Arama

Başlık ve içerikte ara

Güzel ahlâklar

11 dk

Az şeyle yetinmek

Vüheyb B. El-Verd (r.a.) (Tâbiindendir) anlatıyor:

Îsâ (a.s.) şöyle buyurdu:

"Dört şey bir insanda bulunuyorsa hayret edilmeli, gıpta ile bakılmalıdır:

  • Faydalı suskunluk, ki bu ibâdetin başıdır.
  • Allah için mütevâzi olmak.

Hak için tevâzû,zulüm için değil.

  • Dünyaya değer vermemek (zühd).
  • Az şeyle geçinmek.

(Sahabeden günümüze Allah dostları,10 cild-2.cild,sayfa 422)

Hz. Süleyman, leziz yemekleri halka yedirir,

kendisi arpa ekmeği yerdi. Allah Teâlâ ona :

"Ey âbidlerin başı,zâhidlerin kendisini örnek aldığı zâtın oğlu!" diye vahyetmişti.

(Kâdi İyâz .Şifâ-yı Şerif şerhi.Y.Kandemir. 1.cild S.331)

Hayâ

Akıl,din ve hayâ seçimi

Denildiğinde göre Cebrail (as) Âdem (as) a gelmiş

ve O'na üç şey getirdiğini söylemiştir.

Bu üç şeyden dilediğini seçmesini istemiştir.

Âdem (as) Cebrail (as)'a " Bunlar nedir" dedi.

O da:"Bunlar, akıl,din ve hayâdır", dedi.

Âdem (as) aklı seçti.

Bunun üzerine Cebrail (as) dine ve hayâya,

"haydi siz gidin'! Âdem (as) aklı seçti" dedi.

Din ve hayâ, bunun üzerine

"Bizler akıl nerede olursa olsun, akılla birlikte olmakla emrolunduk" dediler.

Bunun içindir ki Allah ü Taalâ'nın akıldan daha şerefli ve daha güzel birşey yaratmadığı söylenmiştir. Hiçbir kimseye aklın kemâlinden daha şerefli ve daha güzel birşey verilmemiştir.

(El-Kuşeyri,O'nun güzel isimleri S:112)

Utanmak

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

Mü'min Hâlık'tan,münafık ise halktan utanır.

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.426)

Doğruluk

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

Hakkın nûru doğruluğu gerektirir,marifet nuruna sahip olmayı gerektirir. Marifet güneşi sıddıkların kalplerine doğar ve gece gündüz hiç kaybolmaz.

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.129)

Melek huylu ol!

Mevlâna (r.a) diyor ki;

Seninle buluşmadıktan sonra,

ömrün sürüp gitmesinde ne kâr vardır?

Sana sığınmadıktan sonra,

kalkanın ne faydası vardır?

Sen benim rûhum olmadıkça,

ben ruhtan ne elde edebilirim?

Sen bana gönül gözü bağışlamadıkça,

ben bu baş gözünü ne yapayım?

Ey gönül;

Beşeriyet hâlinden, insanlıktan vazgeç de melek ol!

Melek huylu olmazsa insanın hayvandan ne farkı vardır!

(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.280)

Güzel görmek

Mevlâna (r.a) diyor ki;

Bahçeye girince dikene doğru gitme, gülden yaseminden, nesrinden başkasıyla düşüp kalkma.

(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 4.S.241)

Edep için ne dediler

Hz. İsa'ya (a.s)

'Sana kim edep öğretti?" denildiğinde, şöyle demiştir:

"Bana hiç kimse edep öğretmedi. Ancak cahilin cehaletini çirkin gördüm ve cehaletten sakındım,hepsi o kadar".

(İMAM GAZÂLİ HAZRETLERİ)

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

Edebin bulunmadığı her yerde nefret ve öfke vardır.

Allah'a karşı edebli olmak gerekir.

Edebli olun,âhirete yönelin,dünyadan yüzçevirin,

kâfirlerin dünyaya yöneldiği gibi, siz de yönelmeyin.

Kâfirlerin dünyaya yönelmelerinin ve ona karşı tutkulu olmalarının sebebi dünya hakkında bilgisizlikleridir.

