Akıl ile kâinat kitabını okumak
Akıl ile âlem-i ekberdeki âyât-ı kibriyâyı okumak
Sâni-i Hakîm, âlem-i ekberi öyle bedî bir surette halk edip âyât-ı kibriyâsını üstünde nakşetmiş ki, kâinatı bir mescid-i kebir şekline döndürmüş.
Ve insanı dahi öyle bir tarzda icad edip, ona akıl vererek, onunla
o mu'cizât-ı san'atına ve o bedî kudretine karşı secde-i hayret ettirerek,
ona âyât-ı kibriyâyı okutturup, kemerbeste-i ubûdiyet ettirerek,
o mescid-i kebirde bir abd-i sâcid fıtratında yaratmıştır.
Hiç mümkün müdür ki, şu mescid-i kebirin içindeki sâcidlerin, âbidlerin mâbud-u hakikîleri, o Sâni-i Vâhid-i Ehadden başkası olabilsin?
(RNK.20.MEKTUP)
Akıl,kudsî defineleri açan bir anahtardır
İnsanın en kıymettar cihazı akıldır.
Eğer sırr-ı tevhidle olsa,
o akıl,
hem İlâhî, kudsî defineleri,
hem kâinatın binler hazinelerini
açan pırlanta gibi bir anahtarı olur.
Eğer şirk ve küfre düşse,
o akıl,
o halde geçmiş zamanın elîm hüzünlerini
ve gelecek zamanın vahşî korkularını
insanın başına toplattıran meş'um ve sebeb-i tâciz bir âlet-i belâ olur.
(RNK.2.ŞUÂ)
Akıl Allah’a satılırsa!
Sahibini saadet-i ebediyeye müheyya eden
bir mürşid-i Rabbânî derecesine çıkarır
Akıl bir âlettir.
Eğer Cenâb-ı Hakk'a satmayıp belki nefis hesabına çalıştırsan, öyle meş'um(kötü) ve müz'iç (üzüntü veren) ve muacciz (sıkıntı veren)bir alet olur ki, geçmiş zamanın âlâm-ı hazinanesini ve gelecek zamanın ehvâl-i muhavvifanesini senin bu biçare başına yükletecek; yümünsüz ve muzır bir alet derekesine iner.
İşte bunun içindir ki, fâsık adam, aklın iz'aç ve tacizinden kurtulmak için, galiben ya sarhoşluğa veya eğlenceye kaçar.
Eğer Mâlik-i Hakikî'sine satılsa ve O'nun hesabına çalıştırsan,
akıl öyle tılsımlı bir anahtar olur ki, şu kâinatta olan nihayetsiz rahmet hazinelerini ve hikmet definelerini açar.
Ve bununla sahibini saadet-i ebediyeye müheyya eden
bir mürşid-i Rabbânî derecesine çıkarır.
(RNK.6.SÖZ)
Kalb, sır, ruh, akıl, hattâ hayal
ve sair kuvvelerin vazife-i ubûdiyetleri
Evet, hakikî terakki ise, insana verilen kalb, sır, ruh, akıl, hattâ hayal ve sair kuvvelerin hayat-ı ebediyeye yüzlerini çevirerek, herbiri kendine lâyık hususî bir vazife-i ubûdiyetle meşgul olmaktadır.
Yoksa, ehl-i dalâletin terakki zannettikleri,
hayat-ı dünyeviyenin bütün inceliklerine girmek
ve zevklerinin her çeşitlerini, hattâ en süflîsini tatmak
için bütün letâifini ve kalb ve aklını nefs-i emmâreye musahhar edip yardımcı verse, o terakki değil, sukuttur.
(RNK.23.SÖZ)
Aklın Kur'ân'dan beslenmesi
Lübbü bulmayan, kışır ile meşgul olur.
Hakikati tanımayan, hayalâta sapar.
Sırat-ı müstakîmi göremeyen, ifrat ve tefrite düşer.
Muvazenesiz ve mizansız olan çok aldanır, aldatır.
Evet, gözleri açan, yalnız nücûm-u Kur'âniyedir.
Öyle nücum-u sâkıbedirler (ışığı ile karanlığı delip geçen yıldızlar) ki, cehlin zulmünü ve nazar-ı sathînin zulümatını def ettikleri gibi;
âyât-ı beyyinat, yed-i beyzâ ile, ülfet ve sathiyetin hicaplarını ve zahirperestliğin perdesini parça parça ederek, ukulü, âfâk ve enfüsün hakaikine tevcih edip irşad etmişlerdir.
(RNK.MUHÂKEMAT)
Risale-i Nur Külliyatı / İlim · Marifet Petekleri