Arama

Başlık ve içerikte ara

Ene-Fahirlenme

11 dk

Enaniyeti terketmek

Şu asırda enâniyet o derece dizgini eline almış ki,

çok insanlar

birer küçük Firavun

ve birer küçük Nemrut hükmüne geçmişler.

(RNK.28.MEKTUP)

Enaniyeti terketmiyen,salâbet-i diniyeyi (Dinin emirlerini koruma ve uygulamada ciddiyet ve sağlamlık) ve kısmen de dinini terkeder.

(RNK.29.MEKTUB)

Mevlânâ Celâleddin'in dediği gibi derim:

Semâ'ın ne olduğunu bilir misin?

O, şahsî varlıktan vazgeçip; mutlak yokluk içinde bekâyı zevk etmektir.

(RNK.TARİHÇE-İ HAYAT)

Sen kendine mâlik değilsin.

Ey insan!

Sen kendine mâlik değilsin. Sen, kudreti nihâyetsiz bir Kadîr, rahmeti hadsiz bir Rahîm-i Zât-ı zü’l-Celâl’in memlûküsün (kölesisin).

(RNK.32.SÖZ)

Âdi, âciz bir insanın icadı, hüneri nazarıyla bakıp, Mahlûkata mânâ-yı harfiyle bakmak elzemdir ki,

insan, insan olsun.

Evet, Cenâb-ı Hak bu kâinatı, insana lâzım ve lâyık her şeyi içinde halk etmiş bir misafirhanedir;

ziyafetler nevinde bazı zaman ve asırlarda gizli kalmış nimetlerini dua-yı fiilî olan telâhuk-u efkârdan (düşünce ve fikirlerin birkimi) ileri gelen taharriyat neticesinde ellerine ihsan eder.

Buna karşı şükretmek lâzım gelirken, bir küfran-ı nimet nevinden, âdi, âciz bir insanın icadı, hüneri nazarıyla bakıp, sonra o küllî bir şuur ve ilim ve irade ve rahmet ve ihsanın neticesi olan o harikaları unutturup, yalnız ince bir perdesini gösterip, şuursuz tesadüfe, tabiata ve câmid maddelere havale edip, ahsen-i takvimde olan insaniyetin mahiyetine zıt bir cehl-i mutlak kapısını açmaktır.

‎‎وَفِى كُلِّ شَىْءٍ لَهُ اٰيَةٌ * تَدُلُّ عَلٰى اَنَّهُ وَاحِدٌ

düsturuyla, mahlûkata mânâ-yı harfiyle bakmak elzemdir ki, insan, insan olsun.

(RNK-EMİRDAĞ LÂHİKASI)

İnsan kendine böyle bakmalı

Enenin bir vechini nübüvvet tutmuş gidiyor;

diğer vechini felsefe tutmuş geliyor.

Nübüvvetin vechi olan birinci vecih:

Ubûdiyet-i mahzânın menşeidir.

Yani, ene kendini abd bilir;

başkasına hizmet eder, anlar.

Mahiyeti harfiyedir;

Yani başkasının mânâsını taşıyor, fehmeder.

Vücudu tebeîdir;

Yani başka birisinin vücuduyla kaim

ve icadıyla sabittir, itikad eder.

Mâlikiyeti vehmiyedir;

Yani kendi mâlikinin izniyle surî,

muvakkat bir mâlikiyeti vardır, bilir.

Hakikati zılliyedir;

Yani hak ve vacip bir hakikatin cilvesini taşıyan mümkün ve miskin bir zildir.

Vazifesi ise,

Kendi Hâlık'ının sıfât ve şuûnâtına mikyas ve mizan olarak, şuurkârâne bir hizmettir.

İşte, enbiya ve enbiya silsilesindeki asfiya ve evliya, eneye şu vecihle bakmışlar, böyle görmüşler, hakikati anlamışlar.

Bütün mülkü Malikü'l-Mülke teslim etmişler ve hükmetmişler ki,

O Mâlik-i Zülcelâl'in ne mülkünde, ne rububiyetinde,

ne ulûhiyetinde şerik ve naziri yoktur;

muin ve vezire muhtaç değil;

herşeyin anahtarı O'nun elindedir;

herşeye Kàdir-i Mutlak'tır;

esbab bir perde-i zâhiriyedir;

tabiat bir şeriat-i fıtriyesidir

ve kanunlarının bir mecmuasıdır

ve kudretinin bir mistarıdır.