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.310)

Süleyman Aleyhisselamın kendisine o kadar saltanat verilmesine rağmen, Allah Teâlâ'ya olan derin saygı ve tevâzuundan dolayı başını kaldırıp gökyüzüne bakmazdı.

Hz. Süleyman, leziz yemekleri halka yedirir,

kendisi arpa ekmeği yerdi.

Allah Teâlâ ona :

"Ey âbidlerin başı, zâhidlerin kendisini örnek aldığı zâtın oğlu!" diye vahyetmişti.

(Kâdi İyâz .Şifâ-yı Şerif şerhi.Y.Kandemir. 1.cild S.331)

Edep şiirleri

Gezdim Halep ile Şam’ı

Eyledim ilim talep,

Meğer ilim bir hiçmiş

İllâ edep, illâ edep;

Girdim ilim meclisine,

Eyledim kıldım talep,

Dediler ilim geride,

İlla edep illa edep.

Yûnus Emre

Mütevâzi ol. Mütevâzi olanı Allah yükseltir.

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

Mütevâzi ol. Mütevâzi olanı Allah yükseltir.

Senden büyük olanların huzûrunda edepli davran.

Çünkü; Resûlüllah (s.a.v.);

"Bereket, sizin büyüklerinizdedir". Diye buyurmuştur.

  • Büyükler, amelinde ihlaslı, takvâ sahibi olan sâlih kimselerdir.
  • Büyükler, Allah'ın dışında herşeyden yüz çevirmiş olan duru gönüllerdir.
  • Büyükler, Allah'ı bilen ve O'na yakın olan ârif kimselerdir.

Yerinizi bilin ve kendinizi Allah'ın yerleştirmediği yerlere koymayın.

Bundan dolayı sûfilerden biri;

"Her kim yerini bilmezse, kader ona yerini öğretir". Demiştir.

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.57)

Vüheyb B. El-Verd (r.a.) (Tâbiindendir)

Anlatıyor: Îsâ (a.s.) şöyle buyurdu:

"Dört şey bir insanda bulunuyorsa hayret edilmeli, gıpta ile bakılmalıdır:

  • Faydalı suskunluk, ki bu ibâdetin başıdır.
  • Allah için mütevâzi olmak.
  • Dünyaya değer vermemek (zühd).
  • Az şeyle geçinmek.

(Sahabeden günümüze Allah dostları,10 cild-2.cild,sayfa 422)

Allahü Teâlâ'yı sevenin üç kerameti vardır:

1-Deniz gibi cömertlik.
2-Güneş gibi şefkat.
3-Toprak gibi tevazudur.

Zira vücûdun, varlığın menbaı muhabbettir.

Belki varlığın hilkatinin aslı muhabbettir.

(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme.S.797-798)

Kalb temizliği-Elbise temizliği

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

Kalp elbisen kirliyken, kalbinin üzerindeki elbiseyi temizlemekle uğraşma, pis kalbinin üzerindeki elbiseyi bırak, önce kalbini, sonra elbiseni temizle.

İki tarafı yıkamayı, temizlemeyi birleştir.

Elbiseni pislikten, kalbini günahlardan temizle.

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.398)

Mevlâna (r.a) diyor ki;

Sen gördüğün bütün güzellikleri aynada arama da, gönlünde ara!

(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.374)

İnsanların ayıbını görmeyiz

Fudayl b. İyad (r.a) der ki:

"Gıpta îmândandır, hased ise münafıklık alâmetidir.

Mümin gıpta eder, fakat hased etmez.

Mümin, aybı gizler, öğüt verir, uyarır.

Fecir ise kınar, kardeşinin ayıbını herkese ifşa eder".

(Sahabeden Günümüze Allah Dostları.Cild:2,S:452)

Mevlevî ile bir Bektaşî”nin sohbeti

Günün birinde yolu bir dergâha düşen kendi halinde bir adam, dergâhta, bir Mevlevî ile bir Bektaşî”nin sohbet ettiklerini görünce yanlarına yaklaşır. Kendini tanıtır ve dergâhı merak ettiğini, nasıl zikir edildiğini izlemek için geldiğini söyler.

Erenler başlar adama çeşitli nasihatlerde bulunmaya, her biri kendi yolunu mümkün olan en tatlı dille anlatmaya çalışır.

