Arama

Başlık ve içerikte ara

İlim

8 dk

'Bilmem' demek ilmin yarısıdır

İmâm Şâfi'î (R.A.) İmâm Mâlik (R.A.) hakkında:

"Ben Mâlik Hazretlerine kırk sekiz mes'eleden sorulup da, otuz iki tanesine "bilmiyorum" diye cevâb vermiş olduğunu biliyorum."

İlmiyle, gâyesi Allah rızâsı olmayıp benlik olanlar "bilemiyorum" diyecek kadar samâhat ve tevâzu gösteremez.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.1.CİLD.S.72}

İbn Mes'ûd (R.A.):

"İnsanların her suâlini cevâblandıran ahmaktır."derdi.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.1.CİLD.S.178}

Şa'bi diyor ki:

Bilmem demek ilmin yarısıdır.Bilmediğinde Allah için

sükût edenin alacağı mükâfat, konuşandan az değildir.

Zira, nefsine en ağır gelen cehâleti kabul etmektir.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.1.CİLD.S.178}

İbrâhim b. Edhem diyor ki:

Şeytanın en çok gücüne giden şey, âlimin bâzı mes'elelerde konuşup, bâzı mes'elelerde sükût etmesidir.

Şeytan der ki:" Şuna bakın, bunun bu sükûtu yok mu, konuşmasından benim için çok daha fenâdır.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.1.CİLD.S.178}

İmam Gazâli (r.a) diyor ki;

İbn Ömer (R.A.) on mes'eleden sorulsa dokuzuna sükût eder de ancak birine cevâb verirdi.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.1.CİLD.S.179}

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

Kişinin bilmediği konuda susması bilgi demektir,

bilmediği şeyi kabul etmesi de islamdır.

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.223)

İmam Malik’e, içinden çıkamadıkları kırk tane soru sormak üzere uzak diyarlardan bir adam gönderirler. Adam günlerce yol teperek Medine’de, İmam’ın meclisine gelir.

Ders bitince adam durumunu İmam’a ileterek soruları sormak istediğini söyler. İmam müsaade eder ve adam sorularını bir bir Hazreti İmam’a sorar.

İmam bu soruların büyük bir kısmına cevap vermeden susar ve sadece dört soruya cevap verir.

Adam:

“Yâ İmam! Sen ne yaptın? Ben sana soru sormak için onca meşakkate katlandım, sen ise “bilmiyorum” diye cevap veriyorsun. Şimdi ben memleketime dönüp ne diyeceğim?” der.

İmam Malik’in cevabı oldukça ilginç ve ibretlidir:

"İmam Malik bu işin altından kalkamadı.’ dersin.”[1]

[1] Salih İbn Fevzân, İânetü'l-müstefîd bişerhi Kitabi't-Tevhîd 1/43; Şerhu Mesâili'l-Câhiliyye s.286.

Allah kimin iyiliğini isterse

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

Allah, kullarından birinin iyiliğini murad edince

ona ilim öğretir,

sonra da ilmiyle amel etmesini ve amelinde ihlaslı olmasını ona ilham eder.

Sonra da onu Kendine yaklaştırır ve kalplerin ve sırların ilmini öğretir.

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.71)

İlim, Allah erlerinin ağzında alınır

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

İlim, defterlerden değil,

Allah erlerinin ağzında alınır,

laftan değil,

hâlden alınır;

nefisleri ve insanları kalplerden silip,

Allah'la var olandan alınır.

Bu işin temeli, nefsini ve insanları kalbinden silip , Allah'la var olmaktır.

Başkalarını kalbinden uzaklaştırmak suretiyle öl,

sonra O'nunla, O'nun için yeniden diril!

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.222)

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

Allah'ın hükmünü ve ilmini bilen, size de O'nun yolunu gösterecek olan bir mürşidin sohbetinde bulunun.

Kurtulmuşu bulamayan kimse kurtulamaz.

İlmiyle amel eden âlimlerin sohbetinde bulunmayan kimse, köksüz bir bitki gibidir. Hakk'ın sohbetinde bulunan kimselerin sohbetinde bulunun.

