Selefin takvâsı
Selefin takvâsı
Seleften birisi can çekişen birisinin yanıbaşında oturuyordu. Adamcağız geceleyin öldü. Bunun üzerine, seleften olan o zat,
`Artık lambayı söndürünüz; çünkü şu andan itibaren bu yanan yağda varislerin hakkı vardır" dedi.
İmam Ahmed'e
'Herhangi bir kimsenin elinden (çantasından veya cebinden), içinde hadis yazılı kağıt düşse, kağıdı sahibine teslim etmeden önce ondaki hadisleri yazabilir mi? diye sorulduğunda şöyle buyurmuştur:
"Hayır! O kağıtta bulunan hadisleri yazamaz.
Sahibinden izin aldıktan sonra yazmalıdır".
Burada, sahibi razı olur mu olmaz mı şeklinde bir şüphe vardır. Bu bakımdan şek ve şüphe mahallinde bulunan, fakat esasında haram olması gereken birşey haramdır.
Onu terketmek fetvanın birinci derecesine girer.
Süsten kaçınmak da bu derecedendir; çünkü süslenmek her ne kadar mübah ise de, diğer bir süslenmeye sebep olmasından korkulur.
Ahmed b. Hanbel'e tabaklanmak suretiyle kılları giderilmiş ayakkabının giyilmesi hakkında sorulduğunda şöyle buyurmuştur:
'Ben böyle bir ayakkabıyı giymem. Eğer çamurdan korunmak için giyiliyorsa, ümit ediyorum ki bir mahzuru yoktur. Süs için giyenlere gelince, onlara müsamaha gösterileceğini sanmam'.
Sıddıklara göre helâl, sebeplerinde herhangi bir günah bulunmayan ve herhangi bir günaha yardımcı olmayan şeylerdir. Sıddıklar nezdindeki helâlden, ne halihazırda ve ne de gelecekte herhangi bir ihtiyacın giderilmesi kastolunmaz; aksine sadece ve sadece Allah'ın rızası, O'nun ibadetine kuvvetle dalmak ve hayatın Allah rızası için idâme ettirilmesi kastolunur.
Sıddıklar şu ayete uyarak, Allah için olmayan herşeyi haram ilan ederler:
"Allah de! Sonra onları bırak, bâtıl dedikodularında oynaya dursunlar".
(En'am/91)
Şek ve şüphe yoktur ki, harama veya günaha yol açan şeylerden sakınan kimse elde edilmesinde günah bulunan şeylerden elbette sakınır.
Bu kabilden olarak şöyle rivayet ediliyor:
Yahya b. Ebi Kesir birgün ilaç içmişti.
Hanımı kendisine
'Keşke ilacın tesir edebileceği zamana kadar evin içinde gezinseydin (iyi olurdu)' dedi.
Bunun üzerine Yahya
'Böyle bir gezintinin (Hz. Peygamber'in sünnetinde yeri nedir) bilmiyorum. Oysa ben otuz seneden beri nefsimi hesaba çekmekteyim karşılığını verdi".
Yahya böyle bir gezintiye, din ile ilgili herhangi bir niyeti bulunmadığı için cesaret edememiştir.
Sırri es-Sakati şöyle anlatır:
Birgün bir dağda bulduğum bir bitkiden yedim ve aynı dağdan çıkan bir kaynaktan su içtim. Sonra içimden şunlar geçti:
"Eğer ben herhangi bir günde tam mânâsıyla helâl birşey yemişsem o gün, mutlaka bugündür".
Bunun üzerine gaipten bir ses
'Seni buraya kadar getiren enerji nereden temin edildi?" dedi.
Bunu duyunca pişman olarak döndüm.
Zünnûn-i Misri tutuklu idi ve acıkmıştı.
Saliha bir kadın, kendisine gardiyanla yemek gönderdi.
Fakat o, bu yemekten yemedi.
Bilâhare yemeği gönderen hanıma karşı şöyle özür beyan etti:
"O yemeği, zalim bir kimsenin tabağı üzerinde geldiği için yemedim".
Zünnün bununla
'Onu bana getiren kuvvet güzel bir kuvvet değildi' demek istiyor'.
Bu derece, takvanın aşılmaz olan derecesidir.
Bu cümleden olarak
Bişr el-Hafi, emirlerin açmış olduğu kanallardan su içmezdi. Suyun kullanılması haddi zatında mübah ise de onu Bişr'e, zâlimler eliyle açılan kanallar getirmektedir.
Bu bakımdan bu suyu kullanan kimse ücretini tam olarak alamayan amelelerin gücüyle açılan kanallardan faydalanmış olur. Kaldı ki, almış oldukları ücreti de haramdan almışlardır.
Bunun içindir ki, selefin bir kısmı helal bağdan edinilen helâl üzümleri bile yemekten imtina ederek sahibine şöyle demişlerdir:
'Eğer zâlimler eliyle kazılmış nehirlerden akan su ile sulamış isen, bu üzümleri ifsad etmişsin demektir".
