Arama

Başlık ve içerikte ara

Amele dönüşen tefekkür

4 dk

Tefekkürün meyvesi

İmam Gazâli (r.a) diyor ki;

Tefekkürün meyvesine gelince, ilimler, haller ve amellerdir. Fakat özel meyvesi ilimdir.

Evet! İlim kalpte hasıl olunca, kalbin durumu değişir.

Kalbin durumu değişince azaların amelleri de değişir.

Bu bakımdan amel, hâle tâbidir. Hâl de ilme, ilim de tefekküre tâbidir.

Öyleyse tefekkür, hem başlangıç hem de bütün hayırların anahtarıdır.İşte tefekkürün faziletinden sonra beliren budur.

Anlaşıldı ki tefekkür, hem zikirden, hem de tezkîrden daha üstündür. Çünkü tefekkür hem zikirdir, hem de fazlalık! Üstelik kalbin zikri, azâların amelinden daha hayırlıdır.

Amelin içinde zikir bulunduğu için amel daha şereflidir. Madem ki durum budur, tefekkür bütün amellerden daha üstündür ve şöyle denilmiştir:

"Bir saat tefekkür bir senelik ibadetten daha hayırlıdır".

Bu tefekkür insanı çirkinlerden güzellere, rağbet ve hârislikten zahidlik ve kanaate sevkeden tefekkürdür.

Bu öyle bir tefekkürdür ki insana müşahede ve takva kazandırır.

"Biz sana onu böyle Arapça bir Kur'ân olarak indirdik ve onda tehditleri türlü biçimlere çevirip açıkladık ki (günahlardan) korunsunlar. Yahut (Kur'an) onlara bir hatırlatma yaptırsın". (Taha/113)

Eğer fikirle halin değişme keyfiyetini anlamak istersen, onun misali, zikrettiğimiz âhiret işidir. Bu bakımdan âhiret işi hakkında düşünmek, bize âhiretin seçilmesinin daha evlâ olduğunu öğretir. Bu marifet, kalpte yerleşti mi kalpler ahirete yönelmek ve dünya hakkında zahidlik yapmak hususunda değişirler.

İşte haldeki değişmeden bunu kastediyoruz; zira kalbin hâli, bu marifetten önce dünyayı sevmek, ona meyletmek ile âhiretten kaçmak ve onu az istemek idi!

Bu marifet ile kalbin hâli değişti. İradesi ve isteği tersine döndü. Sonra iradenin değişmesi, dünyayı atmak hususunda azaların amellerinin değişmesini, ahiret amellerine yönelmeyi meyve olarak verir.

İşte bunlar beş mertebedir:

Birincisi, tezekkürdür.

Tezekkür, iki marifeti kalpte hazır bulundurmaktır.

İkincisi, tefekkürdür.

Tefekkür, kalpte hazır bulundurulan iki marifetten kastedilen üçüncü marifetin talebidir.

Üçüncüsü,

istenilen marifetin varlığı ve kalbin onunla nurlanmasıdır.

Dördüncüsü,

marifet nurunun kalpte meydana gelmesinden ötürü kalp halinin değişmesidir.

Beşincisi, âzâların kalpte hallere göre hizmet etmesidir. Nasıl demire vurunca taştan bir ateş çıkar, bulunduğu yeri aydınlatırsa görmeyen göz görür olur, âzâlar çalışmaya koyulur, tıpkı onun gibi, marifet nurunun çakmağı da tefekkürdür.

Taş ile demirin bir araya getirilmesi, taşın demire özel bir şekilde vurulması gibi, özel bir şekilde marifetleri bir araya getirir.

Dolayısıyla demirden çıkan kıvılcım gibi, marifet nuru kalpten fışkırır. Bu nurdan ötürü kalp değişir.

Öyle ki daha önce yönelmediği şeye yönelir.

Nasıl göz çıkan ateşin, ışığıyla değişir, daha önce görmediğini görür, sonra âzâlar, kalp hâlinin isteğine göre çalışmaya koyulursa ve nasıl ki karanlıktan ötürü çalışmaktan âciz olan bir kimse göz görmeye başladığında çalışmaya koyulursa!

Öyle ise, tefekkürün meyvesi ilim ve hallerdir.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN}

Tefekkürden amele

İbn-i Abbas (r.a) şöyle demiştir:

"Hayır hakkında tefekkür, insanı hayrı yapmaya teşvik eder.

Şer üzerindeki pişmanlık insanı şerri terketmeye sevkeder"!

Vehb b. Münebbih şöyle demiştir:

'Bir şahsın tefekkürü uzadıkça, o bilgin olur!

Bir şahıs bilgin oldukça daha fazla amel eder!"

Ömer b. Abdülaziz şöyle demiştir:

"Allah'ın nimetleri hakkında düşünmek, ibadetlerin en üstünüdür"!

Bişr şöyle demiştir:

'Eğer insanlar Allah'ın azameti hakkında düşünseydi,

Allah'a asla isyan etmezlerdi".

İbn Abbas şöyle demiştir:

"Tefekkür içinde kılınan normal iki rek`at namaz, tefekkürsüz bütün bir geceyi ibadetle geçirmekten daha hayırlıdır"!`

Vehb îbn Münebbih şöyle der:

"Kişinin düşünmesi uzayınca anlar, anlayınca bilir ve bilen kişi de mutlaka amel eder".

Ebu Şureyh bir ara yürürken birden oturdu ve abasını başına çekerek ağlamaya başladı.

Ona

'Seni ağlatan nedir?' dediler.

Cevap olarak şöyle dedi:

"Ömrümün boş olarak geçtiğini, amelimin azlığını ve ecelimin yaklaştığını düşündüm de!" )

Hasan Basri'den şöyle rivayet ediliyor:

"Tefekkür, sana sevap ve günahlarını gösteren bir aynadır”.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN}

Tefekkürün genel mahsulü de ilim, hâl ve amellerdir.

İmam Gazâli (r.a) diyor ki;

Tefekkürün genel mahsulü de ilim, hâl ve amellerdir.

Kalbde ilim meydana gelince, kalbîn hâli değişir.

Kalbin tutumu değişince âzaların amelleri de değişir.

Yâni; amel hâle, hâl ilme, ilim de tefekküre bağlıdır.

Demek oluyor ki bütün ilimlerin başı ve başlangıcı tefekkürdür.

{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.767}

Allah Dostları / Tefekkür Yolculuğu · Marifet Petekleri

İlgili yazılar