Nefsi hesaba çekmek
İnsanın, kendi kusurlarını görmesinin yolları
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Allah Teâlâ bir kuluna hayrı irade ettiği zaman, ona nefsinin ayıplarını gösterir.Bu bakımdan basireti keskin bir kimseye ayıpları gizli kalmaz. Ayıpları bildiği zaman da tedavi etme imkânı olur.
Fakat halkın çoğu nefislerinin ayıbını bilmekten cahildirler. Onlardan birini görürsün ki kardeşinin gözündeki çapağı görür de kendi gözündeki merteği görmez.
O halde nefsinin ayıplarını bilmeyi isteyen bir kimse için dört yol vardır:
Birinci Yol:
Nefsin ayıplarını bilen, âfetlerin gizliliklerine muttali olan ve basiret sahibi olan bir şeyhin huzurunda oturmalı, onu nefsine hâkim kılmalıdır. Nefisle yapılan mücâhedelerde onun işaretlerine tâbi olmalıdır.
Bu şeyhle müridin durumu, öğretmenle talebenin durumu gibidir.Öğretmen ve şeyhi kendisine nefsinin ayıplarını ve tedavi yolunu öğretir. Bu zamanda böyle bir öğreticinin bulunması çok zordur.
İkinci Yol:
Dosdoğru bir dost istemektir. Basiret sahibi, dindar bir dost... O dostu kendi üzerine gözetleyici tayin etmelidir ki o dost, onun durum ve fillerini kontrol etsin, ahlâk ve fillerinden, zâhir ve bâtın ayıplarından hoş görmediklerine dikkatini çeksin!
Din sahasının imamlarından olan büyükler ve akıllı kimseler böyle yaparlardı.
Hz. Ömer (r.a) derdi ki:
"Allah o kişiden razı olsun ki benin ayıbımı bana gösterir!"
Hz. Ömer, derecesinin yüksekliğine, kıymetinin azametine rağmen nefsine bu kadar ithamda bulunuyordu. Bu bakımdan aklen gelişen, rütbece büyük olan herkesin, nefsini takdir etmesi pek az, itham etmesi de pek fazladır. Fakat bu da pek nadir görünür. Dostlara yağcılığı terkeden pek azdır.
Dostunun ayıbını söyleyen veya hasedi bırakan, gereken miktardan fazlasını söylemeyen pek azdır. Bu bakımdan senin dostların arasında hasedden sıyrılan veya ayıp olmayanı bir gareze binaen ayıp gören veya müdahene ederek bazı ayıplarını senden gizleyen kimseler vardır.
Davud et-Tai halktan uzaklaştı. Kendisine denildi ki:
"Neden halkla beraber olmuyorsun"?
Cevap olarak şöyle demiştir:
"Ayıbımı benden gizleyen kimseleri ne yapayım!"
Dindarların şehveti (zevki), başkasının uyarmasıyla ayıplarını görüp uyanmalarıdır. Bizim gibiler öyle bir duruma gelmişlerdir ki, en çok nefret ettiğimiz insanlar bize nasihat eden ve ayıbımızı bize bildiren kimselerdir. Bu durumumuz neredeyse imanımızın zâfiyetini haykıracak bir durumdur.
Çünkü kötü ahlâk, yılan ve akrep gibidir. Eğer biri bizi, elbisemizin içerisinde akrep olduğu için uyarırsa, ona karşı minnettar olur, dediğiyle seviniriz ve o akrebi çıkarmaya çalışırız, öldürmeye gayret ederiz.
Oysa akrebin felâketi sadece beden içindir. Elemi bir gün veya daha az bir müddet devam eder. Kötü ahlâkların felaketi ise, kalbin özünedir.Ölümden sonra da ebedi veya binlerce yıl devam etmesinden korkulur!
Sonra biz, kötü ahlakımız hususunda bizi uyaran bir kimseyi hoş görmez ve o kötü ahlakı düzeltmeye gayret göstermeyiz. Aksine nasihata karşılık nasihatçının sözleri gibi sözler sarfetmekle meşgul olur, ona deriz ki: "Sen de filan filan şeyleri yaptın!"
Bu durumun, günahların çokluğunun bir meyvesi olarak ortaya çıkan kalbin katılığından gelmesi pek yakın bir ihtimaldir. Bütün bunların esası, iman zafiyetidir.