Bu su ile sulanan üzümlerden yememek insanı onun zulmünden suyun kendisini içmemekten daha çok uzaklaştırır. Çünkü bu hareket, üzümün o sudan yardım istemesinden de sakınmak demektir.
Seleften bazıları
Hac yolculuğu sırasında, zâlim sultanlar tarafından yapılan sarnıçlardan su içmezlerdi.Buralardaki su mübah olduğu halde, haram mal ile yapılan sarnıçlarda korunduğundan içmezlerdi.
Çünkü böyle bir suyu içmek, adeta o haram maldan yapılmış sarnıçtan yararlanmak demektir.
Zünnûn-i Misri'nin gardiyanın elinden yemeği alıp yememesi, takva bakımından bütün bunlardan daha büyük bir hâdisedir.
Zira gardiyanın eline, haram denilemez; fakat gasbedilen bir tabak, o elin üzerinde getirilirse, o zaman mesele değişir. Lakin yemeğin böyle bir tabakta gelmesi, sözkonusu değildir. Aksine yemek Zünnün-i Misri'ye enerjisini haramdan sağlayan biri eliyle gelmiştir.
Yine bu sırra binaendir ki,
Hz. Ebubekir Sıddîk içtiği (kölesinin fal açarak kazandığı) sütü geri çıkarmıştır. Bunu da o sütün kendisinde herhangi bir enerji meydana getirmesinden korktuğu için yapmıştır.
Oysa o sütü, bilmeden içmiş bulunuyordu ve dinen onu geri çıkarmak da kendisine farz değildi. Fakat karnını pislikten temizlemek siddikların takvasındandır.
Camide elbise dikmek suretiyle helâlinden kazanan bir terzinin malından kaçınmak da bu cümledendir. İmam Ahmed, terzinin camide çalışmasını kerih görmüştür.
İmam Ahmed'e
"Yün eğiren bir kimsenin yağmurdan korktuğu zaman, mezarlıkta bulunan herhangi bir kubbeye sığınması caiz midir?' diye sorulduğunda,
'Mezarlar ahiret işi olduğu için orada oturulması mekruhtur' demiştir.
Seleften bazıları, hizmetçisi tarafından, mallarının helalliğinden şüphe ettiği kimselerin çırasından yakılan çırasını söndürmüştür.
Bazıları da içinde haram mı helal mi olduğu şüpheli odun yanan tandırda ekmek pişirilmesini menetmiştir.
Ahmed b. Hanbel duvarların alçı ile badanalanmasını kerih görmüştür.
'Zeminin sıvanması, toprağın kalkmasına mânî olduğundan mübahtır; duvarların alçılanması ise faydasız bir süstür` demiştir.
Selef-i sâlihinden birisinin bir kişide yüz dirhem alacağı vardı. Adamcağız borcunu getirip verdiğinde o zat, bu paranın doksan-dokuz dirhemini aldı; fazla olur korkusuyla tamamını almaktan çekindi.
Seleften bazıları çok sakınırdı. Bu bakımdan her aldığını bir tane az alır ve her verdiğini de mutlaka bir tane fazla verirdi ki, bu az aldığ ve fazla verdiği tane kendisiyle ateş arasına perde olsun.
Umumiyetle halk tarafından müsamaha gösterilen şeylerden kaçınmak da bu dereceye dahildir; zira umumiyetle halk tarafından alınmasına ve verilmesine müsamaha gösterilen şeyler, fetvaya göre helâldir.
Fakat muttaki bir kimse, başka kapıların açılmasına yol açar ve böylece başıboşluğa alışarak takvayı terkeder korkusuyla bu kapıyı açmaya çekinir.
Ahiret sâliklerince bu dereceler takvanın en ince dereceleridir.
Bu hususta ki tedkik ve tahkik şudur:
Takvanın evveli vardır; bu da fetva ile haram olan şeylerden imtina etmektir.
Bu tür takva, adil kimselerin takvasıdır. Bu da (daha önce söylenildiği gibi) şehvetle edinilen veya herhangi bir mekruhu edinmeye vesile olan veya bir mekruha yol açan ve Allah için olmayan herşeyden imtina etmektir.
Başlangıç ve sonuç dereceleri arasında ihtiyattan ötürü herhangi bir mekruha yol açan ve Allah için olmayan şeyler gibi birçok dereceler vardır.
Bu bakımdan kul, dünyada nefsine karşı ne kadar titiz davranırsa, ahirette yükü o nisbette hafifler ve köprüden o nisbette hızlı geçer ve yine terazinin günah kefesinin sevaplar kefesine ağır basmasından o nisbette uzak olur.
Zalimlerin cehennemdeki derecelerinin habâsete dalmak bakımındaki haram derecelerine göre ayarlandığı gibi...
Emrin hakikatini bildiğin zaman, artık seçme sana aittir, istersen daha fazla ihtiyatlı davran, istersen de ruhsatlara kaç, Fazla ihtiyatlı davranman da senin içindir, ruhsatları kullanman da...
Bütün bunlar, mübahlardaki şehvetlerin insanları mübah olmayan vadilere sürüklemesinden korkulduğu içindir.