Adam bir yandan onları dinlerken, bir yandan da gözleri onların giysilerine takılır. Mevlevi’nin giydiği kıyafette kollar o kadar geniş ve uzundur ki hem içine üç kişinin birden kolu sığabilir, hem de uzun olduğu için yalnızca kolları değil, elleri de kapatmaktadır.

Bektaşî’nin kıyafetinde ise tam tersi bir durum vardır.Elbisenin kolu daracıktır, neredeyse tene yapışmıştır; üstelik kısa olduğu için, eller ta bileklere kadar açıktır.

Bu duruma hayret eden adam, sebebini öğrenmek ister.

Büyük merakla, önce Mevlevî’ye sorar:

“Pîrim, kıyafetinizin kolları neden o kadar geniş ve uzun; bunun özel bir sebebi var mı?”

Mevlevî hiç beklemediği bu soru karşısında oldukça şaşırır.İki kolunu da biraz yukarıya kaldırır, sonra ellerini birleştirerek kollarını daire sekline getirir ve şöyle der:

“Evet, özel bir sebebi vardır. Çünkü biz insanların günahlarını, ayıplarını, kusurlarını örteriz. Başkaları görmesin diye üzerini kapatırız.”

Yanıttan oldukça hoşnut olan adam ayni merakla bu kez Bektaşi”ye döner:

“Peki ya siz, Pîrim? Sizin kıyafetinizin kolları neden bu kadar dar ve kısa? Siz insanların günahları ve ayıplarını örtmez misiniz?”

Bektaşi kendi kollarına bakar, birkaç saniyelik bir dalgınlıktan sonra gülümser ve adama bakarak şöyle der:

“Biz mi? Bizim geniş kıyafetlere ihtiyacımız yoktur.

Çünkü biz insanların günahlarını ve kusurlarını görmeyiz.”

ÖZETLE:

Seveceksen öylece sev.

Ne kusursuz insan ara, ne de insanda kusur.

Birincisini zaten bulamazsın, ikincisinde ise, bulduğun her kusur, öğrendiğin her ayıp sahibini değil, seni çirkinleştirir.

Her ikisi de seni mutsuz eder.

Birincisini bulamadığın için, ikincisini ise bulduğun için mutsuz olursun…

Aynı dili konuşanlar değil, aynı duyguları paylaşanlar anlaşabilirler.

Mevlâna Hz.

Yaşam paylaşmakla.. . Hayat sevince güzel…

"Başka insanları davranışlarıyla, kendimizi niyetimizle değerlendiririz.

Hilm ve konuşmak

Cüneyd-i Bağdâdî diyor ki;

Müslüman temiz toprağa benzer.

Temiz toprağa her şey atılır, ezilip hakâret görür.

Lâkin ondan hep güzel, temiz, faydalı şeyler çıkar.

Bir kimsede hilm (yumuşaklık), alçak gönüllülük, cömertlik ve güzel ahlâk bulunursa, bu dört haslet o kimsenin yüksek makamlara kavuşmasına sebeb olabilir.

Bunlar, îmânın kemâlidir. İlim kendi haddini bilmektir.Tasavvuf kalbi temizlemektir.

(Cüneyd-i Bağdadi)

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

Rabb'ine itaatte bütün gayretinle çalış.

Sana vermeyene sen ver. Sana gelmeyene sen git.

Sana zulmedeni sen affet. Niyetinde kullarla, kalbinde ise kulların Rabbi ile, beraber olmaya bak.

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.393)

Mevlâna (r.a) diyor ki;

Yârla hoş geçinen yârsız kalmaz.

Müşterisi ile uzlaşan tâcir, müflis olmaz.

Ay, geceden ürkmediği, karanlıklardan kaçmadığı içindir ki nurlandı. Gül, o güzel kokuyu dikenle hoş geçinmekle kazandı.

(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 4.S.28)

Amelini beğenme!

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

Hiçbir amelini beğenme. Çünkü kişinin yaptığı işi beğenmesi onu bozar, yok eder. Başarının Allah tarafından verildiğini görüp anlayabilen kimsede, yaptığı şeyleri beğenme özelliği kalmaz.

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.209)

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

Amellerinle övünmek ve onları kendine hamledip karşılığını beklemek, hiç sana yakışıyor mu?

Oysa onların tümü Allahü Teâlâ'nın yardımı,

kuvveti, irâdesi ve lütfuyladır.

