.
Bu hal sahibine "müstağni" demek en doğrusudur.
Çünkü, varlıkla yokluk onlar için birdir.
(IMAM GAZALI-IHYAU ULUMID-DIN CİLD.4.5.353)
Bişr-i Hafî,ölüm hastalığına yakalandığında elbisesini bağışladı. Ödünç aldığı bir elbisenin içinde vefat etti.
(Kuşeyrî-O'nun güzel isimleri-S.14)
Süleyman (a.s) o kadar servet ve debdebe içinde, insanlara yemeklerin lezzetlilerini yedirir kendisi ise arpa ekmeğiyle yetinirdi.
Bu yolla serveti nefsinin yanında bir zillet ve zorluk kıldı. Zira yemeklerin lezzetlileri varken sabretmek daha zordur.
Bu sırra binaen Allah Teâlâ (c.c) peygamberimizden dünyayı esirgedi.
(İMAM GAZALİ HAZRETLERİ-İHYA'DAN 3. Cild)
Hz. İsa'ya uy!
Eğer dilersen Hz. İsa'ya uy!
Zira o şöyle diyordu:
'Benim katığım açlık, alamet-i fårikam korku,
elbisem yün...
Kış mevsiminde ateşim güneşin ışınları, lambam ay, bineğim ayaklarım, yemeğim ve meyvem yerin bitirdiği bitkiler..
Benim hiçbir şeyim olmadığı halde akşamlıyor,
hiçbir şeyim olmadığı halde sabahlıyorum.
Oysa yeryüzünde benden daha zengin hiçbir kimse yoktur".
(İMAM GAZALI HAZRETLERİ-İHYA'DAN)
Ben ihtiyacımı Mevlâ'ma yazdım
Emevi'lerden biri Ebû Hâzim'e yazdığı mektupta:
"İhtiyacını bildir, gönderelim",dedi.
Hâzım da:
"Ben ihtiyacımı Mevlâ'ma yazdım;
gönderdiğini kabul eder,
göndermediğine kanaat ederim", diye cevab verdi.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.531}
Ehlûllah demişlerdir ki:
İhtiyaç kıblesi Hazret-i Hakk'tır.
Halktan isteyen mahrûm kalmaya müstehaktır.
(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme.S.526)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
İnanan kimse Allah'tan başka kimseden korkmaz ve başkasından hiçbir şey beklemez. Onun kalbine ve sırrına güç verilmiştir.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.68)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
İnsanlardan bir şey isteyenler; Allah Azze ve Celle'yi tanımayan, yakìni, mârifeti ve îmânı zayıf, sabrı az olan kimselerdir. İffetinden dolayı istemekten kaçınan ise;
Allah Azze ve Celle'ye dâir ilmi çok, yakîni ve îmânı kuvvetli, Rabbi Azze ve Celle'yi tanıması ve O'ndan hayâ etmesi hergün ve her an arttırılan kimsedir.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.663)
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Kendinize gelin; Hak’tan isteyin, başkasından değil.
Suyu denizde arayın, kuru derede değil!
(MEVLÂNÂ CELÂLEDDÎN-i RÛMÎ)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
İnancın ilerleyip, fidanı boy atınca, Allah seni ne kendine ne de başkalarına muhtaç etmez. Kazanmaya da muhtaç etmez. Allah senin kalbini,nefsini ve sırrını doyurur.
Seni kapısında durdurur ve fakirliğini zikriyle, yakınlığı ve sıcaklığı ile giderir.
Dünyadan yeyip, onunla oyalanıp duran kimselere hiç aldırış etme. Dünyayı elinde tutan kimseleri hiç umursama. O zaman o kimseleri gördüğün zaman onlara acırsın, içine bir ağırlık ve karanlık çöker.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.132)
Beyitler
Eğer cihânı gönülden cüdâ edersen sen,
Huzur u zevk ile zikr-i Hudá edersin sen.
Bu hâr-ı çün ü çerâda güzâr edersen eğer,
Visal gülşeni içre safâ edersin sen.
(İbrahim Hakki Hz. Marifetname.S.669-687)
Açıklaması:
Eğer dünya sevgisini gönlünden çıkarırsan,
huzur ve zevk ile Allah'ı zikredersin.
Şu "nasıl, niçin?"dikeninden vazgeçersen eğer,
vuslat güllüğü içinde safâ edersin sen
Allah Dostları / Dünya ve Allah Sevgisi · Marifet Petekleri