Bu bakımdan biz, Allah Teala'nın bizi doğruya hidayet etmesini, ayıplarımızı bize göstermesini, bizi ayıplarımızı tedavi etmekle meşgul etmesini, ayıplarımız hususunda bizi uyarana teşekkür etmeye bizi muvaffak kılmasını, minnet ve faziletiyle temenni ve niyaz ederiz.
Üçüncü Yol:
Nefsinin ayıpları veya marifeti hususunda düşmanlarının dilinden istifade etmektir. Zira düşman gözü, daima ayıpları açığa vurur.
İnsan, ayıplarını haykıran düşmanından, kendisini öven, medhu senasını yapan ve ayıplarını haykıran düşmanından, kendisini öven, medh u senasini yapan ve ayıplarını gizleyen bir dosttan daha fazla faydalanır.
Ancak tabiat, düşmanı yalanlamak, söylediklerini hasede yormak üzere yaratılmıştır. Fakat basiret sahibi bir insan düşmanlarının sözünden faydalanmayı abes görmez. Zira onun kötü tarafları muhakkak düşmanlarının diliyle yayılır.
Dördüncü Yol:
Halk ile oturup-kalkmasıdır.Halk arasında gördüğü kötülükleri nefsinde aramalı ve nefsinde de bu kötülüğün olduğu düşüncesiyle hareket edip onu silmelidir.
Çünkü müslüman, müslümanın aynasıdır. Müslüman başkasının ayıplarından önce kendi ayıbını görür.
Bilir ki tabiatlar, nefsin hevasına tabi olmak hususunda birbirine yakındır.
Emsal ve akranından herhangi birisinde bulunan bir sıfatın esası veya ondan daha büyüğü veya ondan bir parça mutlaka diğerinde de vardır. Bu bakımdan nefsini incelemeli, başkasında görüp de hoşuna gitmeyen sıfatlardan temizlemelidir.
Bu şekilde edeplenmek yeter de artar bile.Çünkü eğer insanlar, başkasından görüp de hoşlanmadıkları şeyleri bırakırlarsa,artık başka bir edep vericiye muhtaç olmazlar.
Hz. İsa'ya (a.s)
'Sana kim edep öğretti?" denildiğinde, şöyle demiştir:
"Bana hiç kimse edep öğretmedi. Ancak cahilin cehaletini çirkin gördüm ve cehaletten sakındım,hepsi o kadar".
Şimdiye kadar söylediklerimizin tümü ârif, zeki, nefsinin ayıplarını bilen, dinde şefkatli ve nasihatçi olan, nefsini temizledikten sonra Allah'ın diğer kullarının nefislerini temizlemek ve onlara nasihat etmekle meşgul olan bir şeyhe rastlamayan bir kimsenin çıkar yollarıdır.
Bu bakımdan herhangi bir kimse yukarıda belirtilen nitelikte bulunan bir şeyhe rastlarsa, doktoru bulmuştur, ondan ayrılmasın. Onu hastalığından kurtaracak olan o doktordur. Onu, içinde bulunduğu helaktan ancak o doktor kurtarır!
(İMAM GAZALI HAZRETLERİ.)
Nefsini hesaba çekenler
Şeddad b. Evs Hz. Peygamber den şöyle rivayet eder:
"Akıllı o kimsedir ki nefsini hesaba çeker.
Ölümden sonrası için amel eder!
Ahmak o kimsedir ki nefsini hevasının peşine takar ve Allah'tan, amelsiz olduğu halde makamlar ister".3
Hadiste geçen "Dâne nefsehû ibaresinin mânâsı nefsini hesaba çekmek demektir.
(Kur'anda geçen) yevmüddin (tabiri) 'Hesap günü 3 demektir. Nitekim Einnâ le medinûn, "Gerçekten biz hesaba çekilip cezalanacak mıyız"? (Saffat/53) ayeti de bu mânâyi ifade etmektedir.
Hz. Ömer şöyle demiştir:
" Hesaba çekilmeden önce nefsinizi hesaba çekin!
Amelleriniz tartılmadan önce amellerinizi tartın!
En büyük mahkemeye hazırlanın"!
Ebu Musa el-Eş arî ye şu mektubu yazdılar:
"Şiddetle hesaba çekilmeden önce, genişlikte nefsini hesaba çek"!
Hz. Ömer (r.a) Ka'bu'l-Ahbar'a şöyle sordu:
"Sen muhasebeyi Allah'ın Kitabı'nda (Tevrat'ta) nasıl görüyorsun?
"Göğün hakiminden yeryüzünün hakimine azap olsun!" (diye görüyorum).