Çünkü nefis mübah ile mahzurlu olanı aynı şehvetle istemektedir. Nefsi sürükleyen şehvet, müsamaha görmeyi âdet edindiği zaman, başıboşluğa alışır! Bu bakımdan takva korkusu, bütün bunlardan sakınmayı gerektirmektedir.
Mübahların çoğu insanoğlunu mahzurluları yapmaya davet eder. Fazla yemek ve bekârların koku sürünmesi de böyledir. Çünkü koku şehveti tahrik etmekte, şehvet de insanı (cinsî ilişkiler hakkında) düşünmeye davet etmektedir. Düşünce kadınlara bakmaya; bakmak ise, başka şeye yol açmaktadır.
Zenginlerin süslerine ve evlerine bakmak da esasında mübah olduğu halde böyledir. Zenginlerin süsleri her ne kadar mübah ise de harisliği kamçılamakta ve insanları o süslere benzer diğer bir süse davet etmekte ve edinilmesi helal olmayan şeylere teşvik etmektedir.
İhtiyaç anında ve ancak ihtiyaç nisbetinde edinilmediği takdirde bütün mübahlar böyledir, insanoğlu, mübahların tehlikelerinden ancak ihtiyacının miktarını önceden bilmek ve ikinci derecede de sakınmakla kurtulabilir. Zira mübahların neticesi, çoğu zaman tehlikeden hali değildir.
(İMAM GAZALİ HAZRETLERİ - İHYA'DAN)
Otuz dirhemi tanıyabilseydim
EBU'L-HASEN EL-MEKKÎ'NİN KIZI (R.A)
Abdullah b. Ahmed b. Bekr anlatıyor:
Ebu'l-Hasen el-Mekkî'nin Mekke'de oturan sâliha bir kızı vardı. Bu kızcağız, babasının her yıl gönderdiği
30 dirhemle geçinir, koca seneyi bu kadar parayla idare ederek çıkarırdı.
Ebu'l Hasen'in komşusu olan İbnü'r-Rüvas et-Temmar anlatıyor:
Hacca gidiyordum. Komşum Ebu'l-Hasen'e de isteklerini sordum. Bana duâ etmesini istedim. Vedalaşmadan önce elime bir paket tutuşturarak;
"Bunu Mekke'de şu mahallenin falanca köşesinde oturan kadına ver" dedi.
İşte o zaman bu kadının Ebu'l-Hasen'in kızı olduğunu anladım.
Mekke'ye geldiğimde emaneti vermek için bu sâliha kadını araştırmaya başladım. Herkes onu tanıyordu. İbadeti, dünyaya değer vermezliği ve öğütleriyle büyük bir şöhrete sahipti.
Ben de bu kadına bir miktar yardımda bulunarak sevap işlemek istedim. Ama, çok iyi biliyordum ki bu kadın hiçkimseden bir şey kabul etmiyordu. Aklıma bir fikir geldi. Babasının gönderdiği 30 dirhemin arasına 20 dirhem de ben koydum. Böylece 50 dirhemlik paketi kadıncağıza teslim ettim.
Bana: "Babam nasıl, iyi mi"? diye sordu.
"Evet, iyi" dedim. Sonra
"Yoksa, dünya ehline karışıp Allah ile bağını kopardı mı"?diye sordu.
"Hayır, hayır. O yine aynı haldedir" dedim.
O yüce sâliha kadın bu sefer şöyle buyurdu:
"Bu dirhemlere sen kendinden birşeyler mi kattın"?
"Evet" dedim şaşkınlıkla. Sonra da,
"Peki, benim koyduğumu nasıl anladın"? diye sordum.
"Babam bana 30 dirhemden fazla para göndermezdi. Çünkü, durumu daha fazla göndermeye elvermiyordu. Ancak, ibadet ve zühd hayatını değiştirir de dünyaya eğilirse, o zaman çok kazanabilir. Eğer, babamın dünyaya meylettiğini söyleseydin, hiçbir şey almazdım. Şimdi bunların tümünü al" dedi.
"Peki niçin hepsini geri veriyorsun"? dedim.
"Ben, kendimin ve babamın kazancı olmayan bir şey yemem! Nasıl kazanıldığını bilmediğim bir rızkı hiç yemem" dedi.
"Tamam! Öyleyse 30 dirhemini al! Baban sana bu kadarını göndermişti. Gerisini bana verirsin" dedim.
"Eğer babamın verdiği 30 firhemi tanıyabilseydim, onları alırdım. Ama şimdi paranın tümü karışık. Ondan hiçbir şey alamam" dedi.
Ben emaneti geri alarak Basra'ya Ebu'l-Hasen'in yanına geldim. Ama o da parayı almadı.
"Bu dirhemlere seninkiler karışmış, alamam" dedi.
Ben, şaşkın şaşkın "Ne yapacağım"? deyince;
önce "Bilmiyorum" dedi.
Sonra biraz düşündü ve "En iyisi fakirlere dağıt" dedi.
Ben de parayı fakirlere dağıttım.
(Sahabeden Günümüze Allah Dostları.Cild:3,S:75)
Örnek Hayatlar / Âlimler ve Selef · Marifet Petekleri