Akıllı İnsan
Akıl, vahye tâbi olursa akıldır Yoksa nefsin kölesidir
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Bize üzümden yapılmış yeryüzü şarabı değil,
sevgi ile hazırlanmış gökyüzü şarabı gönder.
Gönder de, yeryüzünde aklı başında, ayık bir kimse kalmasın!
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 2.S.69)
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Leylâ'dan bir lütuf elde edelim diye Mecnun olduk gitti;
A aşk, sen bütün akıllara düşmansın.
(MEVLÂNÂ CELÂLEDDİN-DÎVÂN-I KEBîR II )
Aklın, insandaki tezâhürleri
Ebu'l-Eşheb el-Utâridî der ki:
Allah Teâlâ Hz. Davud'a şöyle vahyetti:
"Ey Dâvûd, ashabını çok sevdikleri şeyleri yemekten sakındır ve korkut.
Şüphesiz kalbleri dünya şehvetlerine bağlı olanların akılları Benden men'edilmişlerdir.
Kullarımdan bir kula şehvetlerinden herhangi birisini tercih ettikleri zaman yapacaklarımın Bana en kolay geleni, ona Bana itaati haram kılmam, onu bundan mahrum etmemdir".
(İbn-i Kesir Tefsiri, Meryem 60.Âyet)
Dâvud aleyhisselâm buyurdu ki:
"Akıl, insana herşeyi unutturup,
Hakk'ın ma'rifetine kavuşturandır.
Hevâ, insana kendi aslını unutturup,
fânilere meyl ettirendir".
(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme.S.563)
Ehlullah demişlerdir ki:
"Allahü Teâlâ bir kulunu severse,
ona selim kalb, kerim ahlâk, kuvvetli akıl ihsan eder.
Akıllı, Hüdâ'nın sâdık arkadaşıdır.
Aklın alâmeti güzel ahlâktır.
Güneş suyu topraktan havaya çektiği gibi,
akıl, insanı enaniyetten, benlikten Mevlâ'ya çeker".
(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme.S.563-564)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
İnsanların en akıllısı, Allah'a itaat edenler,
en câhilleri ise isyan edenlerdir.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.43)
İmam Rabbânî (r.a) diyor ki;
Akıllı olanın yapması gereken şey, şu sayılı günlerden oluşan hayâtını Allah’ın razı olduğu şekilde geçirmesidir.
(MEKTUBÂT-I RABBÂNÎ 78.MEKTUP)
Süleymân Dârâni çok doğru olarak şöyle söylemiştir:
"Aklı başında olan kimse geleceği için değil de,
itâat ve ibâdetsiz geçirdiği günleri için ağlasa da
bu hâl ölünceye kadar devam etse hakkıdır."
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.23}
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Eşyanın hakikatini bilmekten ibâret olan akıldır ki, kalbte bulunan ilim sıfatından ibârettir.
(İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.12}
Akıl,din ve hayâ seçimi
Denildiğinde göre Cebrail (as) Âdem (as) a gelmiş ve O'na üç şey getirdiğini söylemiştir.
Bu üç şeyden dilediğini seçmesini istemiştir.
Âdem (as) Cebrail (as)'a " Bunlar nedir" dedi.
O da:"Bunlar, akıl,din ve hayâdır", dedi.
Âdem (as) aklı seçti.
Bunun üzerine Cebrail (as) dine ve hayâya,
"haydi siz gidin'! Âdem (as) aklı seçti" dedi.
Din ve hayâ, bunun üzerine
"Bizler akıl nerede olursa olsun, akılla birlikte olmakla emrolunduk" dediler.
Bunun içindir ki Allah ü Taalâ'nın akıldan daha şerefli ve daha güzel birşey yaratmadığı söylenmiştir. Hiçbir kimseye aklın kemâlinden daha şerefli ve daha güzel birşey verilmemiştir.
(El-Kuşeyri,O'nun güzel isimleri S:112)
Aklın kemâle erişmesi
İdris'in dedesi, Vehb b. Münebbih'in şöyle dediğini rivayet ediyor:
"Allah (c.c)'a en güzel şekilde ibadet etmek akıldan geçer. Kişinin aklının kemâle erimesi için ise, on tane haslet gerekir.
Kibirden uzak ve olgun olmalı.
Dünyalık olarak günlük yiyecek ve içeceğine razı olmalı. Tevâzuyu ünden, zilleti övülmeden daha çok sevmelidir.
İlim edinmeden ve hayrı istemeden asla bıkmamalıdır. Başkasından gelen az iyiliği çok görmeli, kendinin yaptıklarını azımsamalıdır.
Bu hasletlerin onuncusu ise bütün işlerin başıdır. Onunla kişi yüceliğin zirvesine çıkar ve şânı iki dünyada yayılır.
Bütün insanları kendinden üstün ve hayırlı görmelidir. Onların bir kısmını ise zelil ve kötü görecektir.
Hayırlı ve üstün olanları gördüğünde nefsi kırılacak ve onlara ulaşmaya çalışacaktır. Kötü ve aşağı olanı gördüğünde ise;
'umulur ki bu kurtulur da ben helak olurum.
Belki onun gizli bir yönü vardır. Ancak ben o yönünü görememişimdir' diyecektir.
Böylece aklı kemâle erer. Allah'ın izniyle, yine Allah'ın rahmetine ve cennetine nail olur".
(Sahabeden Günümüze Allah Dostları.Cild:3,S:109)
Beyitler
Ben yanarım yâne yâne, aşk boyadı beni kâne,
Ne akılem ne divâne, gel gör beni aşk neyledi.
Yûnus Emre
Aşk ile yana yana o hâle geldim ki, kan gibi âdeta kırmızıya boyandım. Benim bu hâlimi gören ehl-i dünya bana 'deli' diyor ama; gelin görün ki ben deli de değilim.
HADİS-İ ŞERİF:
"Sizden hiçbiriniz kendisine; 'deli' denmedikçe îmânlı sayılmaz".
(MEKTUBÂT-I RABBÂNÎ 119.MEKTUP)
Allah Dostları / İnsan ve İlişkileri · Marifet Petekleri