Bu söz üzerine Hz. Ömer, Ka'b'ul-Ahbar'ı kamçısıyla döverek şöyle dedi:
"Ancak nefsini hesaba çeken bu hükmün dışındadır!
-Evet ey mü'minlerin emiri! (Senin söylediğin bu cümle) Tevrat'ta tam o hükmün yanında yazılıdır. Onların aralarında nefsini hesaba çeken ibaresi vardır".
Bütün bu dediklerimiz, geleceğin muhasebesine işarettir; zira şöyle denilmiştir:
"Nefsini hesaba çeken, ölümden sonrası için amel eder!"
Bunun mânâsi; İşleri önce tart, takdir et, tedkik et, hakkında düşün, sonra yap! demektir.
3) İmam Ahmed, Tirmizî, ibn Mâce
(İMAM GAZALİ HAZRETLERİ-İHYA'DAN)
Hz. Ömer (R.A.):
"Bana kusurlarımı söyleyen kimseye Allah rahmet etsin"derdi.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.146}
Hz. Ömer (R.A.) Hz Selman (R.A.) a kendi kusurlarını sorardı.
Bir defa huzûruna geldiğinde
"Söyle bakalım, aleyhimde neler duydun"? Diye sordu.
Hz. Selman:
"Öyle şey olur mu"? Diye özür diledi.
Fakat Ömer ısrar edince
Selman:
"Evet, bir sofrada iki çeşit yemek bulundurduğun ve birini gece, diğerini gündüz giydiğin iki kat elbise bulundurduğun dedikodusu vardır", dedi.
Hz. Ömer:
"Onları terk ettim. Başka bir şey duydun mu"? Diye sordu.
Selman:
"Hayır, başka bir şey duymadım".Dedi.
{İMAM GAZÂLİ-HYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.146}
Hz Ömer (R.A.) Huzeyfe (R.A.) ye:
"Sen münâfıklar hakkında Resûl-i Ekrem'in sırdaşı idin.
Bende nifak alâmetlerinden bir şey var mı"? Diye sorardı.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.146}
Hasan-ı Basri:
"Mü'min; her hangi bir söz ve hareketinde,
yiyip içmesinde kendisini kınar, levmeder.
"Bunu niçin böyle yaptın? Bu sözü niçin söyledin?
Bu yemeği niçin yedin? Bu suyu niçin içtin?
Der ve kendini itâb eder.
Yâni bunlardan maksadın ne olduğunu araştırır.
Kötü bir insan ise, yaptığı her hangi bir hatalı hareketine aldırış etmeden ona devam eder,
nefsini itâb etmez" demiştir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.729}
Şâfi'i hazretleri:
"Nefsini (günahlardan) korumayan kimseye ameli fayda vermez."demiştir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.1.S.69}
Seleme b. Mansur, Ahnef b. Kays'ın dostu olan birinden naklediyor:
Ahnef b. Kays ile devamlı sohbet eder, ondan hiç ayrılmazdım. Geceleyin yaptığı ibadet sürekli duâdan ibâretti. Kandili parmağıyla tutar ve şöyle derdi:
"Ey Ahnefçik! Bu gün şöyle davranmaya seni sevkeden neydi? Bu hareketi niçin yaptın"?
(Sahabeden Günümüze Allah Dostları.Cild:5,S:27)
Yedi azâ ve Cehennemin yedi kapısı
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Sonra (insan)yedi azâsı hakkında ona (nefsine) yeniden bir nasihat etmelidir.
O azalar şunlardır:
Göz, kulak, dil, mide, tenasül aleti, el ve ayak.
Onları nefsine teslim etmemelidir; zira o azalar, bu ticaret hususunda, onun nefsinin hizmetçileridir.
Cehennemin yedi kapısı vardır.
O kapıların herbiri için taksim olunmuş bir parça vardır.
O kapılar bu azalarla Allah'a isyan edenler içindir.
Bu nedenle bu azaları günahlardan sakındırmayı nefsine tavsiye etmelidir.
Göz
Göz mahremi olmayan bir kimsenin yüzüne veya bir müslümanın avret yerine veya bir müslümana hakaret gözüyle bakmaktan korumalıdır.Hatta her fuzuli şeyden de korumalıdır.Çünkü Allah Teâlâ, fuzuli konuşmalardan da sorumlu tutacaktır.
Gözünü haram bakıştan çevirdiğinde bununla kanaat edip durmamalıdır. Onu kârı olan şey ile meşgul etmelidir.
O kâr da gözün kendilerine bakması için yaratıldığı şeylere bakmasıdır.
