Arama

Başlık ve içerikte ara

İnsanın kemâl yolculuğu

6 dk

İnsan Benim halifemdir


وَاِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلٰٓئِكَةِ اِنّ۪ي جَاعِلٌ فِي الْاَرْضِ خَل۪يفَةً
قَالُٓوا اَتَجْعَلُ ف۪يهَا مَنْ يُفْسِدُ ف۪يهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَٓاءَۚ
وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَۜ
قَالَ اِنّ۪ٓي اَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Hani Rabb'in meleklere:

Ben, yeryüzünde bir halîfe yaratacağım, demiş
Melekler de: Biz seni hamd ile tesbîh, takdis eder dururken yeryüzünde fesâd çıkarıp,

kanlar dökecek kimse mi yaratacaksın? demişlerdi

Allah da : Sizin bilmediklerinizi Ben bilirim, buyurmuştu. (Bakara 30)

«Ca'l» kelimesi ibda ve tekvinden daha geneldir. Âyet-i kerîmede ben yaratacağım denilmiyor da «kılacağım» (ca'l) deniliyor.

Bunun sebebi; insanın âlemlerden mürekkeb olmasıdır

TEFSİRİ:


İnsan; benim halîfemdir

Ahlâkımla ahlâklanır

Sıfatlarımı benimser
Emrimi uygular
Yaratıklarıma hâkim olur
Onları düzene koyar
Nizâmlarını kontrol eder

. Ve onları bana davet eder

(Muhyiddin İbn el-Arabî Tefsiri---İbn-i Kesir Tefsiri)

İnsanın değeri, şerefi

İbrahim Hakkı (r.a) diyor ki;

Kâmil insan Allahü Teâlâ'nın her ismini taşıyıcıdır.

(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme.S.617-628)

Mevlâna (r.a) diyor ki;

Biz insanlar duvardaki resimlere benzeriz,

bizi resmedenin ışığı vurunca canlanırız.

(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.458)

İbrahim Hakkı (r.a) diyor ki;

Yalnız iki kişiye gıpta olunur:

Biri

Allahü Teâlâ'nın mal verip,

bu maldan gece gündüz veren kimse,

diğeri de,

Allahü Teâlâ'nın kendisine Kur'an verip,

gece gündüz onunla amel eden kimsedir.

(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme.S.528-529)

İmam Rabbânî (r.a) diyor ki;

Hak Teala'yı bırakıp insanlara yaranmaya çalışmak, cehalettir, alçaklıktır.

(MEKTÛBÂT-I RABBÂNÎ 138.MEKTUP)

Hz. Ebû Bekir (R.A.):

" Keremi takvâda, zenginliği yakînde, ve şerefi tevâzu da bulduk." Demiştir.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.738}

Hz Ömer (R.A.) Şam'a girdiği zaman, giydiği eski elbise ile îtâb edilmiş ve Hz Ömer'in :

"Biz islâmiyetle izzet bulduk.

İzzeti başka yerde aramayız." demiştir.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.838}

Allah aşkı

Ehl-i hakikat beyan ederler ki:

İnsanı insan yapan üç harfle beş noktadır.

Üç harf:

ayn,şın,kaf.

Beş nokta:

Şında üç nokta kafta iki nokta eder beş nokta.

Kastedilen mânâ aşktır.

İnsanı aşk kadar eğiten,terbiye eden ikinci bir yol yoktur.

(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme)

Hakk âşığının gönlü arşın da üstündedir!

Mevlâna (r.a) diyor ki;

Neyi çok seviyorsan, neyin üstüne titriyorsan,

bil ki sen osun, senin değerin ancak odur!

İşte bu yüzdendir ki, Hakk âşığının gönlü arşın da üstündedir!

(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 2.S.13)

Allah sevgisi ile çarpan gönül

İmam Rabbânî (r.a) diyor ki;

En iyi kimse, kalbi dünyâya bağlı olmıyan ve

Allah sevgisi ile çarpandır.

(MEKTÛBÂT-I RABBÂNÎ.197.MEKTUP)

Âşık ay gibidir.

