Arama

Başlık ve içerikte ara

Ene-Kibir ve Tevâzû

9 dk

Tevâzu ne demek olduğunu biliyor musunuz?

Hasan-ı Basrî:

Tevâzu ne demek olduğunu biliyor musunuz?

Tevâzu, karşılaştığın her müslümanın senden üstün olduğunu kabul etmendir.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.735}

Nasıl tevâzu sahibi olunur

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

Tevâzu, kişinin karşılaştığı her kimseyi kendinden üstün görmesi ve;

'belki de Allah katında benden daha hayırlıdır,

daha yüksek bir derecededir' demesidir.

Şâyet karşılaştığı kişi ondan küçükse; o zaman da,

'Allahü Teâlâ'ya isyan etmemiştir, ama ben etmiştim.

Şüphesiz benden daha hayırlıdır' diye düşünür.

Şâyet yaşça ondan büyükse;

'benden önce Allah'a kulluk etti',

âlim bir kimse ise;

'benim ulaşmadığım, nâil olmadığım şey ona verildi, bilmediklerim ona öğretildi, ilmiyle âmil olmuştur' diye düşünür.

Yok eğer câhil bir kişiyse;

'o bilmeyerek Allah'a isyan etti, ben ise bilerek günah işledim, benim âkibetim nasıl olur; onun ki nasıl, bilmiyorum?' Der.

Kâfirse;

' belki müslüman olur ve hayırlı bir amelle ömrünün sonuna erişir. Kim bilir ben kâfir olurum ve kötü bir sonla ölürüm' diye düşünür.

İşte bu şefkat ve korku kapısıdır. Bunun başlangıcı dostluk, sonu da kullara merhamettir.Kul bu hasletlere sâhip oldukça, Allahü Teâlâ da onu gâilelerden muhafaza eder. Ve Allahü Teâlâ için nasihat edecek bir makama eriştirir.

Böylece, Rahmân'ın tercih ettiklerinden (asfiyâ), sevgililerinden (ehibbâ) ve lâneti üzerine olası Allah'ın düşmanı İblîs'in düşmanlarından olur. İşte bu, rahmetin kapısıdır.

Bununla; kibir,öfke ve kendini beğenme kapıları kapanmıştır. Nefsi dünya ve âhirette yüksek dereceleri reddeder.

İbâdetin özü, zâhidlerin yüceliklerinin son noktası ve âbidlerin âlâmeti budur. Bundan daha üstün bir şey yoktur.

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.726)

'Ben'likten sıyrılıp, Allah'a kavuşmanın yolu

Bir defa "bir" dedikten sonra bir daha aslâ "iki" demeyeceksin.

Ebû Said İbni Ebû'l -Hayr (967-1049)

Horasan da doğup İbn Sina'yı tanıdı.

Şair ve Evliyaullahtandır.

Ebû Said'e göre "ben" likten sıyrılıp Allah'a kavuşup,

O'nu tevhid etmenin yolu:

"Allah insana kapıları sıra ile açar.

Önce pişman olma kapısını,ardından kanaat kapısını açar;

öyle ki insan herşeye katlanır ve başına gelenlerin nereden geldiğini bilir.

Ardından aşk kapısını açar...

Ama insan hâlâ " O'nu seviyorum" demektedir.

Bundan sonra birlik kapısı açılır;

o zaman herşeyin "O" olduğu anlaşılır.

İnsan "ben" veya " benim" demeye hakkı olmadığını anlar. Arzularından kurtulur,hür ve sâkin olur.

İçindeki "ben" i öldürmedikten sonra aslâ kendi kendinden kaçamazsın.

Seni Allah'tan uzaklaştıran ve sana

"falanca bana kötülük etti", yahut

"benimle birlik olarak hareket" etti şeklindeki sözleri söyleten içindeki "ben" dir.

Bu Allah'ı kabul etmemek demektir.

Çünkü, yaratılanın elinde hiçbir şey yoktur.

Herşey Yaratan'ın elindedir.

Bunu bilmeli, buna inanmalısın.

Bu inanma da şöyle olur:

Bir defa "bir" dedikten sonra bir daha aslâ "iki" demeyeceksin.

Allah de ve O'na sıkı sıkı sarıl!"