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.710)

Kudret amelin anahtarıdır

İmam Gazâli (r.a) diyor ki;

Amel kudret ile yapılıyorsa, kudret onun anahtarı demektir. Bu anahtar ise Allah'ın yed-i kudretindedir.

Anahtarı vermedikten sonra o ameli yapamazsın.

İbâdetler, insanı sâadete ulaştıran hazinelerdir.

Anahtarları; kudret, irâde ve ilimdir.

Bunlar da Allah'ın kudret kabzasındadır.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.795}

Kul hakkı

Bu kandilde bir gariblik görüyorum

Bâyezîd-i Bistâmî bir gece, talebelerinden bir kısmı ile bir yere misâfir oldular. Ev sâhibi, evin aydınlanması için bir kandil yaktı.

Bâyezîd-i Bistâmî yanında bulunanlara;

"Bu kandilde bir gariblik görüyorum. Yanıyor ama ışık vermiyor. Hikmeti nedir?" diye sordu.

Ev sâhibi;

"Efendim. Biz bu kandili bir gece yakmak için komşumuzdan emânet almıştık. Bu akşam ikinci gece yakıyoruz." deyince,

Bâyezîd, kandili söndürdü ve

"hemen kandili sâhibine götürüp teslim edin. Arzu ederseniz, bir gece daha yakmak için izin isteyin." buyurdu.

Ev sâhibi kandili alıp komşusuna götürdü. Olanları anlattı ve tekrar izin alıp geri getirdi. Eve gelince kandili yaktılar ve oda aydınlandı. Bâyezîd-i Bistâmî buyurdu ki:

"İşte şimdi ışığını görüyorum."

Aklın kemâle erişmesi

İdris'in dedesi, Vehb b. Münebbih'in şöyle dediğini rivayet ediyor:

"Allah (c.c)'a en güzel şekilde ibadet etmek akıldan geçer. Kişinin aklının kemâle erimesi için ise, on tane haslet gerekir.

Kibirden uzak ve olgun olmalı.

Dünyalık olarak günlük yiyecek ve içeceğine razı olmalı. Tevâzuyu ünden, zilleti övülmeden daha çok sevmelidir.

İlim edinmeden ve hayrı istemeden asla bıkmamalıdır. Başkasından gelen az iyiliği çok görmeli, kendinin yaptıklarını azımsamalıdır.

Bu hasletlerin onuncusu ise bütün işlerin başıdır. Onunla kişi yüceliğin zirvesine çıkar ve şânı iki dünyada yayılır.

Bütün insanları kendinden üstün ve hayırlı görmelidir. Onların bir kısmını ise zelil ve kötü görecektir.

Hayırlı ve üstün olanları gördüğünde nefsi kırılacak ve onlara ulaşmaya çalışacaktır. Kötü ve aşağı olanı gördüğünde ise;

'umulur ki bu kurtulur da ben helak olurum.

Belki onun gizli bir yönü vardır. Ancak ben o yönünü görememişimdir' diyecektir.

Böylece aklı kemâle erer. Allah'ın izniyle, yine Allah'ın rahmetine ve cennetine nail olur".

(Sahabeden Günümüze Allah Dostları.Cild:3,S:109)

Parası ve malı çalınan

Rivâyete göre Abdullah İbn Ömer'in (R.A.) bir devesi çalındı. Deveyi araya araya yoruldu.

Nihâyet:

"Allah rızası için olsun"dedi ve aramaktan vaz geçerek mescide girdi, iki rek'ât namaz kıldı.

Bu sırada bir adam gelerek

"Deven falan yerde"diyerek haber verdi.

İbn Ömer, ayakkabısını giyip çıkmak üzere iken

"Estağfurullah" diyerek geri döndü.

Adam

"Ne yapıyorsun,deveni almaya gitmiyor musun?" deyince,

İbn. Ömer (R.A.):

"Ben, Allah rızası için olsun,dedim. Artık onu almam"dedi

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.511}

Fazl'ın oğlu Ali'nin tavaf esnasında bir miktar altını çalınmıştı.

Babası onun ağladığını görünce:

"Altunlara mı ağlıyorsun?"diye sordu.