Bu da ibret gözüyle Allah'ın sanatının acaipliklerine, başkası kendisine uyması için hayırlı amellere, Allah'ın kitabına ve Hz. Peygamber'in sünnetine bakmak, istifade etmek için ilâhî hikmetin kitablarını incelemek için bakmaktır.
İşte azaların her biri hakkında nefsine bu şekilde durumu açıklamalıdır.
Muhammed b. Abdülaziz şöyle anlatıyor:
"Ahmed b. Vezi'nin yanında kuşluktan ikindi namazına kadar oturduk. Ne sağına, ne soluna baktı.
Bu husus kendisine sorulunca şu cevabı verdi:
"Allah Teâlâ azametine bakması için gözleri yarattı.
Bu bakımdan ibretsiz bakan herkese, o bakıştan dolayı bir günah yazılır".
Dil
Hele dili ve midesi hakkında daha da dikkatli olmalıdır.
Dil tabii olarak serbesttir. Harekette ona bir zorluk yoktur. Gıybet etmek, yalan söylemek, iftirada bulunmak, nefsi tezkiye etmek, halkı ve yemekleri kötülemek, lanet okumak, düşmanlara beddua etmek,cedelleşmek gibi hareketlerde dilin suçu pek büyüktür.
Dilin afetleri bahsinde zikrettiğimiz gibi, dili bunlara benzer daha başka konularla da meşgul etmek büyük bir suçtur.
Dil zikir yapmak, hatırlatmak, öğrenme ve öğretmeyi tekrar etmek, Allah'ın kullarını Allah'ın yoluna irşad edip insanların arasını islah etmek ve diğer hayırlı şeyler için yaratılmış olmasına rağmen bütün bu âfetlerin tehlikesi ile karşı karşıyadır. Öyleyse nefsine zikrin haricinde bütün gün dilini kıpırdatmamayı şart koşmalıdır.
Bu bakımdan mü'minin konuşması zikir, bakışı ibret, susması tefekkürdür.
O bir söz söylediğinde onun yanında hazır bir murakib (gözetleyici) vardır.
Mide
Mide'yi oburluğu terketmeye zorlamalıdır. Helâlden az yemeyi, şüphelilerden çekinmeyi, şehvetlerden uzak durmayı ve zaruret miktarıyla kifayet etmeyi itiyat hâline getirmelidir.
Eğer bunlardan birine muhalefet ederse, şehvetleriyle elde etmiş olduğundan daha fazlasını elinden almak, onu midenin şehvetlerinden menetmek suretiyle cezalandırmalar.
Nefis
Böylece nefsine bütün azâları hakkında şart(lar) koşmalıdır. Bunların tafsilatını sayıp dökmek uzun sürer. Azâların günah ve sevapları gizli değildir.
Sonra yirmi dört saatte bir tekrar edilen ibadetler hakkında nefse nasihat etmelidir.Sonra nefsin çokça yapmaya güç yetirdiği ibadetler hakkında tavsiyede bulunmalıdır.Onların tafsilatını, keyfiyetini ve sebepleriyle beraber nasıl bulunması gerektiğini sormalıdır.
İşte bunlar birtakım şartlardır ki insan her gün bunlara muhtaçtır.Fakat insan nefsine birkaç gün bunu şart koşmayı âdet edip nefsi alıştırırsa, nefis de bütün bu şartları ifa hususunda ona itaat ederse artık bu hususlarda nefisle yeniden pazarlığa oturmaktan müstaġni olur. Eğer nefis bunların bir kısmında ona itaat ederse, geri kalan kısım için yeniden anlaşma yapmak gerekir.
Fakat şahıs hergün yeni bir meseleden, yeni bir hükmü olan yeni bir olaydan kurtulamaz. Allah Teâlâ'nin bu hususta kişi üzerinde hakkı vardır.Dünya işlerinden valilik, tüccarlık, müderrislik gibi birşeyle meşgul olan bir kimsenin boynunda bu hak daha da fazlalaşır; zira Allah'ın hakkını gerektiren ve kişiyi ona muhtaç eden yeni bir olayın vukuu pek nadirdir.
Bu bakımdan o olayda doğru hareket etmeyi nefsine şart koşması gerekir.Olay sırasında hakka teslim olmak, ihmalkârlığın zararından nefsini sakındırmak, inatçı olan ve efendisinden kaçmış köleye nasihat edildiği gibi nefse de öyle nasihat gerekir.