Nübüvvet ise, gaye-i insaniyet ve vazife-i beşeriyet, ahlâk-ı İlâhiye ile ve secâyâ-yı hasene ile tahallûk etmekle beraber,

Aczini bilip kudret-i İlâhiye'ye iltica,

Zaafını görüp kuvvet-i İlâhiye'ye istinad,

Fakrını görüp rahmet-i İlâhiye'ye itimad,

İhtiyacını görüp gınâ-yı İlâhiye'den istimdad,

Kusurunu görüp aff-ı İlâhîye istiğfar,

Naksını görüp kemâl-i İlâhîye tesbihhân olmaktır diye, ubûdiyetkârâne hükmetmişler.

(RNK.30.SÖZ)

Rahmetin nihayetsiz denizi ve cüz-i ihtiyara itimat

Her kim ki rahmetin nihayetsiz denizini bulsa,

elbette bir katre serâp hükmünde olan cüz-i ihtiyarına

itimat etmez, rahmeti bırakıp ona müracaat etmez.

(RNK.17.SÖZ)

İhtiyar sahibi olanların içinde, arı emsali gibi vahiy ve ilhamla tenevvür edenlerin amelleri, cüz-ü ihtiyarîsine itimad edenlerin amellerinden daha mükemmeldir.

(RNK.24.SÖZ)

Gurûru ve enâniyeti bırak!

O'dur herkese nokta-i istinad.

O'dur her zaife cihet-i istimdat.

Nedir bu gurur ve nedir bu gaflet?

Nedir bu haşmet, nedir bu istiğna, nedir bu azamet?

Elindeki ihtiyar bir kıl kadardır ve iktidarın bir zerre kadardır.

Ve hayatın söndü, ancak bir şûle kaldı.

Ömrün geçti, şuurun söndü, bir lem'a kaldı.

Şöhretin gitti, ancak bir an kaldı.

Zamanın geçti; kabirden başka mekânın var mı?

Bîçare! Aczine ve fakrına bir had var mı?

Emellerin nihâyetsizdir, ecelin yakındır.

Evet, böyle acz ve fakrınla iktidar ve ihtiyardan hâli bir insanın ne olacak hali?

Hazâin-i rahmet sahibi Hâlık-ı Rahmânü'r-Rahîme,

böyle bir acz ile itimad etmek lâzımdır.

O'dur herkese nokta-i istinad.

O'dur her zaife cihet-i istimdat.

(RNK.MESNEVÎ-İ NURİYE)

“Bir gözsüz akreb ve ayaksız bir yılan gibi haşerâta mağlûb olan insana,

bir küçük kurttan ipeği giydiren

ve zehirli bir böcekten balı yediren,

onun iktidârı değil, belki onun za‘fının semeresi olan teshîr-i Rabbânîye (Allah’ın itâat ettirmesi) ve ikrâm-ı Rahmânî'dir.

Ey insan!

Mâdem hakîkat böyledir; gurûru ve enâniyeti bırak! Ulûhiyetin dergâhında

acz ve za‘fını istimdâd lisânıyla,

fakr ve hâcâtını tazarru‘ ve duâ lisânıyla

i‘lân et ve abd olduğunu göster!”

(RNK.23.SÖZ)

Üzümün siyah kurucuk çubuğu,

Ey fahre meftun, şöhrete müptelâ, medhe düşkün, hodbinlikte bîhemtâ, sersem nefsim!

Eğer binler meyve veren incirin menşei olan küçücük bir çekirdeği ve yüz salkım ona takılan üzümün siyah kurucuk çubuğu, bütün o meyveleri, o salkımları kendi hünerleri olduğu ve onlardan istifade edenler

o çubuğa, o çekirdeğe medih ve hürmet etmek lâzım olduğu hak bir dâvâ ise, senin dahi sana yüklenen nimetler için fahre, gurura belki bir hakkın var.

Halbuki sen, daim zemme müstehaksın.

Zira o çekirdek ve o çubuk gibi değilsin.

Senin bir cüz-i ihtiyarın bulunmakla, o nimetlerin kıymetlerini

fahrinle tenkis ediyorsun,

gururunla tahrip ediyorsun

ve küfranınla iptal ediyorsun

ve temellükle gasp ediyorsun.

Senin vazifen fahir değil, şükürdür.

Sana lâyık olan şöhret değil, tevazudur, hacâlettir.

Senin hakkın medih değil, istiğfardır, nedâmettir.

Senin kemâlin hodbinlik değil, hüdâbinliktedir.

Hem deme ki,

"Ben mazharım. Güzele mazhar ise güzelleşir."

Zira, temessül etmediğinden, mazhar değil,

memer (köprü) olursun.

