Şükür ve Hamd
Şükreden bir kalb, zikreden bir dil, hayırda yardım eden bir eş
Abdürrezzâk'm Ma'mer'den, onun da Katâde'den rivayetinde o,
«Ve onu gizlice söyleşmek için yaklaştırdık.» âyeti hakkında :
O, doğruluğu ile kurtulmuştur, demiştir.
İbn Ebu Hârtim'in Abdülcebbâr îbn Asım kanalıyla... Amr İbn Mâ'dî-Kerîb'den rivayetine göre o, şöyle demiştir :
«Hususi bir konuşmada bulunmak üzere Allah Teâlâ Hz. Musa'yı Tûr-ı Sina'da yaklaştırdığında şöyle buyurmuş :
"Ey Mûsâ, senin için
şükreden bir kalb,
zikreden bir dil,
hayırda yardım eden bir eş
yaratmışsam senin için hayırdan hiç bir şeyi gizlememişimdir.
Kimden de bunları gizlemişsem, onun için hiç bir hayrı açmamışımdır".
(İbn-i Kesir Tefsiri, Meryem 53.Âyet)
Şükretmeleri için onları mahsüllerle rızıklandır
Ni'met şükür için istenir
Hz. İbrahim'in Duası
Sonra İbrahim onu ve oğlu İsmail (a.s.) i emzikli iken getirip mescidin üst tarafındaki zemzemin kenarında bulunan Beytullah'ın yanına koydu. O gün Mekke'de kimse yoktu.
Ve orada su da bulunmuyordu. İbrahim her ikisini oraya koydu ve içinde hurma ve su bulunan bir kabı yanlarına bıraktı.
Sonra Hz. İbrahim oradan ayrıldı. İsmail'in anası O'nun peşine düştü ve dedi ki;
"Ey İbrahim hiçbir insanın ve eşyanın bulunmadığı bu vadide bizi bırakıp nereye gidiyorsun"? Bu sözünü bir kaç kez tekrarladı.
Hz. İbrahim ona hiç bakmıyordu.
"Bunun sana Allah mı böyle emretti" deyince
Hz. İbrahim, "evet" dedi. Bunun üzerine kadın
"Öyleyse O bizi helak etmez", dedi ve tekrar döndü.
İbrahim (a.s.) onların göremiyecekleri bir yere varınca yüzünü Ka'be'ye doğru döndürerek elini kaldırıp şu duayı okudu:
"Rabbimiz ben çocuklarımdan kimini namaz kılabilmeleri için senin mukaddes evinin yanında çorak bir vadiye yerleştirdim.
Rabbimiz insanların gönüllerini onlara meylettir.
Şükretmeleri için onları mahsüllerle rızıklandır".
(İbrahim, 37)
Allah'ı tanımanın ve O'na şükretmenin nimet olması
Hz. İsa (a.s) bir ağacın altında dua eden birini gördü. Dikkatlice baktığında adamın yürüyemeyen bir kötürüm olduğunu anladı. Aynı zamanda iki gözü de görmüyordu. Vücudunda ise baras hastalığı olduğu anlaşılıyordu.
Ama adam bütün bunlara rağmen ellerini kaldırmış mutluluktan uçacakmış gibi dua ediyordu…
"Ey nice zenginlere vermediği nimeti bana ikram eden Rabbim.Sana ağaçların yaprakları sayısınca şükürler olsun…"
Hz. İsa kötürüm adama yaklaştı…
"Ayağın yürümüyor, gözün görmüyor. Bedenin de sıhhatli görünmüyor. Buna rağmen çoğu zenginlere verilmeyen nimetlerin sana verildiğini düşünmekle, bunun için de büyük bir mutlulukla şükretmektesin".
"Hangi nimettir nice zenginlere verilmediği halde sana verilen….."
Kapalı gözleriyle sesin geldiği yana yönelen kötürüm adam dedi ki.
"Efendi. Allah bana öyle bir kalp vermiş ki, o kalple onu tanıyorum. Öyle de bir dil vermiş ki, o dille de ona şükrediyorum.
Halbuki dünyanın serveti elinde olan nice zenginler var ki, kalbinde onu tanıma sevinci dilinde de ona şükretme mutluluğu yoktur. Ama gel gör ki, ayakları topal, gözleri kör, bedeninde hastalıklar bulunan bu kötürüm adama Rabbim bu sevgiyi ihsan eylemiş.
İşte bunu düşününce kendimi tutamıyor da, nice zenginlere vermediği nimeti bana veren Rabbim, sana ağaçların yaprakları sayısınca şükürler olsun diyerek, teşekkürden kendimi alamıyorum…."
