Nefis Kendine Mâlik mi
Kalpte hakîkî îmânın nûru tam parladığı zaman bu nur ile
kalbe gelen duygular, efkârlar kâinatın envâr-ı marifetini getirdiği vakit, bu nurla parlar. Bu kişi herşeyi Allah'ın kalbine akıttığı îmânın nûruyla görür ve okur.
Aksi halde herşey nefsindeki renklerle boyanır
Evet, ene, zaman-ı Âdem'den şimdiye kadar âlem-i insaniyetin etrafına dal budak salan nuranî bir şecere-i tûbâ ile müthiş bir şecere-i zakkumun çekirdeğidir.
Eğer o ene, hikmet-i hilkatini unutup vazife-i fıtriyesini terk ederek kendine mânâ-yı ismiyle baksa, kendini mâlik itikad etse, o vakit emanette hıyanet eder,
وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسّٰيهَا
(onu (nefsi) günahlarla örter ise ziyana uğrar. Şems,10), altında dahil olur.
"Kendime mâlikim" diyen adam, "Herşey kendine mâliktir" demeye ve itikad etmeye mecburdur.
İşte, ene, şu hâinâne vaziyetinde iken, cehl-i mutlaktadır. Binler fünunu bilse de, cehl-i mürekkeple bir eçheldir.
Çünkü duyguları, efkârları kâinatın envâr-ı marifetini getirdiği vakit, nefsinde onu tasdik edecek, ışıklandıracak ve idame edecek bir madde bulmadığı için, sönerler.
Gelen herşey nefsindeki renklerle boyalanır. Mahz-ı hikmet gelse, nefsinde abesiyet-i mutlaka suretini alır.
Çünkü, şu haldeki enenin rengi, şirk ve ta'tildir,
Allah'ı inkârdır. Bütün kâinat parlak âyetlerle dolsa,
o enedeki karanlıklı bir nokta, onları nazarda söndürür, göstermez.
(RNK.30.SÖZ)
Eneye, mânâ-yı ismiyle ve mânâ-yı harfiyle bakmak
Felsefe ise, eneye mânâ-yı ismiyle bakmış.
Yani, kendi kendine delâlet eder, der;
mânâsı kendindedir, kendi hesabına çalışır, hükmeder. Vücudu aslî, zâtî olduğunu telâkki eder.
Yani, zâtında bizzat bir vücudu vardır, der. Bir hakk-ı hayatı var, daire-i tasarrufunda hakikî mâliktir, zu'm eder.
Onu bir hakikat-i sabite zanneder. Vazifesini, hubb-u zâtından neş'et eden bir tekemmül-ü zâtî olduğunu bilir, ve hâkezâ...
Çok esâsât-ı fâsideye mesleklerini bina etmişler.
O esâsat ne kadar esassız ve çürük olduğunu sair risalelerimde ve bilhassa Sözler'de, hususan On İkinci ve Yirmi Beşinci Sözlerde kat'î ispat etmişiz.
Ene kendini abd bilir; başkasına hizmet eder, anlar.
Mahiyeti harfiyedir;
yani başkasının mânâsını taşıyor, fehmeder.
Vücudu tebeîdir;
yani başka birisinin vücuduyla kaim ve icadıyla sabittir, itikad eder.
Mâlikiyeti vehmiyedir;
yani kendi mâlikinin izniyle surî, muvakkat bir mâlikiyeti vardır, bilir.
Hakikati zılliyedir;
yani hak ve vacip bir hakikatin cilvesini taşıyan mümkün ve miskin bir zılldir.
Vazifesi ise,
kendi Hâlık'ının sıfât ve şuûnâtına mikyas ve mizan olarak, şuurkârâne bir hizmettir.
İşte, enbiya ve enbiya silsilesindeki asfiya ve evliya,
eneye şu vecihle bakmışlar, böyle görmüşler, hakikati anlamışlar.