Hem deme ki, "Halk içinde ben intihap edildim.

Bu meyveler benimle gösteriliyor.

Demek bir meziyetim var."

Hayır, hâşâ!

Belki herkesten evvel sana verildi; çünkü herkesten ziyade sen müflis ve muhtaç ve müteellim olduğundan en evvel senin eline verildi.

(RNK.18.SÖZ)

Eşyadaki (insandaki)cemâl ve kemâl, esmâ-i İlâhiye'ye aittir

ve onların nukuş ve cilveleridir.

Âyinelerin fâniliği ve mevcûdâtın geçip gitmesiyle beraber tecellilerin ve feyizlerin devam etmesi;

bütün bu görünen güzelliklerin, mazharlarının

mülkü olmadığına en açık bir delildir.

Bu, Vâcibü'l Vücûd ve Bâkî-i Vedûd'un güzelliğinin, durmadan tazelenen ihsanlarının en açık bir burhânıdır.

(RNK-26.SÖZ, ARAPÇA METİNDEN)

Ne kadar iyilik ve güzellik ve nimet varsa,

doğrudan doğruya O Cemîl ve Rahîm-i Mutlak’ın

hazine-i rahmetinden ve ihsanât-ı hususiyesinden gelir.

(RNK.2.ŞUÂ)

Hem madem herşeyin hakikati, Cenâb-ı Hakk'ın bir isminin tecellîsine bakar, ona bağlıdır, ona âyinedir.

O şey ne kadar güzel bir vaziyet alsa, o ismin şerefinedir;

o isim öyle ister.O şey bilse, bilmese, o güzel vaziyet, hakikat nazarında matluptur.

(RNK.30.SÖZ)

Hakikat nokta-i nazarında, eşyadaki cemâl ve kemâl, esmâ-i İlâhiye'ye aittir ve onların nukuş ve cilveleridir.

(RNK.24.MEKTUP)

Madem mevcudat, zeminin yüzünde büyük bir nehir gibi, kemâlâtın lem'alarıyla parlar, geçer.

O nehir güneşin cilveleriyle parladığı gibi, şu seyl-i mevcudat dahi hüsün ve cemâl ve kemâlin lem'alarıyla muvakkaten parlar, gider.

Arkalarından gelenler aynı parlamayı, aynı lem'aları gösterdiklerinden anlaşılıyor ki, cereyan eden suyun kabarcıklarındaki cilveler, güzellikler nasıl kendilerinden değil, belki bir güneşin ziyasının güzellikleri, cilveleridir.

Öyle de, şu seyl-i kâinattaki muvakkat parlayan mehâsin ve kemâlât, bir Şems-i Sermedî'nin lemeât-ı cemâl-i esmâsıdır.

(RNK-32.SÖZ)

Bütün mevcudatta sebeb-i medih ve senâ olan kemâlât O'nundur.

Öyle ise, Hamd dahi O'na aittir. Ezelden ebede kadar her kimden her kime karşı gelen ve gelecek medh ü senâ O'na aittir.

Çünkü Sebeb-i medih olan nimet ve ihsan ve kemâl ve cemâl ve medar-ı hamd olan herşey O'nundur, O'na aittir.

(RNK.20.MEKTUP)

Seyyiâtta sebep nefistir, mücâzâta bizzat müstehaktır.

Hasenatta ise sebep Hak'tandır, illet de Hak'tandır.

İnsan, icadsız bir cüz-ü ihtiyarî ile ve cüz'î bir kesb ile, bir emr-i ademî veya bir emr-i itibarî teşkil ile ve sübut vermekle müthiş tahribata ve şerlere sebebiyet verdiği gibi, nefsi ve hevâsı daima şerlere ve zararlara meyyal olduğu için,

o küçük kesbin neticesinden hâsıl olan seyyiâtın mes'uliyetini o çeker.

Çünkü onun nefsi istedi ve kendi kesbiyle sebebiyet verdi.

Ve şer, ademî olduğu için, abd ona fâil oldu, Cenâb-ı Hak da halk etti. Elbette o hadsiz cinayetin mes'uliyetini, nihayetsiz bir azapla çekmeye müstehak olur.

Amma hasenat ve hayrat ise, madem ki vücudîdirler, kesb-i insanî ve cüz-ü ihtiyarî onlara illet-i mûcide olamaz. İnsan onda hakikî fâil olamaz.

Ve nefs-i emmâresi de hasenâta taraftar değildir.

Belki rahmet-i İlâhiye onları ister

ve kudret-i Rabbâniye icad eder.

