Nefs-Akıl-Kalb-Ruh
Üstâdın nefsi aklına tâbi olmuş
وَمَۤا اُبَرِّئُ نَفْسِى اِنَّ النَّفْسَ لاََمَّارَةٌ بِالسُّۤوءِ
sırrınca, ben nefsimi tebrie etmiyorum.
Nefsim her fenalığı ister.
Fakat şu fâni dünyada, şu muvakkat misafirhanede, ihtiyarlık zamanında, kısa bir ömürde, az bir lezzet için, ebedî, daimî hayatını ve saadet-i ebediyesini berbat etmek, ehl-i aklın kârı değil.
Ehl-i aklın ve zîşuurun kârı olmadığından, nefs-i emmârem ister istemez akla tâbi olmuştur.
(RNK.14.ŞUÂ)
Aklı Cenâb-ı Hakka satmayıp belki nefis hesabına çalıştırsan,
Akıl bir âlettir.
Eğer Cenâb-ı Hakka satmayıp belki nefis hesabına çalıştırsan, öyle meş'um(kötü) ve müz'iç (üzüntü veren) ve muacciz (sıkıntı veren)bir alet olur ki, geçmiş zamanın âlâm-ı hazinanesini ve gelecek zamanın ehvâl-i muhavvifanesini senin bu biçare başına yükletecek; yümünsüz ve muzır bir alet derekesine iner.
İşte bunun içindir ki, fâsık adam, aklın iz'aç ve tacizinden kurtulmak için, galiben ya sarhoşluğa veya eğlenceye kaçar.
Eğer Mâlik-i Hakikî'sine satılsa ve O'nun hesabına çalıştırsan, akıl öyle tılsımlı bir anahtar olur ki, şu kâinatta olan nihayetsiz rahmet hazinelerini ve hikmet definelerini açar.
Ve bununla sahibini saadet-i ebediyeye müheyya eden bir mürşid-i Rabbânî derecesine çıkarır.
(RNK.6.SÖZ)
Kalbin ve aklın nefs-i emmâreye musahhar edilmesi
Evet, hakikî terakki ise, insana verilen kalb, sır, ruh, akıl,hattâ hayal ve sair kuvvelerin
hayat-ı ebediyeye yüzlerini çevirerek,
herbiri kendine lâyık hususî bir vazife-i ubûdiyetle meşgul olmaktadır.
Yoksa, ehl-i dalâletin terakki zannettikleri,
hayât-ı dünyeviyenin bütün inceliklerine girmek ve zevklerinin her çeşitlerini, hattâ en süflîsini tatmak için
bütün letâifini ve kalb ve aklını nefs-i emmâreye musahhar edip yardımcı verse, o terakki değil, sükûttur.
(RNK.23.SÖZ)
Rûhu nefsin esaretinden kurtarmak
Beşeriyet ruhundan dünyaya nâzır pek çok menfezler açmıştır. Bunların kapatılması, ancak Allah'ın lütfuna mazhar olanlara müyesser olur.
(RNK.MESNEVÎ-İ NURİYE)
Rûhu nefsin esâretinden kurtarmakla
saadet-i dâreyn elde edilir.
Hikmet-i felsefe ile hikmet-i Kur'âniyenin hayat-ı içtimaiye-i beşeriyeye verdiği terbiyeler:
Amma hikmet-i felsefe ise,
hayat-ı içtimaiyede nokta-i istinadı "kuvvet" kabul eder.
Hedefi "menfaat" bilir.
Düstur-u hayatı "cidal" tanır.
Cemaatlerin rabıtasını "unsuriyet, menfi milliyeti" tutar.
Semerâtı ise,
"hevesât-ı nefsâniyeyi tatmin
ve hâcât-ı beşeriyeyi tezyiddir."
Halbuki,
kuvvetin şe'ni tecavüzdür.
Menfaatin şe'ni, her arzuya kâfi gelmediğinden, üstünde boğuşmaktır.
Düstur-u cidâlin şe'ni çarpışmaktır.
Unsuriyetin şe'ni, başkasını yutmakla beslenmek olduğundan, tecavüzdür.
İşte bu hikmettendir ki, beşerin saadeti selb olmuştur.
Amma hikmet-i Kur'âniye ise,
nokta-i istinadı, kuvvete bedel
"hakkı" kabul eder.
Gayede menfaate bedel
"fazilet ve rıza-i İlâhîyi" kabul eder.
Hayatta düstur-u cidal yerine
"düstur-u teâvünü" esas tutar.
Cemaatlerin rabıtalarında unsuriyet, milliyet yerine
"rabıta-i dinî ve sınıfî ve vatanî" kabul eder.
Gayâtı, hevesat-ı nefsâniyenin tecavüzâtına sed çekip rûhu maâliyâta )yüksek ve derin fikirler( teşvik ve hissiyat-ı ulviyesini tatmin eder ve insanı kemâlât-ı insaniyeye sevk edip insan eder.
Hakkın şe'ni ittifaktır.
Faziletin şe'ni tesanüddür.
Düstur-u teâvünün şe'ni, birbirinin imdadına yetişmektir.
Dinin şe'ni uhuvvettir, incizaptır.
Nefsi gemlemekle bağlamak, ruhu kemâlâta kamçılamakla serbest bırakmanın şe'ni,
saadet-i dâreyndir.
(RKK.12.SÖZ)
Risale-i Nur Külliyatı / Nefis ve Ene · Marifet Petekleri