Tefekkür-Rabbe yolculuk
Âlemin Anlamı
İmam Rabbânî (r.a) diyor ki;
Aziz Nesefî, İnsân-ı Kâmil adlı eserinde şöyle der:
"Âllah, mevcûdâtı yarattığında ona âlem adını verdi.
Çünkü, mevcûdât, O'nun varlığının (ilim, irâde ve kuvvetinin) alâmetidir".
Âlem-dünya, Allahü Tealâ'nın sanatının alâmetidir.
İsim ve kemâl sıfatlarının büyüklüğünü gösteren aynadır.
(MEKTUBÂT-I RABBANÎ 31.MEKTUP)
Allah'ın yarattığı şeylerin hepsine birden âlem denir.
Çünkü herşey, onun varlığını ve sıfatlarını gösteren birer âlâmettir, işarettir.
(MEKTUBÂT-I RABBANÎ 34.MEKTUP)
Âşığın tefekkürü mahbûbunu geçmez
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Allah'a giden ve mülakâtına müştak olanların hali, âşıkların haline benzer. Bu bakımdan biz bütünüyle aşka dalan bir aşığı kendimize misal olarak alır ve deriz ki:
Bütün himmetini aşkına sarfeden aşığın tefekkürü, sevdiğiyle ilgilenmenin sınırını geçmez.
Eğer âşık, mâşuku hakkında düşünürse bu husustaki tefekkür ve müşahedesiyle mesrur olmak için ya maşuğun güzelliği hakkında düşünür veyahut da mâşuğun güzel ahlâk ve sıfatlarına delalet eden güzel ve latif fiillerin hakkında düşünür ki bu tefekkürü, lezzetini katmerleştirip muhabbetini takviye etsin.
Eğer nefsi hakkında düşünürse bu takdirdeki tefekkürü, kendisinin mahbûbunun gözündeki sıfatları hakkındadır ki onları sezip onlardan kaçınsın veyahut da kendisini mahbûba yaklaştırıcı ve sevdirici sıfatlar hakkında düşünsün ki o sıfatlarla sıfatlanabilsin!
Eğer bunların dışında bulunan birşey hakkında düşünürse bu tefekkür, aşktan hariçtir. Bu durum ise aşkta bir eksikliktir.
Çünkü mükemmel ve tam olan aşk, âşığı tamamen tesiri altına alan, kalbini tamamen elde eden aşktır.
Öyle ki o kalpte, aşktan başkasına yer bırakmaz.
Bu bakımdan Allah Teâlâ'nın muhibbinin böyle olması gerekir. Onun tefekkürü mahbûbunu geçmez.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN}
Gerçek sevgiliyi düşünmek
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Sana sevme duygusunu vereni,
Düşünce lütf edeni, yani Allah’ı düşün;
Başka bir şey düşünüp de üzülme!
Gerçek sevgiliyi düşünmek, elbette ekmek kazanmayı düşünme yüzünden çekilen ızdıraptan daha iyidir!
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 2.S.249)
Aklın vazifesi, eşyanın hakikatini bilip, o ilmi kalbe yerleştirmektir.
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Eşyanın hakikatini bilmekten ibâret olan akıldır ki,
kalbte bulunan ilim sıfatından ibârettir.
(İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.12}
Tefekkür ibadettir
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Her zerrede, her şeyde kâinatı yaratanın kudretini görenler ve onun ilâhi güzelliğini kendilerine mihrap edinenler için, yüz çeşit namaz, yüz çeşit rükû, yüz çeşit secde vardır.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 4.S.21)
Bu dünyada gördüğümüz güzellikler,güzel eserler canları Hakka götürürler.
(Mevlânâ.Dîvân-ı Kebîr/Seçmeler.Cild:1,S:53)
Çiçeklerde, O'nun güzelliğinin akisleri vardır.
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Şu kara topraktan biten, başkaldıran çiçeklerde
O'nun güzelliğinin akisleri vardır.
Onların hepsi de O'nun lûtfu ile bitmedeler.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 2.S.185)
Cenâb-ı Hakk buyurdu ki:
"Bütün dünyada bulunan çiçekleri boya, fırça olmadan boyadık. Onlara çeşitli güzel kokular bağışladık.
Süt emzirmeden çiçek bebeklerini büyüttük, geliştirdik, güzelleştirdik".
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 3.S.114)
Bahçede sevgilinin güzel yüzünden başka birşey göremiyoruz. Güller,laleler,reyhanlar hep bize sevgiliyi hatırlatıyor.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 2.S.217)
Bu balçıktan, bu kara topraktan yaratılmış yüzündeki bunca güzellikler, bunca edâ ve cilveler, gayp âlemindeki aydan parlayıp vuran kemâl nûrunun parıltısıdır.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 2.S.193)
Sevgili ile gül bahçesinden geçiyordum, dalgınlıkla gözüm güle ilişti.