Bütün mülkü Malikü'l-Mülke teslim etmişler
ve hükmetmişler ki, o Mâlik-i Zülcelâl'in ne mülkünde,
ne rububiyetinde, ne ulûhiyetinde şerik ve naziri yoktur; muin ve vezire muhtaç değil;
herşeyin anahtarı O'nun elindedir;
herşeye Kàdir-i Mutlak'tır;
esbab bir perde-i zâhiriyedir;
tabiat bir şeriat-i fıtriyesidir ve kanunlarının bir mecmuasıdır ve kudretinin bir mistarıdır.
Gaye-i insaniyet ve vazife-i beşeriyet, ahlâk-ı İlâhiye ile
ve secâyâ-yı hasene ile tahallûk etmekle beraber,
aczini bilip kudret-i İlâhiye'ye iltica,
zaafını görüp kuvvet-i İlâhiye'ye istinad,
fakrını görüp rahmet-i İlâhiye'ye itimad,
ihtiyacını görüp gınâ-yı İlâhiye'den istimdad,
kusurunu görüp aff-ı İlâhîye istiğfar,
naksını görüp kemâl-i İlâhîye tesbihhân olmaktır
diye, ubûdiyetkârâne hükmetmişler.
(RNK-30.SÖZ)
Nefsin ve mülkün senin değildir
Cenâb-ı Hakk'ın sana in'âm ettiği vücut ile vücuda lâzım olan şeyler, temlik suretiyle değildir.
Yani, senin mülkün ve malın olup istediğin gibi tasarruf etmek için verilmemiştir.
Ancak, o gibi nimetlerde, Allah'ın rızasına muvafık tasarruf edilebilir.
(RNK.MESNEVÎ-İ NÛRİYE)
Sen bu misafirhanede bir amele nefersin
Bu küre-i arz misafirhanesi, insanların mülk ve malı değildir. Ancak insanlar, amele gibi o misafirhanenin çeşit çeşit işlerinde ve tezyinatında çalışırlar.
Eğer küre-i arzın haricinden yabancı birisi gelip misafirhanenin bir mu'cize ve harika olduğuna ve insanların da âciz, fakir, muhtaç olduklarına dikkat ederse, bu insanlar bu binaya sahip ve sâni olacak bir iktidarda değildir, ancak böyle harika bir masnûun
Sâni'i de mu'ciznümâ olduğuna kat'iyetle hükmedecektir.
Ve bu insanlar, O Sultan-ı Ezelî'nin makasıdına çalışan amelelerdir. Bu ameleler, aldıkları ücretlerinden mâadâ bu binadan birşeye mâlik ve sahip olmadıklarına tekraren hükmedecektir.
(RNK.MESNEVÎ-İ NURİYE)
Sen muvazzaf ve memur bir askersin.
Ey insan!
Senin elinde bulunan nefis ve malın senin mülkün değil, belki sana emanettir. O emanetin mâliki herşeye kadîr, herşeyi bilir bir Rahîm-i Kerîm'dir.
O senin yanındaki mülkünü senden satın almak istiyor—tâ senin için muhafaza etsin, zayi olmasın. İleride mühim bir fiyat sana verecek.
Sen muvazzaf ve memur bir askersin.
O'nun namıyla çalış ve hesabıyla amel et.
O'dur ki, muhtaç olduğun şeyleri sana rızık olarak gönderiyor ve senin takatin yetmediği şeylerden seni muhafaza eder.
Senin şu hayatının gayesi, neticesi,
o Mâlik'in esmâsına ve şuûnâtına bir mazhariyettir.
(RNK.17.LEM'A)
Sen Rahîm-i Zât-ı zü’l-Celâl’in kölesisin
Ey insan!
Sen kendine mâlik değilsin. Sen, kudreti nihâyetsiz bir Kadîr, rahmeti hadsiz bir Rahîm-i Zât-ı zü’l-Celâl’in memlûküsün (kölesisin).
(RNK.32.SÖZ)
Eğer hodbin ve kendi nefsine mâliksen...
Eğer Mâlik-i Mülke memlûk isen....
O'nun mülkü senindir, gör.
Eğer hodbin ve kendi nefsine mâliksen...
Bilâ-addin belâdır, gör.
(RNK-17.SÖZ)
"Kendime mâlikim" diyen adam
"Kendime mâlikim" diyen adam, "Herşey kendine mâliktir" demeye ve itikad etmeye mecburdur.