Yıldızın arasında pırıl pırıl parlar, görünür.

Mevlâna (r.a) diyor ki;

Âşık ay gibidir.

Yıldızın arasında pırıl pırıl parlar, görünür.

Şunu iyi bil ki, balçıktan yaratıldığı halde tecelli ile mest olan Hakk âşığı "aya" bile kılavuz olur, yol gösterir.

(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.228)

Marifet ile kazanılan fazilet

İmam Gazâli (r.a) diyor ki;

İnsanın şerefi ve bütün yaratıklara kendisini üstün kılan fazileti, Allah'ın marifetine hazırlanmakla elde edilir.

Öyle marifet ki

dünyada, dünyanın güzelliği, kemâli ve medár-ı iftiharıdır.

Öyle marifet ki

ahiretin zahiresi ve azığıdır.

(İMAM GAZALİ HAZRETLERİ-İHYA'DAN)

İmam Gazâli (r.a) diyor ki;

İnsanların özelliği, yeryüzüne ve göklerin melekûtuna,

âfak ve enfüsün şayân-ı hayret hallerine bakarak,

bundan Allah'ı mârifete geçmektir.

Zirâ, bu mârifet sayesinde insan, mukarreb meleklerin arasına girer ve Allahü Teâlâ'ya yaklaşarak, sıddıklar ve Peygamberler zümresinde haşrolur.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.786}

Ey aziz! Hikmet ehli demişlerdir ki,

Dünyaya gelmekten maksat, sonsuz devlete, ebedi saadete kavuşmasıdır. Kemal tahsili ve cemal şuhudu olan bu devlet ve saadet insana, ancak basiret gözü açık olmakla müyesser olur.

Basiret gözü de, ancak âleme ibretle bakıp,

Hâlık'ın san'at ve hikmetini her şeyde tefekkür ve tezekkür edip bulmakla olur.

(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme.S.471-476)

İnsan, yedi putunu kırarsa meleklerden büyük ve değerli olur.

İbrahim Hakkı (r.a) diyor ki;

Hakk Teâlâ melekleri sırf akıldan yaratmıştır.

Hayvanları ise sırf şehvetten yaratmıştır.

İşte, aklı şehvetini yener de, yedi putu kırar, Samed olan Allahü Teâlâ'ya tapınırsa, insan meleklerden büyük ve değerli olur.

Yedi put:

Yemek,uyku,cimâ,kendini sevmek, çocuğunu sevmek, mal ve makam sevgisidir.

(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme.S.593)

Şeriat,tarikat,marifet,hakikat

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

Hakîkate ulaşmayan muhlis olmaz.

1. Emir,nehiy ve diğer ahkâmdan oluşan şerîatın zâhiri
2. Şerîatın bâtını ki, ona "tarîkat ilmi" denir
3. Tarîkatın bâtını ki, ona "mârifet ilmi" denir
4. Bâtınların bâtını ki, buna da "hakîkat ilmi" denir

Bir müslümanda bunların hepsi bulunması gerekir.

Zira Resûlüllah (a.s.m.) şöyle buyurmuştur:

" Şerîat bir ağaçtır, tarîkat onun dalları,

mârifet yaprakları, hakîkat da meyveleridir."

Kur'ân-ı Kerîm, delâlet ve işaret yoluyla, tefsir ve tevîl olarak, bunların hepsini içine almaktadır.

Hakîkate ulaşmayan muhlis olmaz.

Çünkü beşerî sıfatlar ancak Zât'ın tecellisiyle yok olur,

cehâlet de ancak Zat'ın (sübhânehû ve Teâlâ) marifeti ile ortadan kalkar.

Bu ilme ulaşmayan kişi ise, isterse bir milyon kitap okusun, bir hakîkat âlimi olamaz. Zira o, rûhânî (âleme) ulaşamaz.

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.788-789)

Aklın kemâle erişmesi

İdris'in dedesi, Vehb b. Münebbih'in şöyle dediğini rivayet ediyor:

Allah (c.c)'a en güzel şekilde ibadet etmek akıldan geçer. Kişinin aklının kemâle erimesi için ise, on tane haslet gerekir.