(Allah dostlarından menkıbeler-Ragıp Güzel-Çelik yayınevi- S:277-278)

Kibir ve tevâzu için ne dediler

Cüneyd,

"Tevhîd ehli nazarında tevâzu, kibirdir."derdi.

Çünkü tevâzu eden, önce kendinde bir varlık duyar da sonra tevâzu eder.

Halbuki gerçek muvâhid hiç bir zaman, kendisinde bir varlık görmez ki buna karşı alçak gönüllülük göstersin.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.737}

Hz. Ebû Bekir (R.A.):

"Keremi takvâda, zenginliği yakînde, ve şerefi tevâzu da bulduk." Demiştir.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.738}

İmam Gazâli (r.a) diyor ki;

Amel kudret ile yapılıyorsa, kudret onun anahtarı demektir. Bu anahtar ise Allah'ın yed-i kudretindedir.

Anahtarı vermedikten sonra o ameli yapamazsın.

İbâdetler, insanı sâadete ulaştıran hazinelerdir.

Anahtarları; kudret, irâde ve ilimdir.

Bunlar da Allah'ın kudret kabzasındadır.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.795}

Hz. Ömer (R.A.) boynunu bükmüş bir adam görünce:

"Ey eyik başlı, başını kaldır.

Huşû, boyun bükmekte değil, kalptedir." dedi.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.646}

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

Mütevâzi ol. Mütevâzi olanı Allah yükseltir.

Senden büyük olanların huzûrunda edepli davran.

Çünkü; Resûlüllah (s.a.v.);

"Bereket, sizin büyüklerinizdedir". Diye buyurmuştur.

Büyükler, amelinde ihlaslı, takvâ sahibi olan sâlih kimselerdir. Büyükler, Allah'ın dışında herşeyden yüz çevirmiş olan duru gönüllerdir. Büyükler, Allah'ı bilen ve O'na yakın olan ârif kimselerdir.

Yerinizi bilin ve kendinizi Allah'ın yerleştirmediği yerlere koymayın.

Bundan dolayı sûfilerden biri;

"Her kim yerini bilmezse, kader ona yerini öğretir". Demiştir.

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.57)

İbrahim Hakkı (r.a) diyor ki;

Su alçaklara doğru akar.

Hikmet de mütevazi gönüllere iner.

Ya Rabbi, bunu bize müyesser eyle!

(MARİFETNAMEDEN)

Büyük bir velî şöyle demiştir:

"Allah, yok gibi görünen bir varlık,

dünya ve bütün kâinat, var gibi görünen bir yokluktur".

(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.282)

Mevlâna (r.a) diyor ki;

Ahmed (s.a.v) toprak olmayı, yâni mütevazi yaşamayı huy edindi de, o yüzden mirâca yükseldi ve göklerin manevi pâdişahı oldu.

Sen de toprak ol da, senden bitkiler yetişsin.

Toprak olan, gönül hazinesini bulur.

(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.218)

Mevlâna (r.a) diyor ki;

Sen, kendinden kurtul, benliğinden temizlen,toprak ol,

ayak altına seril de toprağından otlar bitsin.

Ot gibi benliği üstünden atar, kurursan hoş bir şekilde aşk ateşine yanarsın. Senin yanışınla meydana gelen kül, toprak, kimya gibi dertlere deva olur.

(MEVLÂNÂ CELÂLEDDÎN-i RÛMÎ)

İmam Rabbânî (r.a) diyor ki;

Toprak ol ki gül bitsin senden,

Topraktır gülü bitiren yerden.

(MEKTÛBÂT-I RABBÂNÎ 159.MEKTUP)

Ebu Ubeyde b. el-Cerrah (r.a) şöyle demiştir:

"Siyah ya da kırmızı,hür ya da köle, Arap veya arap olmayan... kim olursa olsun. Allah'a karşı takvasıyla benden daha erdemliyse,onun koruk hurması (ayağının tozu) olmayı herşeye tercih ederim".

(Sahabeden Günümüze Allah Dostları.Cild:1,S:230)

Ömer (r.a.) şöyle demiştir:

"Sizin hakkınızda en korktuğum şey kişinin kendi görüşünü beğenmesidir.

Kim, o mü'mindir derse o kişi kâfirdir.

Kim, o âlimdir derse o kişi câhildir.

