Nefsin ıslahı
Peygamber ve Kur'ân ile nefsin ıslahı
يَا بَنٖٓى اٰدَمَ اِمَّا يَاْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ
يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ اٰيَاتٖىۙ
فَمَنِ اتَّقٰى وَاَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ
عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
Ey Âdemoğulları!
Kendinize içinizden âyetlerimi anlatan peygamberler size gelir de, kim (onlara karşı gelmekten) sakınıp
(hâlini) ıslâh ederse, artık onlara hiçbir korku yoktur
ve onlar mahzun (da) olmazlar.
A‘râf Sûresi, 35. Âyet
Peygamberi kendi nefislerine tercih etmek
اَلنَّبِيُّ اَوْلٰى بِالْمُؤْمِن۪ينَ مِنْ اَنْفُسِهِمْ
وَاَزْوَاجُهُٓ اُمَّهَاتُهُمْۜ
Peygamber, mü’minlere kendi nefislerinden daha evlâdır; zevceleri de onların analarıdır.
Ahzâb Sûresi, 6.Âyet
Hâlbuki onlara doğrusu Rableri tarafından hidâyet (peygamber) de gelmiştir.
اِنْ هِيَ اِلَّٓا اَسْمَٓاءٌ سَمَّيْتُمُوهَٓا اَنْتُمْ وَاٰبَٓاؤُ۬كُمْ
Bunlar (bu putlar), sizin ve atalarınızın onlara
taktığınız birtakım isimlerden başka bir şey değildir;
مَٓا اَنْزَلَ اللّٰهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍۜ
Allah, onların hakkında hiçbir delil indirmemiştir.
اِنْ يَتَّبِعُونَ اِلَّا الظَّنَّ وَمَا تَهْوَى الْاَنْفُسُۚ
(Bu putlara tapanlar)ancak zanna
ve nefislerin(in) arzu etmekte olduklarına uyuyorlar.
وَلَقَدْ جَٓاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدٰىۜ
Hâlbuki onlara doğrusu Rableri tarafından hidâyet (peygamber) de gelmiştir.
Necm Sûresi,23.Âyet
Peygamberden kitabı, hikmeti öğrenen nefsine tâbi olmaz
لَقَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَى الْمُؤْمِن۪ينَ
And olsun ki,
Allah mü’minlere lütufta bulunmuştur.
اِذْ بَعَثَ ف۪يهِمْ رَسُولاً مِنْ اَنْفُسِهِمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ اٰيَاتِه۪
Çünki onlara içlerinden bir peygamber gönderdi,
onlara (Allah’ın) âyetlerini okuyor,
وَيُزَكّ۪يهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَۚ
onları (günahlardan) temizliyor
ve onlara Kitâb’ı ve hikmeti öğretiyor.
وَاِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَف۪ي ضَلَالٍ مُب۪ينٍ
Hâlbuki (onlar) daha evvel gerçekten
apaçık bir sapıklık içinde idiler.
Âl-i İmrân Sûresi, 164.Âyet
Nefse değil, Kur'ân'a tâbi olmak
وَلَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ اَهْوَٓاءَهُمْ
لَفَسَدَتِ السَّمٰوَاتُ وَالْاَرْضُ
وَمَنْ ف۪يهِنَّۜ
Eğer hak, onların nefislerinin arzularına uysaydı,
elbette gökler, yer ve bunların içinde
bulunanlar bozulup giderdi.
بَلْ اَتَيْنَاهُمْ بِذِكْرِهِمْ فَهُمْ عَنْ ذِكْرِهِمْ مُعْرِضُونَۜ
Hayır! Onlara zikirlerini (içinde şan ve şerefleri olan Kur’ân’ı) getirdik; fakat onlar kendi şereflerinden yüz çevirenlerdir.
Mü'minûn Sûresi,71.Âyet
Kur'ân'ın âyetleriyle kalbinin ve rûhunun
derece-i hayatına yükselen kişi nefsine
tâbi olmaktan kurtulur.
وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَاهُ بِهَا
Hâlbuki dileseydik onu onlarla
(verdiğimiz âyetlerle) elbette yükseltirdik;
وَلٰكِنَّهُٓ اَخْلَدَ اِلَى الْاَرْضِ وَاتَّبَعَ هَوٰيهُۚ
fakat o, dünyaya meyletti ve nefsinin arzusuna uydu.
فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِۚ
İşte onun misâli, köpeğin misâli gibidir!
اِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ اَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْۜ
Üzerine varsan da dilini çıkarıp solur,
onu bıraksan da dilini çıkarıp solur!
ذٰلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذٖينَ كَذَّبُوا بِاٰيَاتِنَاۚ
İşte âyetlerimizi yalanlayan kavmin misâli budur!
فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ
.Artık bu kıssayı (onlara) anlat; tâ ki düşünsünler
A‘râf Sûresi 176. Âyet
Nefsi(ni), (kötü) arzulardan men‘ etmişse,
وَاَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّه۪
Kim de (kıyâmet günü) Rabbisinin makāmından (huzûrunda durmaktan) korkmuş
وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوٰىۙ
ve nefsi(ni), (kötü) arzulardan men‘ etmişse,
فَاِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوٰىۜ
artık şübhesiz (o kimse için) varılacak
olan yer, ancak Cennettir!
Nâziât Sûresi,40-41.Âyet
Rabbimin merhamet ettiği (koruduğu kimse) müstesnâ
وَمَٓا اُبَرِّئُ نَفْس۪يۚ ٌ
(Yûsuf dedi ki:)
“Hâlbuki (ben) nefsimi temize çıkarmıyorum.
اِنَّ النَّفْسَ لَاَمَّارَةٌ بِالسُّٓوءِ
Muhakkak ki nefis, dâimâ kötülüğü emredicidir;
اِلَّا مَا رَحِمَ رَبّ۪يۜ
ancak Rabbimin merhamet ettiği
(koruduğu kimse) müstesnâ.
اِنَّ رَبّ۪ي غَفُورٌ رَح۪يمٌ
Şübhesiz ki Rabbim, Gafûr (çok bağışlayan)dır,
Rahîm (çok merhamet eden)dir.”
Yûsuf )As(Sûresi, 53.Âyet
Allah nefsimize karşı bize sebat versin
وَلَوْلَٓا اَنْ ثَبَّتْنَاكَ لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ اِلَيْهِمْ شَيْـًٔا قَل۪يلًاۗ
.Hâlbuki (biz) sana sebat vermemiş olsaydık,
gerçekten nerede ise onlara az bir şey meyledecektin
İsrâ Sûresi,74.Âyet
,Kureyş ileri gelenleri, Resûl-i Ekrem (ASM)’ın yanına geldikleri zamanlarda, zayıf ve fakir Müslümanları meclislerinde görmek istemediklerini, beyân ettiler. Peygamberimiz(ASM) ise, bu vesîle ile belki îmâna gelirler ümîdiyle, onların tekliflerine hafif bir meyil göstermişti. Bunun üzerine bu âyet nâzil olmuştur.
(Kurtubî, c. 5/10, 299)
Ma'rifetullah-Muhabbetullah ile Nefsin terbiyesi.
Allah'ı Sever Gibi Severler
وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللّٰهِ
اَنْدَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللّٰهِۜ
İnsanlardan kimileri vardır ki, Allah’tan başka
bazı varlıkları Allah’a denk tanrılar sayar da
bunları Allah’ı sever gibi severler.
وَالَّذ۪ينَ اٰمَنُٓوا اَشَدُّ حُبًّا لِلّٰهِۜ
İman edenler ise en çok Allah’ı severler.