Kibirden uzak ve olgun olmalı.

Dünyalık olarak günlük yiyecek ve içeceğine razı olmalı. Tevâzuyu ünden, zilleti övülmeden daha çok sevmelidir.

İlim edinmeden ve hayrı istemeden asla bıkmamalıdır. Başkasından gelen az iyiliği çok görmeli, kendinin yaptıklarını azımsamalıdır.

Bu hasletlerin onuncusu ise bütün işlerin başıdır. Onunla kişi yüceliğin zirvesine çıkar ve şânı iki dünyada yayılır.

Bütün insanları kendinden üstün ve hayırlı görmelidir. Onların bir kısmını ise zelil ve kötü görecektir.

Hayırlı ve üstün olanları gördüğünde nefsi kırılacak ve onlara ulaşmaya çalışacaktır. Kötü ve aşağı olanı gördüğünde ise;

'umulur ki bu kurtulur da ben helak olurum.

Belki onun gizli bir yönü vardır. Ancak ben o yönünü görememişimdir' diyecektir.

Böylece aklı kemâle erer. Allah'ın izniyle, yine Allah'ın rahmetine ve cennetine nail olur.

(Sahabeden Günümüze Allah Dostları.Cild:3,S:109)

İnsanın makamları

Hakikatte üç türlü insan vardır: İnsân-ı hayvan, insân-ı nâkıs, insân-ı kâmil. Kim insanlığını bildi, hakikatine ârif oldu ise insân odur. Suretin (şeklin) insan olması birşey ifade etmez. Zirâ insan, mânâsı ile insandır.

İnsânı hayvan olan hayvanlığının farkına varır ise hayvanlığını terk eder, etmesi gerekir. Hayvan, yaşayan varlık demektir ki, o Hak, hukuk bilmez. Tabiat mertebesinde bulunur.

İnsandan kasıt, insân-ı kâmildir. O, arzda, semâda Allah'ın halifesidir. Halife, O'nun 'kemal' isminin mazharı olup, O'nun adına faaliyet gösteren demektir. Halife, yâni insân-ı kâmil, meleklerin baş indirdiği kimsedir ki, yaratılmışlar dâhi ona baş indirir. Hem de hayrân olarak.

(Yûnus Emre Dîvânı ve Şerhi-M.Efdal Emre)

Hazret-i insan olan 'insan-ı kâmildir'.

O, tüm mertebeleri kendisinde cem etmiştir.

Bu insan, Allâh ism-i şerîfinin ihtivâ ettiği tüm esmâ-i İlâhîyi kendisinde toplamıştır.

(Yûnus Emre Dîvânı ve Şerhi-M.Efdal Emre)

ŞİİRLER

İnsanın diğer yaratıklardan üstün olması

Benem ol ışk bahrısı, denizler hayrân bana,

Derya benüm katremdür, zerreler umman bana.

Kaf tağı zerrem değül, ayu güneş bana kul,

Hak-dur aslum şek değül, mürşiddir Kur'ân bana.

Çün Dosta gider yolum, mülk-i ezeldür ilüm,

Işkdan söyler bu dilüm, ışk oldı seyrân bana.

Yoğ - ıken ol bârigâh var - ıdı ol Padişah,

Ah bu ışk elinden, âh dert oldı dermân bana.

Âdem yaratılmadan, cân kalıba girmeden,

Şeytân la'net olmadan, arş - ıdı seyrân bana.

Yaradıldı Mustafa, yüzi gül gönlü safâ,

O kıldı bize vefâ, andandır ihsân bana.

Şeriat ehli ırak, iremez bu menzile,

Ben kuş dili bilürem, söyler Süleymân bana.

Yûnus bu halk içinde, eksiklüdür Hak bilir,

Divâne olmuş çağrur, dervişlik buhtan bana.

Yûnus Emre

Allah Dostları / İnsan ve İlişkileri · Marifet Petekleri

İlgili yazılar