Her biriniz, gece karanlık çöküp, insanlar uyuyup, sesleri kesilince kalksın, abdest alsın, iki rekat namaz kılsın ve şöyle desin:

" Ey Rabb'im! Bana, Zât'ına yaklaştırılmış olan iyi kullarından bir kulunu göster de o, bana Senin yolunu göstersin, kılavuzum olsun".

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.282)

İbrahim Hakkı (r.a) diyor ki;

Halk, âlim ile terbiye olur.

Âlim de hakîm ile terbiye olur.

Hakîm ise, Rabb'i tarafından terbiye olur.

(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme)

İlimleri isteyen Kur'ân'ı araştırsın

İbn Mes'ûd (R.A.) diyor ki;

Geçmiş ve gelecek ilimleri isteyen Kur'ân'ı araştırsın, Kur'ân'ı incelesin. Kur'ân'ın en büyük ilimleri Allahü Teâlâ'nın isim ve sıfatlarının tahtındadır.

İnsanların çoğu ondan bir şey anlamaz, insanlar ancak idrak ve iz'anlarına uygun şeyleri anlayabilirler ve onlar onun derinliklerine inemezler.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.1.S.801}

Gecede ilme vakit ayırmak

İbn Abbas (R.A.):

"Benim için gecenin azıcık vaktini ilme ayırmak,

bütün geceyi ibâdetle geçirmekten daha sevimlidir." demiştir.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.1.S.25}

İmam Şâfi merhum, geceyi üçe taksim eder, bir kısmını ilim, bir kısmını ibâdet, bir kısmını da uykuyla geçirirdi.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.1.S.66}

Ebced’in ne demek olduğunu bilir misiniz

Bir rivâyette denilmiştir ki:

Hz. Meryem, oğlu Îsâ (AS)’ı kâtiblere yazı öğrenmesi için dövmemeleri şartıyla teslîm etti.

Derken hocası ona:

“Yaz!” dedi. “Neyi yazayım?” deyince de:

“Ebced yaz!” dedi.

Bunun üzerine Hz. Îsâ (AS) başını kaldırarak:

“Ebced’in ne demek olduğunu bilir misiniz?” dedi.

Hocası kızarak dövmek üzere çubuğuna uzanınca:

“Beni dövme! Bilmiyorsan bana sor, öğreteyim.

Elif, Âlâüllah (Allah’ın ni‘metleri);

Be, Bahâüllah (Allah’ın kadr u kıymeti);

Cim, Cemâlüllah;

Dal da Edâüllah (Allah’ın hakkını yerine getirmek)dir.” dedi.

(Râzî, c. 11/21, 215)

Hoca ağaç, talebe gölge gibidir.

İmam Gazâli (r.a) diyor ki;

Hoca ağaç, talebe gölge gibidir.

Ağaç eğri olunca, gölge doğru çıkar mı?

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.1.CİLD.S.147}

Herkesin seviyesine göre

Hz. Ali (R.A.) göğsüne işaret ederek:

"Burada istediğin kadar bilgi var,

anlayıp taşıyabilecek birisi bulunsa" buyurmuştur.

İsâ (A.S.):

"Cevher gibi kıymetli taşları âdi hayvanların boynuna takmayın." buyurmuştur.

Herkesi kendi aklının ayârıyla ölç ve kendi bilgisinin terazisiyle tart ki, sen ondan selâmet bulasın, o da senden istifâde etsin.

Eğer böyle hareket etmezsen, herkesin ayârı ayrı olduğundan, dâima inkâr ile karşılaşırsın.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.1.S.145}

İbn Abbâs (R.A.) Allahü Teâlâ'nın:

"O Allah ki yedi semâ yaratmış, arzdan da ondan bir mislini; aralarında emir inip duruyor." (Talâk.12) âyet-i Celilesi'nin tefsirini yapacak olsam, beni taşa tutardınız".

Ebû Hureyre (R.A.):

"Peygamber Efendimiz'den iki kab dolusu ilim aldım.

