Esmâ'ya Âyine olmak
Esmâ-i kudsiye-i İlâhiye'nin bütün tecelliyâtının aksamını tadarak elde edilen îmân.
Bununla insan, insan olur.
Ey sersem nefsim ve ey pürheves arkadaşım!
Âyâ, zannediyor musunuz ki, vazife-i hayatınız
yalnız terbiye-i medeniye ile güzelce muhafaza-i nefis etmek, ayıp olmasın, batın ve fercin hizmetine mi münhasırdır?
Yahut, zannediyor musunuz ki, hayatınızın makinesinde derc edilen
şu nazik letâif ve mâneviyat
ve şu hassas âzâ ve âlât
ve şu muntazam cevarih ve cihazat
ve şu mütecessis havas ve hissiyatın
gaye-i yegânesi, şu hayat-ı fâniyede
nefs-i rezilenin,
hevesât-ı süfliyenin
tatmini için istimaline mi münhasırdır?
Hâşâ ve kellâ!
Belki, vücudunuzda şunların yaratılması ve fıtratınızda bunların gaye-i idhali, iki esastır:
Biri:
Cenâb-ı Mün'im-i Hakikî'nin bütün nimetlerinin herbir çeşitlerini size ihsas ettirip şükrettirmekten ibarettir.
Siz de hissedip şükür ve ibadetini etmelisiniz.
İkincisi:
Âleme tecellî eden esmâ-i kudsiye-i İlâhiye'nin bütün tecelliyâtının aksamını, birer birer, size o cihazat vasıtasıyla bildirip tattırmaktır. Siz dahi tatmakla tanıyarak îmân getirmelisiniz.
İşte, bu iki esas üzerine kemâlât-ı insaniye neşvünemâ bulur. Bununla insan, insan olur.
(RNK.11.SÖZ)
İnsan eğer insan olmazsa,
şeytan bir hayvana inkılâp eder.
İnsan, bazı frenkler ve frenkmeşrepler gibi ihtirâsât-ı hayvâniyede terakki ettikçe, daha şiddetli bir hayvâniyet mertebesini alır.
(RNK-17.LEM'A)
'Halife-i arz' 'ahsen-i takvim'i elde etmesi hadsiz ihtiyaç ve şükür ile
Envâ-ı zîhayat içinde en ziyade rızkın envâına muhtaç, insandır.
Cenâb-ı Hak insanı
bütün esmâsına câmi bir âyine
ve bütün rahmetinin hazinelerinin müddeharâtını tartacak, tanıyacak cihazata malik bir mu'cize-i kudret
ve bütün esmâsının cilvelerinin vaziyetlerinin inceliklerini mizana çekecek âletleri hâvi bir halife-i arz suretinde halk etmiştir.
Onun için, hadsiz bir ihtiyaç verip,
maddî ve mânevî rızkın hadsiz envâına muhtaç etmiştir.
İnsanı, bu câmiiyete göre en âlâ bir mevki olan ahsen-i takvime çıkarmak vasıtası, şükürdür. Şükür olmazsa, esfel-i sâfilîne düşer, bir zulm-ü azîmi irtikâp eder.
(RNK.28.MEKTUP)
'Mahlûkatı yarattım ki, Bana bir âyine olsun ve o âyinede cemâlimi göreyim'
Cenâb-ı Hak, insanı, kâinata câmi bir nüsha ve on sekiz bin âlemi hâvi şu büyük âlemin kitabına bir fihrist olarak yaratmıştır.
Ve Esmâ-i Hüsnâ'dan herbirisinin tecellîgâhı olan herbir âlemden bir örnek, bir nümune, insanın cevherinde vedîa bırakmıştır.
Eğer insan, maddî ve mânevî herbir uzvunu Allah'ın emrettiği yere sarf etmekle hamdin şubelerinden olan şükr-ü örfîyi îfa ve şeriate imtisal ederse, insanın cevherinde vedîa bırakılan o örneklerin herbirisi, kendi âlemine bir pencere olur.