Yalnız, insan, îmân ile, arzu ile, niyet ile sahip olabilir.

Ve sahip olduktan sonra, o hasenat ise, ona evvelce verilmiş olan vücut ve îmân nimetleri gibi, sabık hadsiz niam-ı İlâhiye'ye bir şükürdür, geçmiş nimetlere bakar.

Vaad-i İlâhî ile verilecek Cennet ise, fazl-ı Rahmânî ile verilir. Zâhirde bir mükâfattır, hakikatte fazldır.

Demek seyyiâtta sebep nefistir, mücâzâta bizzat müstehaktır. Hasenatta ise sebep Hak'tandır, illet de Hak'tandır.

Yalnız, insan îmân ile tesahup (sahiblenme) eder. "Mükâfâtını isterim" diyemez,

"Fazlını beklerim" diyebilir.

(RNK-13.LEM'A)

Mürşidin ruhu ve kalbi bir âyinedir, Cenâb-ı Hak'tan gelen feyze mâkes olur,

Evet, üstad ve mürşid, masdar ve menba telâkki edilmemek gerektir. Belki mazhar ve mâkes olduklarını bilmek lâzımdır.

Meselâ, hararet ve ziya sana bir âyine vasıtasıyla gelir. Sen de, güneşe karşı minnettar olmaya bedel, âyineyi masdar telâkki edip, güneşi unutup, ona minnettar olmak divaneliktir.

Evet, âyine muhafaza edilmeli, çünkü mazhardır.

İşte mürşidin ruhu ve kalbi bir âyinedir, Cenâb-ı Hak'tan gelen feyze mâkes olur, müridine aksedilmesine de vesile olur.

Vesilelikten fazla, feyiz noktasında makam verilmemek lâzımdır.

(RNK.17.LEM'A)

Tevâzu, mahviyet ve terk-i enaniyet, bu zamanda ehl-i hakikate lâzım ve elzemdir.

Tevâzu, mahviyet ve terk-i enaniyet, bu zamanda ehl-i hakikate lâzım ve elzemdir.

Çünkü, bu asırda en büyük tehlike benlikten ve hodfuruşluktan ileri geldiğinden, ehl-i hak ve hakikat, daima kusurunu görmek ve nefsini ittiham etmek gerektir.

(RNK.TARİHÇE-İ HAYAT)

Otuz seneden beri iki tâğut ile mücadelem vardır.

Otuz seneden beri iki tâğut ile mücadelem vardır.

Biri insandadır, diğeri âlemdedir.

Biri ene'dir, diğeri tabiattır.

Birinci tâğutu gayr-ı kastî, gölgevâri bir ayine gibi gördüm. Fakat o tâğutu kasten veya bizzat nazar-ı ehemmiyete alanlar, Nemrut ve Firavun olurlar.

İkinci tâğut ise, onu İlâhî bir san'at, Rahmânî bir sıbğat, yani nakışlı bir boya şeklinde gördüm.

Fakat gaflet nazarıyla bakılırsa, tabiat zannedilir ve maddiyunlarca bir ilâh olur. Maahaza, o tabiat zannedilen şey, İlâhî bir san'attır.

Cenâb-ı Hakka hamd ve şükürler olsun ki, Kur'ân'ın feyziyle, mezkûr mücadelem her iki tâğutun ölümüyle ve her iki sanemin kırılmasıyla neticelendi.

(RNK.MESNEVÎ-İ NURİYE)

Kendini sıfırla!

Vücudunda adem, ademinde vücudu vardır.

Herşey, nefsinde mânâ-yı ismiyle fânidir, mefkuttur, hâdistir, mâdumdur.

Fakat mânâ-yı harfiyle ve Sâni-i Zülcelâl'in esmâsına âyinedarlık cihetiyle ve vazifedarlık itibarıyla şahittir, meşhuddur, vâciddir, mevcuttur.

Şu makamda tezkiyesi ve tathiri şudur ki:

Vücudunda adem, ademinde vücudu vardır.

Yani, kendini bilse, vücut verse, kâinat kadar bir zulümat-ı adem içindedir.

Yani, vücud-u şahsîsine güvenip Mûcid-i Hakikî'den gaflet etse, yıldız böceği gibi bir şahsî ziya-yı vücudu, nihayetsiz zulümât-ı adem ve firaklar içinde bulunur, boğulur.

Fakat enâniyeti bırakıp, bizzat nefsi hiç olduğunu ve Mûcid-i Hakikî'nin bir âyine-i tecellîsi bulunduğunu gördüğü vakit, bütün mevcudatı ve nihayetsiz bir vücudu kazanır.