Birini dağıttım. Eğer diğerinin ağzını açsam, bu kelleyi uçururdunuz" demiştir.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.1.S.252}

İsa (A.S.):

"Hikmeti ehli olmayana vermeyin, hikmete zulm edersiniz; ehlinden esirgemeyin, ehline zulmedersiniz. İlâcı yara üzerine koyan tabib gibi olunuz."buyurmuştur.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.1.S.96}

İmam Şâfi hazretleri diyor ki;

Kendini bilmeyene ilim öğreten, ilmin hakkını zayi etmiş olur. Layık olandan ilmi esirgeyen de, zulmetmiş olur.

Cüneyd'deki ilmî tevâzu

Sırrı Sakati Cüneyd'e dedi ki:

"İki gözüm çerağı! Şimdiden sonra halka nasihat et."

Cüneyd:

"Ey dayı! Sen benim şeyhim ve mürşidimsin. Huzurunuzda söz söylemeye teeddüb ederim", cevabını verdi.

O gece Cüneyd Muhammed Mustafa (sav) Hazretlerini düşünde gördü.

O buyurdu ki:

"Ya Cüneyd! Sen benim ümmetime nasihat vermeğe layıksın. Ben sana düstur verdim. Vaz eyle."

Cüneyd uyandı. Sırrı Sakati katına düşünü söylemeye vardı. Hazreti Sırrı onu gördü:

"Ey kızkardeşimin oğlu ! Sen benim sözümle vaaz eylemedin, bari Muhammed Mustafa sözüyle vaaz eyle" dedi.

"Ey dayı! Benim gördüğüm düşü ne bildin?"dedi.

"O gece ben de düşümde Hak Teala Hazretlerini gördüm: Ya Sırrı, kız kardeşinin oğlu Cüneyd senin sözünü ve meşayıhlar sözünü tutmadı, kullarıma nasihat vere.

Pes, Muhammed Mustafa yı Cüneyd'in vaaz etmesini emretmeye vasıta kıldım dedi."

Bunun üzerine Cüneyd minbere çıktı.

Zâhir ilmin tahsilini yap, lâkin ona bağlanıp kalma.

Niyâzî-i Mısrî Hazretleri Mısır'da ilim tahsili ile meşgul iken, bir gece rüyasında Gavs'ül Âzam Abdülkâdir-î Geylânî Hazretlerini görür.

Hazret, Niyâzî-i Mısrî'ye der ki:

" Zâhir ilimden vazgeçmedikçe, hakikat kapıları sana açılmaz. Zâhir ilmin tahsilini yap, lâkin ona bağlanıp kalma".

"Allah'ın kulları arasında O'ndan korkan ancak ilim sâhibleridir."

(Fâtır.28)

Bunun dışında kalan; tıb, matematik, lügât, şiir, gramer, davâlarda hüküm ve mücâdele ilimlerine gelince; insan yalnız bunlarla meşgul olup kafasını bunlarla doldurursa, bunlar kulun kibir ve nifâkını artırmaktan başka bir işe yaramazlar.

Bunlara ilim demektense san'at demek daha doğru olur. Gerçek ilim; kulluk, rubûbiyet ve ibâdet yollarını öğreten ilimdir.

İşte bu ilimdir ki, çoğunlukla insanlarda tevâzu hissini uyandırır.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.749}

Şeriat,tarikat,marifet,hakikat

Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;

Hakîkate ulaşmayan muhlis olmaz.

1. Emir,nehiy ve diğer ahkâmdan oluşan şerîatın zâhiri
2. Şerîatın bâtını ki, ona "tarîkat ilmi" denir
3. Tarîkatın bâtını ki, ona "mârifet ilmi" denir
4. Bâtınların bâtını ki, buna da "hakîkat ilmi" denir

Bir müslümanda bunların hepsi bulunması gerekir.

Zira Resûlüllah (a.s.m.) şöyle buyurmuştur:

" Şerîat bir ağaçtır, tarîkat onun dalları,

mârifet yaprakları, hakîkat da meyveleridir."

Kur'ân-ı Kerîm, delâlet ve işaret yoluyla, tefsir ve tevîl olarak, bunların hepsini içine almaktadır.

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.788-789)

Allah'ın verdiği ilim ve hikmet

Allah Teâlâ şöyle buyuruyor :

«Ey Yahya, kitaba kuvvetle sarıl.»