İnsan, o pencereden, o âleme bakar ve o âleme tecellî eden sıfatla o âlemden tezahür eden isme bir mir'at ve bir âyine olur.
O vakit insan, ruhuyla, cismiyle âlem-i şehadet ve âlem-i gayba bir hülâsa olur ve her iki âleme tecellî eden, insana da tecellî eder.
İşte bu cihetle, insan, sıfât-ı kemâliye-i İlâhiye'ye
hem mazhar olur, hem muzhir olur.
Nitekim Muhyiddin-i Arabî,
كُنْتُ كَنْزًا مَخْفِيًّا فَخَلَقْتُ الْخَلْقَ لِيَعْرِفُونِى
hadîs-i şerifinin beyanında,
"Mahlûkatı yarattım ki, Bana bir âyine olsun ve
o âyinede cemâlimi göreyim" demiştir.
(RNK.İŞÂRÂT-ÜL ÎCAZ)
Mahlûkatını ve ibâdını sair zîşuurlara güzel göstermek istiyor
Cemîl ismi de çirkinliği görmek istemez.
Sâni-i Zülcelâl nasıl ki kemâl-i ehemmiyetle san'atını güzel göstermek istiyor ve müstekreh şeyleri perdeler altına alıyor ve nimetlerine, o nimetleri süslendirmek cihetiyle nazar-ı dikkati celb ediyor.
Öyle de, mahlûkatını ve ibâdını sair zîşuurlara güzel göstermek istiyor. Çirkin vaziyetlerde görünmeleri, Cemîl ve Müzeyyin ve Lâtîf ve Hakîm gibi isimlerine karşı bir nevi isyan ve hilâf-ı edep oluyor.
Sâni-i Zülcelâl'in çok esmâsı var;
herbir ismin ayrı bir cilvesi var.
Meselâ,
Gaffâr ismi günahların vücudunu ve
Settâr ismi kusûrâtın bulunmasını iktiza ettikleri gibi,
Cemîl ismi de çirkinliği görmek istemez.
Lâtîf, Kerîm, Hakîm, Rahîm gibi esmâ-i cemâliye ve kemâliye, mevcudatın güzel bir surette ve mümkün vaziyetlerin en iyisinde bulunmalarını iktiza ederler.
Ve o esmâ-i cemâliye ve kemâliye ise, melâike ve ruhanî ve cin ve insin nazarında güzelliklerini, mevcudatın güzel vaziyetleriyle ve hüsn-ü edepleriyle göstermek isterler.
İşte, Sünnet-i Seniyyedeki âdâb, bu ulvî âdâbın işaretidir ve düsturlarıdır ve nümuneleridir.
(RNK-11.LEM'A)
Kâinâtın ve mevcûdâtın güzelliği O güzelliğe karşı iman güzelliğiyle
ve ubudiyet cemâliyle mukabele etsen.
Esmâ-i Hüsnâ'nın herbirisinin kendine mahsus öyle kudsî bir cemâli var ki, birtek cilvesi koca bir âlemi ve hadsiz bir nev'i güzelleştiriyor.
Birtek çiçekte bir ismin cilve-i cemâlini gördüğün gibi, bahar dahi bir çiçektir. Ve Cennet dahi görülmedik bir çiçektir.
Baharın tamamına bakabilirsen ve Cenneti îmân gözüyle görebilirsen bak, gör, cemâl-i sermedînin derece-i haşmetini anla.
O güzelliğe karşı îmân güzelliğiyle ve ubudiyet cemâliyle mukabele etsen çok güzel bir mahlûk olursun.
Eğer dalâletin hadsiz çirkinliğiyle ve isyanın menfur kubhuyla mukabele edip karşılasan, en çirkin bir mahlûk olmakla beraber, bütün güzel mevcudatın mânen menfurları olursun.
(RNK.4.ŞUÂ)
Risale-i Nur Külliyatı / Tevhid ve Esmâ-i İlâhiye · Marifet Petekleri