Kim, o cennettedir derse o kişi de ateştedir.

(Ebu’l-Fida İsmail İbn Kesir, Hadislerle Kur’an-ı Kerim Tefsiri, Çağrı Yayınları: 4/1721-1729 )

Mevlâna (r.a) diyor ki;

Hepimiz kendi aşkımıza düşmüşüz;

kendimizi seviyoruz, başkasını sevemiyoruz.

Bu yüzden, gönülden de olmuşuz; gönülsüz kalmışız.

Hepimiz kendi yüzümüze, kendi güzelliğimize dalmışız, hayrân olup gitmişiz.

(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 2.S.418)

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

Allah dostları, övgüyü ve yergiyi, gece - gündüz gibi, yaz- kış gibi kabul etmişlerdir. Her ikisini de Allah'tan bilirler.

Çünkü, bunları yapmaya Allah'tan başkasının gücü yetmez.

Bunu kesinkes anladıkları için, kendilerini övene aldırmaz ve yerenlere de savaş açmazlar ve onlarla hiç uğraşmazlar.

İnsanların sevgisi ve nefreti onların kalplerinden çıkmıştır. Sevmezler, nefret etmezler, sadece acırlar.

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.79)

Mevlâna (r.a) diyor ki;

Görmediğimiz hâlde neden seni seviyoruz?

Ey yok gibi görünen aziz varlık!

Biz birer gölge varlığız,biz yokuz;

var olan, eserleri ile kendini hissettiren ebedi ve sonsuz varlık sensin!

(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.59)

Amelini beğenme

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

A amelini beğenenler! Siz ne kadar câhilsiniz!

O'nun tevfiki olmasa ne namaz kılardınız,ne oruç tutarsınız,

ne de sabrederdiniz.

Sizin kendinizi beğenmeniz değil, şükretmeniz gerekir.

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.189)

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

Hiçbir amelini beğenme.

Çünkü kişinin yaptığı işi beğenmesi onu bozar, yok eder. Başarının Allah tarafından verildiğini görüp anlayabilen kimsede, yaptığı şeyleri beğenme özelliği kalmaz.

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.209)

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

Amellerinle övünmek ve onları kendine hamledip karşılığını beklemek, hiç sana yakışıyor mu? Oysa onların tümü Allahü Teâlâ'nın yardımı, kuvveti, irâdesi ve lütfuyladır.

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.710)

İmam Gazâli (r.a) diyor ki;

Amel kudret ile yapılıyorsa, kudret onun anahtarı demektir.

Bu anahtar ise Allah'ın yed-i kudretindedir.

Anahtarı vermedikten sonra o ameli yapamazsın.

İbâdetler, insanı sâadete ulaştıran hazinelerdir.

Anahtarları; kudret, irâde ve ilimdir.

Bunlar da Allah'ın kudret kabzasındadır.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.795}

İmam Gazâli (r.a) diyor ki;

Kişi,nefsinde amelini beğenme gördüğünde düşünüp şöyle demelidir:

Benim amelim ancak bedenim, âzam, kuvvet ve irademle meydana gelmiştir. Oysa bütün bunlar benden olmadıkları gibi elimde de değildirler.

Ancak Allah'ın yaratışı ve bana olan fazlıdır.

Allah'tır beni ve uzuvlarımı yaratan! Kuvvetimi, irademi halkeden! Allah'tır kudretiyle uzvumu harekete geçiren!

Kudret ve iradem de böyledir. O halde ben, nasıl amelime veya nefsime güvenir, beğenirim? Oysa nefsimi nefsimle payidar edemem.

Hâl-i hazırda nice kâfir vardır ki küfürden çıkmak suretiyle Allah'a yaklaşmış olduğu halde ölür.

Nice müslüman vardır ki kötü sondan dolayı, ölüm anında hali bozulduğundan şaki olarak ölür!

Bu bakımdan kişi, kibrin helák edici olduğunu ve kibrin temelinin ahmaklık olduğunu bildiğinde, onu izale etmenin ilacı hakkında düşünür ve mütevazi kimselerin fillerini yapmak suretiyle kibrini tedavi eder.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD}

Bu kârhânede bilsem neyim, benim nem var?