Zaten nefis, tabii olarak ibadetlerden kaçıp serkeşlik yapar, kulluktan uzaklaşmak ister.Fakat ona nasihat etmek ve kendisini edeplendirmek onda müsbet tesir bırakır.
"Hatırlat! Çünkü hatırlatmak, mü'minlere menfaat verir"! (A'la/9)
İşte bu ve bunun yerine geçen hareketler, nefisle olan rabıta makamının ilkidir. Bu, amelden önce nefsi hesaba çekmektir. Nefsi hesaba çekmek bazen amelden sonra, bazen de sakındırmak için amelden önce olur.
"Bilin ki Allah içinizden geçeni bilir! Artık O`ndan sakının"!
(Bakara/235)
Bu ayet-i celiledeki hüküm gelecekle ilgilidir. Kesret ve marifetin eksikliği veya fazlalığı hakkında olan her bakışa 'muhasebe adı verilir. Bu nedenle kişinin içinde bulunduğu günde cereyan eden hadiselerde fazlalığını, eksikliğinden tefrik etmek için bakması muhasebe babındandır.
" Ey mü'minler! Allah yolunda savaşa çıktığınız zaman iyice araştırınız"!
(Nisa/94)
"Ey iman edenler! Size fasık bir adam bir haber getirirse onun doğruluğunu araştırın"!
(Hucurât/6)
"Andolsun! İnsanı biz yarattık, ve nefsinin ona ne fısıldadığım biliriz! Çünkü biz ona şah damarından daha yakınız !(Käf/16)
Allah Teâlâ, nefsi sakındırmak ve gelecekte bundan korunmaya dikkat çekmek için bu hükmü vermiştir.
Ubåde b. Sâmit (r.a) şöyle rivayet ediyor:
Hz. Peygamber (s.a),
"Bana tavsiyede bulun!" diyen bir kişiye hitaben şöyle demiştir:
"Herhangi birşey yapmak istediğinde sonucunu düşün! Eğer güzel ise, ona devam et! Kötü ise ondan sakın"!
Hakimlerden biri şöyle demiştir:
"Aklın heva-i nefse galip gelmesini istiyorsan, neticeyi güzelce tedkik etmeden şehvetin hükmüyle amel etme! Zira pişmanlığın kalpteki duruşu, şehvet hiffetinin duruşundan daha fazladır"!
Lokman Hakim şöyle demiştir:
"Mü'min kişi, neticeyi gördüğünde pişmanlıktan emin olur".
1) Iraki hadisin aslına rastlamadığını söylemektedir.
2) İbn Mübarek, Zühd
(İMAM GAZALİ HAZRETLERİ-İHYA'DAN)
Nefsin hesaba çekildiği saat olmalıdır
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Kulun, günün başlangıcında hakkı tavsiye etmek üzere nefsiyle anlaştığı bir vakti olduğu gibi günün sonunda da bir saati olmalıdır ki o saatte nefsi muǎhaze etmeli, durumlarını muhasebeye çekmelidir.
Allah'a ve son güne iman eden her tedbirli kulun, nefsini hesaba çekmesi, hareketlerinde ve düşüncelerinde nefsi sıkıştırması farzdır;
zira hayatın her nefesi değer biçilmez bir cevherdir.
O cevher ile nimeti ebediyyen tükenmeyen hazinelerden biri satın alınır.Bu bakımdan bu nefesleri zayi etmek veya helāki gerektiren mevzulara sarfetmek büyük bir zarardır, korkunç bir harekettir. Akıllı bir kimsenin nefsi böyle bir harekete razı olmaz.
Öyleyse kul sabahladığında ve sabahın farzını eda ettiğinde bir saatlik zamanı nefsiyle hesaplaşmaya tahsis etmelidir.
Bu bakımdan kul nefsine şöyle demeli:
Hayatımdan başka sermayem yok!
Hayatım yok olunca sermayem yok olmuş demektir.
O zaman hem ticaretten, hem de kârdan ümit kesilir.
Bu yeni günde de Allah Teâlâ bana yaşama imkânını vermiştir. Ecelimi bir gün daha tehir etmiş ve onu bana bir nimet olarak lütfetmiştir.
Eğer beni öldürseydi, beni salih amel işlemek için bir tek gün dünyaya göndermesini temenni edecektim.
O halde, ey nefsim! Öldüğünü, sonra dünyaya geri gönderildiğini düşün de sakın bugünü boşa geçirme!
Zira nefeslerin herbiri değer biçilmez bir cevherdir.