Oğlu:

" Hayır, altunlara değil, çalana ağlıyorum; kıyamet günü bundan sorulduğunda cevap verecek durumu olmayınca hâli nice olur, diye ona acıyarak ağlıyorum"demiştir.

Yine, malı çalınan bir adama"Hırsıza bedduâ et"dediklerinde"adam:

"Ben ona acımakla meşgulüm, ona bedduâ edecek vaktim yoktur"dedi.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.513}

Âbidin biri, hikâye edildiğine göre, Mekke'de bir adamın yanında uyudu. Uyandığı vakit kemerini bulamadı ve yanındaki adama:

" Kemeri sen aldın"dedi.

Adam:

" Kemerinde ne kadar paran vardı"?diye sordu.

Ve eve giderek o kadar parayı saydı, kendisine verdi.

Sonra âbidin adamları gelerek:

"Biz sana oyun ettik, kemerini aldık"demeleri üzerine, öteki adama gitti, özür dileyerek parayı iade etmek istediler.

Adam:

" Ben Allah rızası için verdiğimi geri almam", demesi üzerine, onlar ısrar ettiler. Adam da oğlunu çağırttı. İade etmek istedikleri parayı kese kese yoksullara dağıttı.

İşte eskilerin ahlâkı bu idi.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.512}

Kalbin mahmûd hâlleri ve âhiret ilmi

Kalbin mahmûd (öğülen) hâlleri:

  • Sabr,
  • şükr,
  • havf,
  • recâ,
  • rızâ,
  • zühd,
  • takvâ,
  • kanaât,
  • cömertlik ile
  • bütün ni'metleri Allah'tan bilip O'na bağlanmak,
  • iyilik,
  • hüsn-i zan,
  • güzel ahlak,
  • iyi geçim,
  • doğruluk ve
  • ihlâs hâlleridir.

Bu hâllerin hudûd ve hakîkatlerini, bunlara sâhib olmanın sebeplerini, semere ve alâmetlerini bilmekle, zayıflayanları takviye edip, kaybolanları iâdeye yarayan ilim, âhiret ilmidir.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.1.S.59}

Kızdığın zaman Allah'ı hatırla

İmam Gazâli (r.a) diyor ki;

İblis diyor ki:

"Âdemoğlu beni çok kere âciz bıraktığı hâlde,

yalnız üç yerde beni âciz bırakmamıştır;

sarhoş olduğu zaman onu yularından yakalar, istediğimiz yere götürür ve istediğimizi ona yaptırırız.

Kızdığı zaman ise bilmediğini kendisine söyletir ve pişman olacağı şeyleri kendisine yaptırırız.

Elindekini az gösterir, gücü yetmeyeceği şeylere kendisini sürükleriz."

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.374}

İnsan, kızdığı ânda kendi suratını görse, kendi kendine nefret eder, utancından kızgınlığı geçerdi.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.378}

Eski kitaplarda Allahü Teâlâ:

"Ey âdemoğlu, kızdığın zaman Beni hatırla ki,

Ben de gadablandığımda seni hatırlayarak seni cezalandırmayayım" buyurmuştur.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.385}

ŞİİRLER

Gezdim Halep ile Şam’ı

Eyledim ilim talep,

Meğer ilim bir hiçmiş

İllâ edep, illâ edep;

Girdim ilim meclisine,

Eyledim kıldım talep,

Dediler ilim geride,

İlla edep illa edep.

Yûnus Emre

Edep; İnsan bedeninde ruhudur edep

Hz. Mevlâna diyor ki;

İnsan bedeninde ruhudur edep,

Allah erlerinin gözü,gönlünün nûrudur edep.

Âdem,âlem-i suflîden değil; âlem-i ulvîdendir,

Şu feleğin dönüşündeki letâfettir edep.

Eğer şeytanın başını ezmek istersen,

Gözünü aç ve gör ki,şeytanın katilidir ancak edep.

Âdemoğlunda edep bulunmazsa;o âdem değildir,

İnsan ile hayvan arasında farktır edep.

Gözün aç da bak bir kelamullaha

Âyet âyet cümle Kuran’dır edep.

Îmân nedir diye sordum akıldan

Akıl, can kulağıma söyleyerek dedi; îmândır edep.

Allah Dostları / Güzel Ahlâk · Marifet Petekleri

İlgili yazılar