Dîvân şâirlerimizden Urfalı Nâbî bir şiirinde şöyle demiştir:

"Bu kârhânede bilsem neyim, benim nem var?

Varlığım Allah'ın bir armağanı,

hayâtımı da O bağışlamış;

nefes O'nun bir lûtfu,

konuşmam O'nun bir fazlı, ihsânı;

beden O'nun binası,

rûh O'nun nefhası, üfürüğü;

kuvvetim, yapma gücüm de O'ndan;

benim hislerimi, duygularımı da O vermiş.

Bilmem ki bu dünyada ben neyim, benim nem var?"

(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 2.S.203)

Âcizlik, zavallılık, çâresizlik, zillet ve ihtiyaç.

Bir defâsında Bâyezîd hazretlerinin kalbine şöyle ilhâm olundu:

"Ey Bâyezîd!

Hazînelerim, başkaları tarafından yapılan ibâdetlerle ve güzel hizmetlerle doludur. Sen bize öyle bir şeyle gel ki, o bizde olmasın."

Bâyezîd;

"Yâ Rabbî! Hazînende bulunmayan şey nedir?" dedi.

Kalbime ilhâm olundu ki:

"Âcizlik, zavallılık, çâresizlik, zillet ve ihtiyaç."

Benlik elbisesinden sıyrılarak ancak yarattığı varlıklarda, O'nun kendi san'atını, kendi güzelliğini görün

Mevlâna (r.a) diyor ki;

Ey âşıklar, benlik elbisesinden, kendinde oluş elbisesinden soyunun! Dâima, diri olanın yarattığı varlıklarda, onun kendi san'atını, kendi güzelliğini görün, seyre dalın, hayrân olun!

(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.392)

Aklın kemâle erişmesiyle tevazu

İdris'in dedesi, Vehb b. Münebbih'in şöyle dediğini rivayet ediyor:

"Allah (c.c)'a en güzel şekilde ibadet etmek akıldan geçer. Kişinin aklının kemâle erimesi için ise, on tane haslet gerekir.

Kibirden uzak ve olgun olmalı.

Dünyalık olarak günlük yiyecek ve içeceğine razı olmalı. Tevâzuyu ünden, zilleti övülmeden daha çok sevmelidir.

İlim edinmeden ve hayrı istemeden asla bıkmamalıdır. Başkasından gelen az iyiliği çok görmeli, kendinin yaptıklarını azımsamalıdır.

Bu hasletlerin onuncusu ise bütün işlerin başıdır. Onunla kişi yüceliğin zirvesine çıkar ve şânı iki dünyada yayılır.

Bütün insanları kendinden üstün ve hayırlı görmelidir. Onların bir kısmını ise zelil ve kötü görecektir.

Hayırlı ve üstün olanları gördüğünde nefsi kırılacak ve onlara ulaşmaya çalışacaktır. Kötü ve aşağı olanı gördüğünde ise;

'umulur ki bu kurtulur da ben helak olurum.

Belki onun gizli bir yönü vardır. Ancak ben o yönünü görememişimdir' diyecektir.

Böylece aklı kemâle erer. Allah'ın izniyle, yine Allah'ın rahmetine ve cennetine nail olur".

(Sahabeden Günümüze Allah Dostları.Cild:3,S:109)

ŞİİRLER

Beyitler

Ne var söylenen dilde, varlık Hakk'ındır kulda,

Varlığım hep ol ilde, ben bunda garip geldim.

Yûnus Emre

Her kim izzettin geçmedi, âşıklık bundandır ana,

Herkez girdiği yok-durur ışk ile izzet bir eve.

Yûnus Emre

Merdim deme zinhâr, seni meydana çekerler

Davâ edeni bahs ile burhâna çekerler

Kaldırma sakın başını kibr ile semâya

Müstekbir olan serkeşi nîrâna çekerler

Suçunu bilip tevbe eden buldu selamet

Kibr eyleyeni adl ile mîzâna çekerler

Sen nefsini alçakta gözet, etme tereffû

Firavun gibi " ben" diyeni ummana çekerler

Tur dağı tevâzu edilen buldu tecelli

Yükseklik eden dağları humâna çekerler

Ahmed Kuddûsî (r.a)

Allah Dostları / Güzel Ahlâk · Marifet Petekleri

İlgili yazılar