Sevgili:"Yazıklar olsun sana!" dedi.
"Benim yanağım burada iken sen güle bakıyorsun".
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 3.S.127-dipnot)
Bahçelerde bütün ağaçlar namaza durmuşlar,
kuşlar da tesbih çekmedeler.
Menekşeler rukû'a varmış, iki büklüm olmuş.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.360)
Senin rızkın topraktan değil, göklerdendir.
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Sen burada topraktan çıkan mahsülleri yemekle meşgulsun. Sanki toprak yiyorsun.
Halbuki senin rızkın göklerdedir.
Ey gönül! Senin burada ne işin var?
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 2.S.185)
Yaratılanlar birer perdedir.
Allah (c.c), yarattığı eserlerini Kendine perde yapmıştır.
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Yarattığı eserlerini kendine perde yaparak kendini gizlemiş olan, eşsiz güzeli mânâ gözüyle gören gönül, nasıl olur da, gelip geçici olan dünya mülküne bakar?
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 4.S.109)
Allahım!
Yarattığın her varlık, her şey, Sen'in san'atını, yaratma gücünü, kuvvetini, kudretini gösteren birer ayna.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 3.S.202)
Bu dünyada gördüğümüz güzellikler, güzel eserler canları Hakk'a götürürler.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.53)
Şu dünyada gördüğümüz güzeller, gönüldeki güzeli gizleyen perdedeki resimlerdir. Perdeyi kaldır, içeri gir de. sevgilinle başbaşa kal!
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 2.S.132)
Gözümü açınca herşeyde senin güzelliğini, san'atını, yaratma gücünü görürüm. Dudaklarımı açınca hepsinin vahdet şarabını içerim.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 2.S.276)
Hz. Ali (ra):
"Ben görmediğim Allah'a ibadet etmem", diye buyurmuştu.
"Yâ Ali! Sen bu baş gözü ile Allah'ı nasıl görebilirsin"? diye sonranlara;
"Her şeyde, her zerrede O'nun kudretini, sıfatını görüyorum" diye cevap vermişti.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 3.S.309)
Her zerrede, her şeyde kâinatı yaratanın kudretini görenler ve onun ilâhi güzelliğini kendilerine mihrap edinenler için, yüz çeşit namaz, yüz çeşit rükû, yüz çeşit secde vardır.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 4.S.21)
Ey âşıklar, benlik elbisesinden, kendinde oluş elbisesinden soyunun! Dâima, diri olanın yarattığı varlıklarda, onun kendi san'atını, kendi güzelliğini görün, seyre dalın, hayrân olun!
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.392)
O, yüzünü sizden gizlemiştir. Kendinin göstermiyor ama, eserleriyle kendi varlığını apaçık göstermektedir.
Yüzü ile gizlenmiştir ama, eserleri ile kendini açığa vurmuştur.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.437)
Artık, yaratılmışlardan vaz geç de, yaratılışı seyret,
Yaratanı düşün, hayran ol!
Yarattıklarına bakarak yaratıcıyı düşünelim,
ötemize geçirerek O’nu gönlümüzde arayalım!
(MEVLÂNÂ CELÂLEDDÎN-i RÛMÎ)
Şu dünya çayırlığında çok fazla bayılıp gezme!
"Neden gezmeyecek mişim" de deme!
Bu fazla dolaşmalar da can gözüne perdedir.
Beden tılsımı her zehiri bal gibi, şeker gibi gösteriyor.
O, kendini perde arkasında gizleyen bir gelindir.
Aslında senin gerçeği görmene bir perde olmuştur.
Ey gönül!
Sen, çeşit, çeşit, renk renk olan perdelerden çık,sıyrıl,
aklını başına al da; perdeler seni gerçek dosttan ayırmasın.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 3.S.201)
Yılanlara bile süslü gömlekler giydiren O'dur.
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Dünyayı besleyip,yetiştiren lûtuf güneşi,
her zerreye, her şeye lûtuflarda bulunmuştur.
Yalnız kuşlara, kelebeklere, balıklara güzel renkler bağışlamamış, yılanlara bile süslü gömlekler giydirmiştir.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.133)
Gökyüzü, tam bir tefekkür tablosu
Mevlâna (r.a) diyor ki;
Ay bizim gibi onun sevdasına kapıldı da,eridi görünmez oldu. Güneş de bize onun yüzünün parlaklığından bir hâtıra,
bir yâdigâr olarak kaldı. Kalbine onun ateşi düştüğü için bir yerde duramamakda, göklerde dolaşıp durmada,
O'nun yüzünün nûru ile karanlık gecelerimizi gündüzleri çevirmektedir.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.75)
Gökyüzünde bu eşi bulunmayan mavi kubbedeki parıltı, meleklerle, ruhların tesbihlerinin oraya akseden hoş parıltısıdır.
