Namazın mânâsı
"Sübhanallah", "Elhamdü lillah", "Allahu ekber"
"Sübhanallah", "Elhamdü lillah", "Allahu ekber"
bu üç mukaddes cümlenin faidelerini ve mahall-i istimallerini dinle:
1. Kalbinde hayat bulunan bir insan, kâinata, âleme bakarken, idrâkinden âciz, bilhassa şu boşlukta yapılan İlâhî manevraları görmekle hayretler içinde kalır.
İşte bu gibi hayret ve dehşet-engiz vaziyetleri, ancak "Sübhanallah" cümlesinden nebean eden mâ-i zülâli (saf,temiz,soğuk ve tatlı su)içmekle o hayret ateşi söner.
2. Aynı o insan, gördüğü leziz nimetlerden duyduğu zevkleri izhar etmekle, hamd ünvanı altında in'âmı nimette ve Mün'imi in'amda görmekle idame-i nimet ve tezyid-i lezzet talebinde bulunarak,
"Elhamdü lillâh" cümlesiyle nîmetler definesini bulan adam gibi nefes alıyor.
3. Aynı o insan, mahlûkat-ı acibe ve harekât-ı garîbeden aklının tartamadığı ve zihninin içine alamadığı şeyleri gördüğü zaman,
"Allahü ekber" demekle rahat bulur.
Yani, Hâlık'ı daha azîm ve daha büyüktür.
Onların halk ve tedbirleri kendisine ağır değildir.
(RNK.MESNEVÎ-İ NURİYE)
Namazın mânâsı,
Sübhânallah-Elhamdülillâh-Allahu ekber
Namazın mânâsı,
Cenâb-ı Hakkı tesbih ve tâzim ve şükürdür.
Yani,
Celâline karşı kavlen ve fiilen
Sübhânallah deyip takdis etmek;
Hem,
Kemâline karşı lâfzen ve amelen
Allahu ekber deyip tâzim etmek;
Hem,
Cemâline karşı kalben ve lisanen ve bedenen
Elhamdülillâh deyip şükretmektir.
Demek, Tesbih ve tekbir ve hamd, namazın çekirdekleri hükmündedirler.
Ondandır ki, namazın harekât ve ezkârında,
bu üç şey her tarafında bulunuyorlar.
Hem ondandır ki, namazdan sonra, namazın mânâsını tekid ve takviye için, şu kelimât-ı mübareke, otuz üç defa tekrar edilir; namazın mânâsı şu mücmel hülâsalarla tekid edilir (kuvvetlendirilir).
(RNK.9.SÖZ)
İbadetin mânâsı şudur ki
Rububiyet'in saltanatı, ubûdiyeti ve itaati ister.
İbadetin mânâsı şudur ki:
Dergâh-ı İlâhîde abd kendi kusurunu ve acz ve fakrını görüp
kemâl-i Rububiyet'in ve kudret-i Samedâniye'nin ve rahmet-i İlâhiye'nin önünde hayret ve muhabbetle secde etmektir.
Yani,
Rububiyet'in saltanatı,
nasıl ki ubûdiyeti ve itaati ister.
Rububiyet'in kudsiyeti, paklığı dahi ister ki,
abd,
kendi kusurunu görüp, istiğfar ile
ve Rabb'ini bütün nekaisten pak ve müberra
ve ehl-i dalâletin efkâr-ı batılasından münezzeh ve muallâ
ve kâinatın bütün kusurâtından mukaddes ve muarra
olduğunu, tesbih ile, Sübhanallah ile ilân etsin.
Hem de Rububiyet'in kemâl-i kudreti dahi ister ki,
abd,
kendi zaafını ve mahlûkatın aczini görmekle, kudret-i Samedâniye'nin azamet-i âsârına karşı istihsan ve hayret içinde
Allahu ekber deyip, huzû ile rükûa gidip,
O'na iltica ve tevekkül etsin.