Kafa gözü kapalı da olsa kalp gözü açık olan bu adama yaklaşan Hz. İsa ver şu elini öyle ise diyerek elinden tutar,eğilerek görmeyen gözlerinde öper.
Peygamberin dudaklarının değdiği gözler anında açılır. Karşısındakinin Hz. İsa (a.s) olduğunu görünce heyecanlanan adam.
Sen şu ölüleri dirilten, hastalara şifalar bahşeden, mucizelerin sahibi peygamber değil misin der…
Hz. İsa, "belli olmuyor mu"? deyince..
"Gözlerimden belli oluyorda ayaklarımdan henüz belli değil" der.
Tebessüm eden Hz. İsa,
"Sen hele bir ayağa kalkmayı dene", deyince.
Silkinen kötürüm adam dimdik ayağa kalkar. Ayakları üzerine dikilebildiğini anlayınca söylediği ilk sözü şu olur.
"Ey Allah’ın Nebisi, sendeki bu mucizeler de ondan değilmi, öyle ise izin ver de geç kalmayayım, ona şükredeyim", diyerek hemen yere iner, başını secdeye koyar ve der ki,
"Rabbim seni tanıyan bir kalple, şükreden bir dil nimetinin şükrünü yapmaktan acizken, şimdi gören bir çift gözle, yürüyen iki de ayak lütfettin.
Artık bilemiyorum nasıl şükretmem gerekiyor bu eşsiz nimetler karşısında…"
Bu sırada çevreden toplanan halk, gösterdiği bu mucizelerden dolayı Hz. İsa (a.s)’ın elini öpmek isterler.
Ama, Allah’ın Nebisi işaret eder.
"Benim değil, secdedeki şu kötürüm adamın elini öpün".
Der ki, "onu secdeye indiren nimetlere biz baştan beri sahibiz. Ama hiç birimiz onun duyduğu gibi bir mutluluk duymadık. Öyle ise der, tefekkür edin, siz de düşünün.." sözünü şöyle bağlar Allah’ın Nebisi…..
DÜŞÜNEN SAHİP OLDUĞU NİMETİN FARKINA VARIR.
DÜŞÜNMEYEN İSE KENDİSİNİ MAHRUMİYETTE SANIR…..
Elli yıllık ibadetin ancak buna denktir
Abdullah b. Safvan, Vehb b. Münebbih'den rivayet ediyor:
"Âbidlerden biri 50 yıl ibadet etti. Allah (c.c) kendisine iham ederek
'Ey kulum! Seni bağışladım' dedi.
Âbid; 'Ey Rabbim! Ben günah işlemedim. Hangi günahımı bağışladın'? dedi.
Bunun üzerine Allah (c.c) âbidin boyun damarlarından birine bir ağrı verdi. Âbid, ne uyuyabildi, ne namaz kılabildi.
Sonra ağrısı dindi ve uyudu. Daha sonra bir melek geldi ve 'ağrın nasıldı'? Diye sordu.
Arkasından Allah (c.c)'ın '50 yıllık ibadetin ancak buna denktir' buyurduğunu haber verdi".
(Sahabeden Günümüze Allah Dostları.Cild:3,S:130)
Verdiğim nimetlere şükreden, hükmüme ve taksimime razı olanlar en üstün olanlardır
Abdussamed b. Na'kal, Vehb b. Münebbih'den rivayet ediyor:
Zebur'da şöyle yazılı olduğunu gördüm:
"Ey Dâvud!
İnsanların hangisinin sırat köprüsünden daha hızlı geçeceğini biliyor musun?
- Hükmüme razı olanlar
- ve zikrinden dilleri ıslak olanlar
sıratı en hızlı geçeceklerdir.
Hangi fakirlerin daha üstün olduğunu biliyor musun?
- Verdiğim nimetlere şükreden,
- hükmüme ve taksimime razı olanlar en üstün olanlardır.
Ey Dâvud!
Hangi müminlerin makam bakımından daha üstün olduğunu biliyor musun?
- Vermediğime verdiğimden daha çok sevinenlerdir".
(Sahabeden Günümüze Allah Dostları.Cild:3,S:130)
Ağlayan kaya
Bir peygamber, uğradığı küçük bir kayadan büyük bir suyun çıktığını görünce buna şaşırır. Taşa neden ağladığını sorar.
Bunu üzerine taş,
Allahü Teâlâ'nın:
"O ateşin yakıtı insanlar ve taştır."