وَلَوْ يَرَى الَّذ۪ينَ ظَلَمُٓوا اِذْ يَرَوْنَ الْعَذَابَۙ
اَنَّ الْقُوَّةَ لِلّٰهِ جَم۪يعًاۙ
Keşke zalimler
-azapla yüz yüze geldiklerinde anlayacakları gibi-
şimdi de bütün kuvvetin Allah’a ait olduğunu
وَاَنَّ اللّٰهَ شَد۪يدُ الْعَذَابِ
ve Allah’ın azabının çok şiddetli
olduğunu anlasalardı!
Bakara Sûresi 165.Âyet
Rabbisinden apaçık bir delil
üzerinde bulunan kimse,
اَفَمَنْ كَانَ عَلٰى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّه۪
كَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُٓوءُ عَمَلِه۪ وَاتَّبَعُٓوا اَهْوَٓاءَهُمْ
Rabbisinden apaçık bir delil üzerinde
bulunan kimse,hiç kötü ameli kendisine süslü gösterilen ve (nefislerinin) arzularına uyan
kimse gibi midir?
Muhammed )s.a.v.(Sûresi,14.Âyet
Rabbi tanıyıp,
nefsini "mutmainne" seviyesine getirerek
يَٓا اَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُۗ
(Allah, mü’min kuluna ise:)
“Ey nefs-i mutmainne
(kâmil bir îman sâhibi olarak huzûra ermiş
olan nefis)!”
اِرْجِع۪ٓي اِلٰى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةًۚ
“(Hem) râzı olan, (hem) kendisinden râzı olunan
(sen Rabbinden, O da senden râzı) olarak Rabbine dön!”
فَادْخُل۪ي ف۪ي عِبَاد۪يۙ
“Artık (sâlih) kullarımın arasına katıl!”
وَادْخُل۪ي جَنَّت۪ي
“Ve (onlarla) Cennetime gir!”
Fecr Sûresi,27-30.Âyet
Biz ancak Allah'a rağbet edicileriz.
اِنَّٓا اِلَى اللّٰهِ رَاغِبُونَ۟
Doğrusu biz ancak Allah'a rağbet edicileriz.
Tevbe Sûresi, 59. Âyet
Nefislerinizi öldürün!
وَاِذْ قَالَ مُوسٰى لِقَوْمِهٖ يَا قَوْمِ اِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ اَنْفُسَكُمْ
بِاتِّخَاذِكُمُ الْعِجْلَ فَتُوبُٓوا اِلٰى بَارِئِكُمْ
فَاقْتُلُٓوا اَنْفُسَكُمْۜ
O vakit Mûsâ, kavmine:
“Ey kavmim!
Şübhe yok ki siz, buzağıyı (ilâh) edinmekle
kendinize zulmettiniz; öyle ise yaratanınıza
tevbe edip, nefislerinizi öldürün!
ذٰلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بَارِئِكُمْۜ
Bu (hâliniz), yaratanınızın katında
sizin için daha hayırlıdır” dedi.
فَتَابَ عَلَيْكُمْۜ
Bunun üzerine (Allah) tevbenizi kabûl etti.
اِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحٖيمُ
Şübhesiz ki Tevvâb (tevbeleri çok kabûl eden),
Rahîm (çok merhametli olan) ancak O’dur.
Bakara Sûresi, 54. Âyet
...
3,Pek çok tefsirlerde, “Nefislerinizi öldürün!” emriyle kasdedilen kimselerin, buzağıya taparak dinden çıkanlar olduğu beyân edilmektedir. Bu emir gereği o günahkârlardan öncelikle tevbe etmeleri istendi ve kabûl etmeyenlerle harb edildi. Öyle ki bu savaşta öldürülenlerin sayısının yetmiş bini bulduğu rivâyet edilmektedir.
Diğer bir ma‘nâ ise bu emrin mecâzî oluşudur ki, bu durumda onlardan nefislerini terbiye etmeleri, bir daha böyle hâllere girmemeleri istenmiştir.
(Elmalılı, c. 1, 355)
Furkân-ı Hakîm / Dünya, Hayat ve Nefis · Marifet Petekleri