Hem Rububiyet'in nihayetsiz hazine-i rahmeti de ister ki,
abd,
kendi ihtiyacını
ve bütün mahlûkatın fakr ve ihtiyâcâtını sual
ve dua lisanıyla izhar
ve Rabb'inin ihsan
ve in'âmâtını şükür
ve senâ ile
ve Elhamdü lillâh ile ilân etsin.
Demek, namazın ef'âl ve akvâli bu mânâları tazammun ediyor ve bunlar için taraf-ı İlâhî'den vaz edilmişler.
(RNK.9.SÖZ)
Namaz ile elde edilen makâmat-ı âliye
ve o makamlardaki vazifeler
Ahsen-i takvim ve Halife-i arz olmak
Şu bahtiyar cemaat, O Resulü dinleyip Kur'ân'a kulak verdiler. Kendilerini, envâ-ı ibâdâtın fihristesi olan namaz ile, birçok makamat-ı âliye içinde çok lâtif vazifelerle telebbüs etmiş gördüler.
Evet, namazın mütenevvi ezkâr ve harekâtıyla işaret ettiği vezâifi, makamatı mufassalan gördüler.
Şöyle ki:
Evvelen:
Âsâra bakıp, gaibâne muamele suretinde, saltanat-ı Rububiyet'in mehâsinine temâşâger makamında kendilerini gördüklerinden,
tekbir ve tesbih vazifesini eda edip Allahu ekber dediler.
(Namazın saltanat-ı Rububiyeti temâşâ ile ilgisi)
Saniyen:
Esmâ-i kudsiye-i İlâhiye'nin cilveleri olan bedâyiine (hârika özellikler)ve parlak eserlerine dellâllık makamında görünmekle, Sübhanallah Velhamdülillâh diyerek takdis ve tahmid vazifesini ifa ettiler.
(Namazın Esmâ-i kudsiye-i İlâhiye'nin cilveleri ile ilgisi)
Salisen:
Rahmet-i İlâhiye'nin hazinelerinde iddihar edilen nimetlerini zâhir ve bâtın duygularla tadıp anlamak makamında şükür ve senâ vazifesini edaya başladılar.
Rabian:
Esmâ-i İlâhiye'nin definelerindeki cevherleri, mânevî cihazat mizanlarıyla tartıp bilmek makamında tenzih ve medih vazifesine başladılar.
Hamisen:
Mistar-ı kader üstünde kalem-i kudretiyle yazılan mektubât-ı Rabbâniye'yi mütalâa makamında tefekkür ve istihsan vazifesine başladılar.
Sadisen:
Eşyanın yaratılışında ve masnuatın san'atındaki lâtif incelik ve nazenin güzellikleri temâşâ ile tenzih makamında, Fâtır-ı Zülcelâl, Sâni-i Zülcemâl'lerine muhabbet ve iştiyak vazifesine girdiler.
Demek, kâinata ve âsâra bakıp, gaibâne muamele-i ubûdiyetle mezkûr makamatta mezkûr vezâifi eda ettikten sonra, Sâni-i Hakîm'in dahi muamelesine ve ef'âline bakmak derecesine çıktılar ki, hazırâne bir muamele suretinde evvelâ Hâlık-ı Zülcelâl'in kendi san'atının mucizeleriyle kendini zîşuura tanıttırmasına karşı hayret içinde bir marifet ile mukabele ederek
سُبْحَانَكَ مَا عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ dediler.
"Senin tarif edicilerin, bütün masnuatındaki mu'cizelerindir."
Sonra, O Rahmân'ın, kendi rahmetinin güzel meyveleriyle kendini sevdirmesine karşı, muhabbet ve aşk ile mukabele edip
اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَعِينُ dediler.
Sonra, O Mün'im-i Hakikî'nin, tatlı nimetleriyle terahhum ve şefkatini göstermesine karşı, şükür ve hamd ile mukabele ettiler, dediler:
سُبْحَانَكَ وَبِحَمْدِكَ "
Sen'in hak şükrünü nasıl edâ edebiliriz?