Kitabı öğren, ona ciddî olarak hırsla, gayretle sarıl.

Daha çocuk iken ona hikmet, anlayış, ilim, gayret, azim ve hayırlara yönelme, hayra çalışma verdik ki o henüz yeni yetme bir küçüktü.

Abdullah İbn Mübarek, Ma'mer'in şöyle dediğini nakleder :

Çocuklar Zekeriyyâ'nın oğlu Yahya'ya :

Gidip oynayalım, dediklerinde o :

"Ben, oynamak için yaratılmadım", dermiş.

Bunun içindir ki Allah Teâlâ :

«Daha çocuk iken ona hikmet verdik,» âyetini indirmiştir.

(İbn-i Kesîr Tefsiri, Meryem 15.Âyet)

En büyük ilim

Havâriler Hz. Îsâ (a.s.)ya

"Bize en büyük ilmi öğret" dediler.

O da ;

"Allah'tan korkmak,

Allah'ın kazasına rıza göstermek ve

Allah için sevmektir". Dedi

(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.320)

İnsanı aşk kadar eğiten,terbiye eden ikinci bir yol yoktur

Üç harfle beş nokta

Ehl-i hakikat beyan ederler ki:

İnsanı insan yapan üç harfle beş noktadır.

Üç harf: ayn,şın,kaf.

Beş nokta: Şında üç nokta kafta iki nokta eder beş nokta.

Kastedilen mânâ aşktır.

İnsanı aşk kadar eğiten,terbiye eden ikinci bir yol yoktur.

(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme)

İlim için yolculuk

İmam Gazâli (r.a) diyor ki;

Sefer (Yolculuk) ikidir:

Birisi; bedeni ile memleketinden dağlara, çöllere ve başka yerlere gitmek ki bu, zahiri yolculuktur.

Diğeri de kalbi ile şu an en aşağı tabakadan göklere ve melekût âlemine seyretmektir ki, bu da batını seferdir. Yolculuğun en makbulü budur.

Bu yol kendilerine nasib olanlar, bedenleri ile vatanlarında durdukları halde, yalnız eni yer ve gökler kadar geniş olan cennet bahçelerinde tenezzüh ederler.

(İMAM GAZALİ-İHYAU 'ULÜMİ'D-DİN.CİLD.2.5.621-622)

Tâbiin büyüklerinden olan Said İbn Müseyyeb, bir hadisi öğrenmek için günlerce yolculuk ederdi.

(IMAM GAZALI-IHYAU ULÜMİ'D-DİN.CİLD.2.S.626)

Sa'bi:

"Bir kimse kendisini kötülükten koruyacak veya iyiliğe irşad edecek bir kelime öğrenmek için Şam'dan ta Yemen'in öte ucuna kadar gitse, yolculuğu boşa gitmez." Demiştir.

(İMAM GAZALI-IHYẪU "ULÜMİ'D-DİN.CİLD.2.S.626)

Abdullah b. Enis-i Ensari'nin Resûl-i Ekrem'den rivayet ettiği bir hadisi kendi ağzından dinlemek üzere, Cabir b. Abdullah, Ashabtan on zat ile birlikte Medine'den Mısır'a gitmişler ve bir ay yol yürümüşlerdir.

Ashab döneminden günümüze kadar ilimlerin çoğu böyle yolculukla elde edilmiştir.

(İMAM GAZALİ-İHYAU 'ULÜMID-DIN CİLD.2.5.626)

Beyitler

Yûnus, ilmini doğrudan Allah'tan alımış

Biz tâlibleriz, her dem aşk kitabından okuduk

Çalab müderris bize, aşk öz medresesidür

Yerde gökte bu aşk ile, aşktan gelir her söz dile

Biçâre Yûnus ne bile, ne kara okudu ne ak

Yûnus Emre

Dersini aklından alırsan, bil sana olmaz delil,

Dersini var Hak'tan al, kim ilmin olsun rehnümâ

Niyâzi Mısrî

Rehnümâ: Yol gösteren.

Allah Dostları / İlim ve Cehâlet · Marifet Petekleri

İlgili yazılar