Zira, bütün mevcudat, esmâsının cilvelerine mazhar olan Zât-ı Vâcibü'l-Vücudu bulan, herşeyi bulur.

(RNK-29.MEKTUP

Mevlana Celaleddin'in dediği gibi:

"Sema'nın ne olduğunu bilir misin?

O, şahsi varlıktan vazgeçip, mutlak yokluk içinde beka'yı zevk etmektir"

(RNK.6.MEKTUP)

Salkımları o ağaç kendi takmamış

Sen, ey mağrur nefsim! Üzüm ağacına benzersin. Fahirlenme! Salkımları o ağaç kendi takmamış; başkası onları ona takmış.

(RNK-26.SÖZ)

Nefis, Mâlik-i Hakikîsine satılsa ve Onun hesabına çalıştırsan,

Mü'min imanıyla Hâlıkının emanetini Onun namına

ve izni dairesinde istimal etmesidir.

Akıl bir âlettir. Eğer Cenâb-ı Hakka satmayıp belki nefis hesabına çalıştırsan, öyle meş'um(kötü) ve müz'iç (üzüntü veren) ve muacciz (sıkıntı veren)bir alet olur ki,

geçmiş zamanın âlâm-ı hazinanesini

ve gelecek zamanın ehvâl-i muhavvifanesini

senin bu biçare başına yükletecek; yümünsüz ve muzır bir alet derekesine iner.

İşte bunun içindir ki, fâsık adam, aklın iz'aç ve tacizinden kurtulmak için, galiben ya sarhoşluğa veya eğlenceye kaçar.

Eğer Mâlik-i Hakikîsine satılsa ve Onun hesabına çalıştırsan,

akıl öyle tılsımlı bir anahtar olur ki,

şu kâinatta olan

nihayetsiz rahmet hazinelerini

ve hikmet definelerini açar.

Ve bununla sahibini saadet-i ebediyeye müheyya eden

bir mürşid-i Rabbânî derecesine çıkar.

Meselâ göz bir hassedir ki, ruh bu âlemi o pencere ile seyreder. Eğer Cenâb-ı Hakka satmayıp belki nefis hesabına çalıştırsan, geçici, devamsız bazı güzellikleri, manzaraları seyirle şehvet ve heves-i nefsaniyeye bir kavvad derekesinde bir hizmetkâr olur.

Eğer gözü, gözün Sâni-i Basîrine satsan ve Onun hesabına ve izni dairesinde çalıştırsan,

o zaman şu göz,

şu kitab-ı kebir-i kâinatın bir mütalâacısı

ve şu âlemdeki mucizât-ı san'at-ı Rabbaniyenin bir seyircisi

ve şu küre-i arz bahçesindeki rahmet çiçeklerinin mübarek bir arısı derecesine çıkar.

Meselâ dildeki kuvve-i zâikayı Fâtır-ı Hakîmine satmazsan, belki nefis hesabına, mide namına çalıştırsan, o vakit midenin tavlasına ve fabrikasına bir kapıcı derekesine iner, sukut eder.

Eğer Rezzâk-ı Kerîme satsan, o zaman dildeki kuvve-i zâika,

rahmet-i İlâhiye hazinelerinin bir nâzır-ı mâhiri

ve kudret-i Samedâniye matbahlarının bir müfettiş-i şâkiri rütbesine çıkar.

İşte,

Ey akıl, dikkat et!

Meş'um (kötü)bir alet nerede,

kâinat anahtarı nerede?

Ey göz, güzel bak!

Adi bir kavvad nerede,

kütüphane-i İlâhînin mütefennin bir nâzırı nerede?

Ve ey dil, iyi tat!

Bir tavla kapıcısı ve bir fabrika yasakçısı nerede,

hazine-i hassa-i rahmet nâzırı nerede?

Ve daha bunlar gibi başka aletleri ve âzâları kıyas etsen anlarsın ki, hakikaten mü'min Cennete lâyık ve kâfir Cehenneme muvafık bir mahiyet kesb eder.

Ve onların herbiri öyle bir kıymet almalarının sebebi, mü'min imanıyla Hâlıkının emanetini Onun namına ve izni dairesinde istimal etmesidir.

Ve kâfir hıyanet edip nefs-i emmâre hesabına çalıştırmasıdır.

(KAVVAD:Kötü işler için yol gösterici)

(RNK.6.SÖZ)

Risale-i Nur Külliyatı / Nefis, Günah ve Gaflet · Marifet Petekleri

İlgili yazılar