Sen şükre lâyık bir meşkûrsun ki, bütün kâinata serilmiş bütün ihsânâtın açık lisan-ı hâlleri, şükür ve senânızı okuyorlar.
Hem, âlem çarşısında dizilmiş ve zeminin yüzüne serpilmiş bütün nimetlerin ilânâtıyla hamd ve medhinizi bildiriyorlar.
Hem, rahmet ve nimetin manzum meyveleri ve mevzun yemişleri,
Sen'in cûd ve keremine şehadet etmekle, Sen'in şükrünü enzâr-ı mahlûkat önünde ifa ederler."
Sonra, şu kâinatın yüzlerinde değişen mevcudat âyinelerinde Cemâl ve Celâl ve Kemâl ve Kibriyâsı'nın izharına karşı Allahu ekber deyip, tazim içinde bir aczle rükûa gidip, mahviyet içinde bir muhabbet ve hayretle secde edip mukabele ettiler.
Sonra, O Ganiyy-i Mutlak'ın, servetinin çokluğunu ve rahmetinin genişliğini göstermesine karşı, fakr ve hacetlerini izhar edip, dua edip, istemekle mukabele edip
وَاِيَّاكَ نَسْتَعِينُ dediler.
Sonra,O Sâni-i Zülcelâl'in, kendi san'atının lâtiflerini, harikalarını, antikalarını sergilerle teşhirgâh-ı enamda neşrine karşı,
Maşaallah deyip takdir ederek,
"Ne güzel yapılmış" deyip istihsan ederek,
Bârekallah deyip müşahede etmek,
Âmennâ deyip şehadet etmek,
"Geliniz, bakınız," hayran olarak 'Hayye ale'l-felâh' deyip herkesi şahit tutmakla mukabele ettiler.
Hem O Sultan-ı Ezel ve Ebed, kâinatın aktârında kendi rububiyetinin saltanatını ilânına ve vahdâniyetinin izharına karşı, tevhid ve tasdik edip Semi'nâ ve eta'nâ diyerek itaat ve inkıyad ile mukabele ettiler.
Sonra, O Rabbü'l-Âlemîn'in ulûhiyetinin izharına karşı,
zaaf içinde aczlerini,
ihtiyaç içinde fakrlarını ilândan ibaret olan ubûdiyet ile ve ubûdiyetin hülâsası olan namaz ile mukabele ettiler.
Daha bunlar gibi gûnâgûn ubûdiyet vazifeleriyle şu dar-ı dünya denilen mescid-i kebîrinde farîze-i ömürlerini ve vazife-i hayatlarını eda edip ahsen-i takvim suretini aldılar.
Bütün mahlûkat üstünde bir mertebeye çıktılar ki, yümn-ü îmân ile emn ü emanet ile mücehhez, emin bir halife-i arz oldular.
Ve şu meydan-ı tecrübe ve şu destgâh-ı imtihandan sonra,
onların Rabb-i Kerîmi, onları,
îmânlarına mükâfat olarak saadet-i ebediyeye
ve İslâmiyetlerine ücret olarak dârüsselâma davet ederek
öyle bir ikram etti ve eder ki,
hiç göz görmemiş
ve kulak işitmemiş
ve kalb-i beşere hutur etmemiş derecede parlak bir tarzda rahmetine mazhar etti ve onlara ebediyet ve bekà verdi.
Çünkü,
Ebedî ve sermedî olan bir cemâlin seyirci müştâkı ve âyinedar âşıkı, elbette bâki kalıp ebede gidecektir.
İşte Kur'ân şakirtlerinin akıbetleri böyledir.
Cenâb-ı Hak bizleri onlardan eylesin. Âmin!
(RNK.11.SÖZ)
Risale-i Nur Külliyatı / İbadet · Marifet Petekleri