(Mevlâna. Dîvân-ı Kebîr/ Seçmeler. Cild 1.S.245)
Kâinâtın ve tüm varlığın yaratılış gâyesi, insanların onları tefekkür ederek
mârifet makamına ulaşması içindir.
İbrahim Hakkı (r.a) diyor ki;
Ey aziz!
Mârifet ehli demişlerdir ki, Hakk Teâlâ iki cihânı ve onlarda olanları tamamen insan için var etmiştir.
Ta ki âlemde olan san'atlara bakıp, eşyada bulunan hikmetleri bilsin.
(İbrahim Hakkı Haz. Mârifetnâme.S.407)
Kâinâtı tefekkür, insanı mârifete,
oradan da muhabbetullaha götürür.
İbrahim Hakkı (r.a) diyor ki;
Allahü Teâlâ'nın sanatındaki, yaptıklarındaki bediayı, nizam, intizam ve güzellikleri düşünmek ve kalbe getirmek, Allahü Teâlâ'yı tanımaya götürür.
Tefekkür, kalbi gaflet denizine dalmaktan korumaktır.
Tefekkür, hikmet pınarlarının coştuğu menba ve cevherler madenidir.
Tefekkür, maksud olan mârifeti istemek,
Mevlâ'nın ni'met ayetleriyle neş'elenmektir,
muhabbet denizinden bir kâse içmektir.
(İbrahim Hakkı Hz. Mârifetnâme.S.688-689)
Ârif kurbete uçarken,âbid ise cennete yürümektedir.
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Tefekkür ilmi, Furkan yani tevhid bilgisidir.
Ârif kişi, ma'rûf ve mahbûbuna bu ilimle ulaşır.
Ârifin ilminin neticesi, rûhanîyet ile kurbet âlemine uçmaktır.
Demek ki ârif kurbete uçmaktadır, âbid ise cennete yürümektedir.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.781)
Tefekkür,insanları mârifet makamına çıkarır
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
İnsanların özelliği, yeryüzüne ve göklerin melekûtuna,
âfak ve enfüsün şayân-ı hayret hallerine bakarak, bundan Allah'ı mârifete geçmektir.
Zirâ, bu mârifet sayesinde insan, mukarreb meleklerin arasına girer ve Allahü Teâlâ'ya yaklaşarak, sıddıklar ve Peygamberler zümresinde haşrolur.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.786}
Hüner, O'nu düşünmektir, yoksa görülenleri değildir.
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Göz ile görülen her şeyi Kur'ân-ı Kerîm şehâdet âlemi (görülen âlem) diye anlatır. Göz ile görülmeyene de gayb ve melekût âlemi der.
Yâni,"İbrâhime göklerin melekûtunu gösterdik" buyururken, gözle görülmeyen âlemi kastetmiştir.
Hüner, O'nu düşünmektir, yoksa görülenleri değildir.
O hâlde, aklın başında ise melekût âlemini düşün ki belki bu sayede sana gök kapılarının esrarı açılır da kalbin ile onun içersinde cevelân ederek Arş-ı A'zam'a kadar yükselirsin.
O sırada da Ömer b. El-Hattâb'ın (R.A.):
"Kalbim Rabb'imi gördü" dediği mertebeye yükselmen umulur.
Zira uzak mesafelere ulaşmak, yakın mesafeleri aşmakla mümkündür. İnsana en yakın olan nefistir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.795}
Dünyadaki bütün mahlûkat,
insanı Allah'a yaklaştırmak içindir.
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Dünyadaki bütün mahlûkat, insanı âhiret saadetine ulaştırmak ve Allah'a yaklaştırmak içindir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.168}
Gözün yaratılma sebebi
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Göz, göklerin ve yerlerin melekûtuna ibret nazarıyla bakmak için yaratılmıştır.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN}
Beyitler
Cennet-i irfâna dâhil olanın
kande baksa gördüğü dîdâr olur
Vahdeti kesrette bulmak, kesreti vahdette hem,
Bir ilimdir ol ki cümle ilm-ü irfân andadır.
-
Sen seni bilmektir ancak Pîr'e ülfetten garaz,
Noktayı fehmeylemektir ilm-i irfândan garaz.
-
Savm-ı salât-ı hâc ile sanma biter zâhid işin,
İnsân-ı kâmil olmaya lâzım olan irfân imiş.
.....
Cennet-i irfâna dâhil olanın
kande baksa gördüğü dîdâr olur,
Gözsüz olanlar ol yüzü göremez
onu gören hep ulu'l ebsâr olur.
Niyâzî-i Mısrī
Allah Dostları / Tefekkür Yolculuğu · Marifet Petekleri