(Bakara.24)
âyet-i celilesini duyduktan sonra böyle ağlarım, dedi.
Bu peygamber bu taşın Cehenneme girmemesini Allahü Teâlâ'dan istedi. Allahü Teâlâ bu peygamberin duasını kabul etti.
Bir müddet sonra bu Peygamber aynı yere yine uğradı ve yine aynı vaziyette taştan su aktığını görünce:
"Artık şimdi niye ağlıyorsun" diye taşa sordu.
"O zaman ağladığım korku gözyaşı idi.
Şimdi de şükür için gözyaşı döküyorum." Dedi.
İnsan kalbi de taş gibidir, hatta belki de taştan bile daha katıdır. Bu katılık ancak hem korku ve hem de şükür halinde ağlayarak giderilebilir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.155}
Köpekten alınan ders
Bâyezîd-i Bistâmî bir gün, talebeleri ile birlikte, gâyet dar bir sokaktan geçiyorlardı. Hazret-i Bâyezîd, karşıdan bir köpeğin gelmekte olduğunu gördü ve geri çekilip köpeğe yol verdi.
Talebelerinden birinin hatırına şöyle geldi:
"İnsanoğlu hayvanlardan şereflidir.
Hem bizim üstâdımız, Sultân-ül-Ârifîndir.
Hem de etrâfındakiler onun, her biri çok kıymetli sâdık talebeleridir.
Bütün bunlara rağmen, üstâdımız bu köpeğe yol vermesinin hikmeti acabâ nedir?"
Bunun üzerine Bâyezîd buyurdu ki:
"Şu köpek, hâl lisânı ile bana dedi ki;
"Sana Sultân-ül Ârifîn olmak hil'atini
ve bana da köpeklik postunu giydirdiler.
Bunun tersi de olabilirdi."
Bunun üzerine ben ona yol verdim."
Allah'ın nimetlerini saklar da şükretmezseniz
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Allah'tan bir kötülük görürseniz, hemen onu ortaya dökersiniz. Bir iyiliğini gördüğünüzde saklarsınız.
Allah'ın nimetlerini saklar da şükretmezseniz,
Allah onu sizin elinizden çekip alır.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.137-138)
Sana verilen bu nimetlerin şükrünü yerine getir, yoksa senin elinden çekilip alınır. Nimetlerin kanadını şükürle kısalt ki, senin elinden uçup gitmesin.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.223)
Fudayl b. İyaz:
"Şükre devam edin. Bir def'a elden giden ni'metin geri dönmesine pek ender rastlanır." Demiştir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.232}
Hamd nedir? Şükürden farkı nedir?
Hamd; iyilik, güzellik ve üstünlükle niteleme, övme anlamına gelmekte, âyet ve hadislerde genellikle Yüce Allah'a yönelik şükür, medih, senâ, tâzim ve her türlü övgüyü ifade etmektedir.
Genelde "hamd" kelimesi, "şükür" kelimesiyle birlikte kullanılsa da hamd, şükürden daha kapsamlıdır.
Her hamd bir şükür olmasına rağmen, her şükür bir hamd sayılamaz. Dolayısıyla hamdeden kimse, aynı zamanda şükretmektedir.
Zira bir hadiste de,
"Hamdetmek, şükrün başıdır, Allah'a hamdetmeyen şükür de etmemektedir." buyrulur.
İhtivâ ettiği mânâ itibariyle "senâ" kavramı da hamd ile yakın anlamlıdır. Yaygın kanaat, "senânın hamd, şükür ve medhi içeren bir kavram olduğu yönündedir.
Her hamd, medih olsa da her medih, hamd değildir.
Hamd, övgüdür, saygıdır, senâdır, medihtir. ..
Hamd, değer bilme, kadir bilme, takdir etmedir.
Hamd, yeni bir nimete kavuşma, güzel bir iş yapma veya musibetten kurtulma durumunda, kendisine o nimeti veren, a iyi işi nasip eden veya o musibetten koruyan Allah Teala'yı hatırlama ve yüceliğinin bilincinde olmadır.
Hamd, yapılan bir iyiliğe karşı gönül açıklığı ile o iyiliğin sahibine saygı ifade eden bir övgü sözüdür.
Bu, kısmen medih,kısmen teşekkür ile birleşen bir övgüdür.
Ancak yerine getirme yönüyle; ..
Dilin hamdi "Elhamdulillah" demek;
Kalbin hamdi inanmak;
Azaların hamdi itaat etmek;
Aklın hamdi tefekkür etmek;
Hayatın hamdi ise onu Allah yolunda geçirmektir.