Ey nefis! Bil ki gün ve gece yirmi dört saatten ibarettir.
Nitekim haberde şöyle vârid olmuştur:
Kul için her gün ve her gecede, birbirine sırt vermiş yirmi dört hazine yayılır. O yirmi dört hazineden biri kul için açılır. Kul onu o saatte işlemiş olduğu hayırlarından nûr ile dolu olarak dolayısıyla cebbâr olan sultanın nezdinde vesilesi bulunan nurların görünmesiyle müjdelenir, sevinir ve feraha kavuşur.
Öyle bir şekilde sevinir ki eğer sevinci cehennem ehline tevzi edilse, onlar ateşin yakmasını hissettikleri halde
o sevgi onları âdeta sarhoşa çevirir.
O kul için ikinci bir hazinenin kapısı açılır.
Onu simsiyah ve leş kokan bir şekilde görür.
O hazinenin karanlığı onu kaplar.
O da Allah'a isyan ettiği saattir.
Dolayısıyla onu öyle bir korku sarar ki eğer o korku, cennet ehline taksim edilse, cennetin nimetlerini onlara zehir zakkum yapardı.
Ona boş olan, içinde ne sevindirici, ne de korkutucu birşey bulunmayan diğer bir hazinenin kapısı açılır.
O da yatmış olduğu veya gaflete daldığı veya dünyanın mübah olan şeylerinden biriyle meşgul olduğu saattir.
Onun boş olmasından üzüntü duyar.Bunun zararından ona öyle bir üzüntü isabet eder ki tıpkı büyük kår elde etmeye gücü yettiği halde ihmal eden ve elden kaçıran bir kimseye isabet eden üzüntü gibidir.
Bunun ne büyük bir üzüntü ve ne büyük bir zarar olduğu sana yeter de artar! İşte böylece, hayatı boyunca vakitlerinin hazineleri kendisine arzolunur.
Dolayısıyla kendi kendine der ki:
İşte bugün hazineleri değerlendirmeye, mülkünün sebepleri olan o hazineleri boş bırakmamaya dikkat et de çalış!
Tembellik ve istirahata meyletme ki başkalarının elde etmiş olduğu İlliyyin dereceleri senin elinden kaçmasın!
Bu takdirde cennete girsen dahi yakanı bırakmayacak bir hasret kalır. Bu bakımdan zararın elem ve üzüntüsü her ne kadar ateşin eleminden az ise de çekilmez bir elemdir.
Buraya kadar söylediğimiz şeyler, kişinin nefsine vakitler hakkında yaptığı tavsiyedir.
(İMAM GAZALİ HAZRETLERİ-İHYA'DAN)
Nefsinde kusur görmek
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Mü'min mü'minin aynasıdır.
Başkasının kusurlarında kendi kusurlarını görür.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.148}
Dâvud-ı Tâi uzleti tercih etmişti. Kendisine; niçin insanlar arasına katılmadığı soruldukta; kusurlarımı benden gizleyen insanlar arasında ne işim var? Derdi.
{İMAM. GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.3.S.147}
Mevlâna (r.a) diyor ki;
İnsan kendi kusurlarını görebilmesi gerek. Kendi içine inip kendi kusurunu görsen, kendinden utanırsın!
(MEVLÂNÂ CELÂLEDDÎN-i RÛMÎ)
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Kötülükleri nefsine izâfe etmelisin; zulmü ve kötü davranışları ona nisbet etmeli, onu suçlamalısın.
Bu daha doğru olur. Çünkü nefis, bütün kötülüklerin sığınağıdır.
Her türlü kötülüğü, felâketi emreden odur. Senin ve -kesbin olmakla birlikte-fiillerinin yaratıcısı O Azze ve Celle'dir;
sen kazanansın (kâsib), O da yaratandır.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.710)
Kırk yaş
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Nefiste birbirine zıt olan iki irâde vardır.
Bunlar, Allah'ın dışındaki şeyleri (mâsiva) dilemek ve Allah'ı dilemektir. Kırk yıl tamamlanıncaya kadar bu iki irâde bazen uzlaşır, bazen kavga eder.
Hz. Muhammed'in
"Her kim kırk yaşına varır da yaptığı iyilikler kötülüklerden çok olmazsa cehennem için hazırlık yapsın" buyuruğunun anlamı da budur.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.363)
Beyitler
Derviş adın edindüm derviş tonun tonandum,
Yola bakdum utandum her işim yanlış benim.
Yûnûs Emre
Allah Dostları / Nefis · Marifet Petekleri