Ayrıca hamd ve şükür, hak ve hakikat sevgisi ile gönlün dolması hâlidir. Bundan dolayı ahlâka uygun olarak hamdde sevinç ve arzu mânâsı, şükürde ise içten bağlılık ve dostluk manası daha açık bir şekilde bulunur.
Bunlarla birlikte hamd ve şükür arasında Allah bir kula nimet verdiğinde şükretme, ancak o nimeti aldığında ise hamdetme gibi bir durum söz konusudur.
Nitekim büyük sahâbilerden Ebu Mûsâ el-Eş'ari, Allah Resûlü'nden işittiği Allah ile melekler arasında geçen şu ilginç diyaloğu rivayet eder.
"Bir kulun çocuğu öldüğü zaman Yüce Allah meleklerine,
'Kulumun çocuğunu elinden aldınız, öyle mi?' diye sorar.
Onlar da, "Evet." diye cevap verirler.
Allah Teâlâ,
"Kulumun gönül meyvesini mi kopardınız?' diye sorar.
Melekler,
'Evet' diye cevap verirler.
Yüce Allah tekrar,
"Kulum o zaman ne dedi?' diye sorar.
Melekler,
"Sana hamdetti ve "inna lillah ve innâ ileyhi raciûn.
(Biz Allah'tan geldik, Allah'a döneceğiz.) dedi.' diye cevap verirler.
O zaman Allah Teâlâ şöyle buyurur:
"(Öyleyse) kulum için cennette bir köşk yapın ve ona "Hamd Köşkü' adını verin."
Örneğin bir anne veya babanın, ciğerparelerini kaybetmek gibi en çetin sınav karşısında dahi Allah'ın hükmüne razı olmaları, bunun da ötesine geçerek O'nu övebilmelerinin adı hamddir.
Şükür ile hamd kavramları arasındaki en önemli fark da buradadır.
Şükür, daha çok verilen nimetlere, yapılan iyiliklere karşı bir teşekkür ifadesi olurken
hamd, her zaman ve her durumda en güzel övgülere layık olan Yüce Allah'ı tazim ile yad etmek, O'nun yüceliğini,
Rab oluşunu, verenin de alanın da O olduğunu itiraf etmektir.
Bu sebeple insanlığın örnek şahsiyetleri olan peygamberler, Rablerine hep hamdetmişlerdir.
Kur'an-ı Kerim, yaşlandığında kendisine verilen çocuklardan dolayı Hz. İbrahim'in;. Kendilerine verilen ilimden dolayı Hz. Dâvûd ve Hz. Süleyman'in hamdedişlerinden bahsetmektedir.
Yine Kur'an, ideal müminlerin niteliklerini sayarken onların "hamdedenler" olduğunu da ayrıca zikretmektedir. Ayetlerde cennet ehlinin nasıl hamdettikleri şöyle anlatılır:
"Derler ki, hamd, bizden hüznü gideren Allah'a mahsustur. Şüphesiz Rabbimiz çok bağışlayandır, şükrün karşılığını verendir."
Cennettekilerin dualarının son cümlesi de hamd iledir: "Hamd âlemlerin Rabbi Allah'a mahsustur."
Yüce Allah'ın en güzel isimlerinden biri "Hamid"dir.
Sevgili Peygamberimizin isimleri olan Ahmed, Muhammed ve Mahmud, "çok övülen, övülmüş" anlamlarını taşır.
Ayette Peygamberimize verileceği vaad edilen makam, "Makam-ı Mahmud (Övgüye layık makam)" olarak,bazı hadislerde geçen Resûl-i Ekrem'in kıyamet gününde taşıyacağı sancak da "Livai'l-hamd (Hamd Sancağı)" olarak isimlendirilir.
Çünkü Allah'ın salih kulları için hamd makamından daha üstün ve daha yüksek bir makam yoktur. Peygamber Efendimiz (sav) dünyada ve âhirette övgüye en lâyık kişi olduğundan dolayı ona "Livâü'l-hamd" verilecektir.
En yüksek makamın övgüye en layık olan kula verilmesi, Muhammed ümmetinin yanı sıra geçmiş ümmetlerin de bu sancağın altında bir araya gelmesi içindir.
Kur'an'ın mükemmel bir uygulaması olarak nitelenen Peygamberimizin hayatı, tamamen hamd ile bezenmişti. Hayatının her anını hamdederek geçiren Ahmed-i Mahmud, hem kulluğunu yerine getiriyor, hem de bizlere örnek olacak bir bilinç inşa ediyordu.
Onun hamdi sadece nimet ve sevinç zamanında değil, bela ve musibet anlarını da kapsayacak derinlik ve genişlikteydi.
Peygamber Efendimiz hutbesine başlarken, uykudan uyandığında ve yemekten sonra Allah'a hamdederdi.
Müminler de güzel bir rüya görünce,ve aksırınca, hamdetmeye teşvik ederdi.
Sevgili Peygamberimiz,
"Allah Teâlâ, kulunun bir şey yedikten sonra hamdetmesinden veya bir şey içtikten sonra hamdetmesinden hoşnut olur." buyurur, yemeği yediği zaman da
"Hamd, bizi yediren, içiren ve Müslüman kılan Allah'a mahsustur." derdi.
Yeni bir elbise giydiğinde,
"Rabbim, hamd sanadır, onu bana sen giydirdin. Senden onun hayırlı olmasını ve güzel İşlerde kullanılmasını istiyorum. Onun şerrinden ve kötü işlerde kullanılmasından da sana sığınıyorum." diye dua ederdi.
Hatta bazı hadislerde yemek yiyen veya yeni bir elbise giyen kişinin hamdetmesinin, geçmiş günahlarının bağışlanmasına vesile olacağını30 belirtirdi.
Tuvaletten çıktığında,
"Benden sıkıntıyı gideren ve bana afiyet bahşeden Allah'a hamdolsun." diye dua ederdi.
Namazlardan sonraki tesbihatta otuz üç defa da "Elhamdulillah" demeyi tavsiye ederdi.
.. Yine bir başka hadisinde Sevgili Peygamberimiz,
"Kim, günde yüz defa 'Sübhanallahi ve bihamdihi' (Allah her türlü eksiklikten uzak ve çok yücedir.
O'na hamdederim.) derse denizin köpüğü kadar bile hatası olsa silinir." buyurmaktadır.
Bu tür hadislere göre, Allah (c.c.), kendisine hamdetmeyi ihmal etmeyen müminin küçük günahlarını bağışlayacaktır. Allah Resulü'nü kendilerine örnek edinen Müslümanlar da hayatlarını hamd ve şükür ile anlamı hale getirirler.
Müslüman, bir şeyler yediğinde, içtiğinde, herhangi bir işe başlarken ya da işini bitirdiğinde "Elhamdulillah",
Hâl ve hatırı sorulduğunda "Allah'a hamdolsun" der.
Aksırdığı zaman "Elhamdulillah" der,
Hastalığını atlattığında Rabbine hamdeder.
İslam ilim-kültür geleneğinde, kitaplar, hitaplar, mektuplar, sohbetler, vaazlar, dualar, niyazlar hep Allah'a hamdederek başlar ve yine hamdederek tamamlanır.
Yüce Allah'ın kullarına öğrettiği bu yöntemi hem Sevgili Resûlü hem de müslümanlar hep uygulaya gelmişlerdir.
Büyük müfessirimiz merhum Elmalılı Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'an Dili adlı kıymetli tefsirinin başına yazdığı şu veciz niyazlar bunun en güzel örneklerinden sadece biridir.
"Hamdini sözüme sertâc ettim, zikrini kalbime mirâc ettim, kitabını kendime minhâc ettim..."
Hamdetmek, müminin ayrıcalıklı bir vasfıdır. Esas olan, nimetleri veren Allah'a sadece varlık zamanında değil, sıkıntıda, darlıkta ve yoklukta da hamdedebilmektir.
Nitekim :
"(Kıyamet gününde) cennete ilk çağıralacak olanlar, bolluk zamanında olduğu gibi darlık zamanında da Allah'a hamdedenlerdir".
buyuran Peygamber Efendimiz, müminin varlıkta şükrederek, darlıkta ise sabrederek kazançlı çıkacağını belirtir.
Bilinçli bir kul, şükür ve hamdederken, yaptığı her işi Allah sayesinde yaptığını inanırlar, elde ettiği nimete karşılık olarak O'na teşekkür eder, böylece her durumda Allah'ın yüceliğini itiraf ederek daima O'ndan yardım talep eder.
Hamd ve şükür, kulluğu ve Yaratan'ın varlığını hissetmeye vesiledir, Kulun yaptığı işi Allah sayesinde yapıldığını hatırlama, O'nun ismini zikrederek ikram sahibine teşekkür etmedir.
(Hadislerle İslamiyet-Diyanet Yayınları)
Allah Dostları / Şükür · Marifet Petekleri