(RNK-30.SÖZ)
Nefis kendini serbest ve müstakil ve bizzat mevcut bilirse
Ondan, bir nevi rububiyet dâvâ eder;
كُلُّ شَىْءٍ هَاِلكٌ اِلاَّ وَجْهَهُ
DÖRDÜNCÜ HATVEDE:
كُلُّ شَىْءٍ هَاِلكٌ اِلاَّ وَجْهَهُ
dersini verdiği gibi, nefis kendini serbest ve müstakil ve bizzat mevcut bilir. Ondan, bir nevi rububiyet dâvâ eder; mâbuduna karşı adâvetkârâne bir isyanı taşır.
İşte, gelecek şu hakikati derk etmekle ondan kurtulur. Hakikat şöyledir ki:
Herşey, nefsinde mânâ-yı ismiyle fânidir, mefkuttur, hâdistir, mâdumdur.
Fakat mânâ-yı harfiyle ve Sâni-i Zülcelâl'in esmâsına âyinedarlık cihetiyle ve vazifedarlık itibarıyla şahittir, meşhuddur, vâciddir, mevcuttur.
Şu makamda tezkiyesi ve tathiri şudur ki:
Vücudunda adem, ademinde vücudu vardır.
Yani, kendini bilse, vücut verse, kâinat kadar bir zulümat-ı adem içindedir.
Yani, vücud-u şahsîsine güvenip Mûcid-i Hakikî'den gaflet etse, yıldız böceği gibi bir şahsî ziya-yı vücudu, nihayetsiz zulümât-ı adem ve firaklar içinde bulunur, boğulur.
Fakat enâniyeti bırakıp, bizzat nefsi hiç olduğunu ve Mûcid-i Hakikî'nin bir âyine-i tecellîsi bulunduğunu gördüğü vakit, bütün mevcudatı ve nihayetsiz bir vücudu kazanır.
Zira, bütün mevcudat, esmâsının cilvelerine mazhar olan Zât-ı Vâcibü'l-Vücudu bulan, herşeyi bulur.
(RNK.26.SÖZ)
O, şahsî varlıktan vazgeçip
Mevlânâ Celâleddin'in dediği gibi derim:
Semâ'ın ne olduğunu bilir misin?
O, şahsî varlıktan vazgeçip; mutlak yokluk içinde bekâyı zevk etmektir.
(RNK.TARİHÇE-İ HAYAT)
Mülkü sahibine teslim et.
Ona bırak; cefâsını değil, safâsını çek.
Kudretine istinad et; rahmetini ittiham etme.
Kederi bırak, keyfini çek. Zahmeti at, safâyı bul.
لَهُ الْمُلْكُ
Mülk umumen O'nundur. Sen, hem O'nun mülküsün,
hem memlûküsün, hem mülkünde çalışıyorsun.
Şu kelime, şöyle şifalı bir müjde veriyor ve diyor:
Ey insan! Sen kendini, kendine mâlik sayma.
Çünkü sen kendini idare edemezsin.
O yük ağırdır; kendi başına muhafaza edemezsin, belâlardan sakınıp levazımatını yerine getiremezsin.
Öyle ise, beyhude ıztıraba düşüp azap çekme.
Mülk başkasınındır. O Mâlik hem Kadîr'dir,
hem Rahîm'dir.
Kudretine istinad et; rahmetini ittiham etme.
Kederi bırak, keyfini çek. Zahmeti at, safâyı bul.
Hem der ki:
Mânen sevdiğin ve alâkadar olduğun ve perişaniyetinden müteessir olduğun ve ıslah edemediğin şu kâinat,
bir Kadîr-i Rahîm'in mülküdür. Mülkü sahibine teslim et.
Ona bırak; cefâsını değil, safâsını çek.
O hem Hakîm'dir, hem Rahîm'dir.
Mülkünde istediği gibi tasarruf eder, çevirir.
Dehşet aldığın zaman, İbrahim Hakkı gibi
"Mevlâ görelim neyler,neylerse güzel eyler" de,
pencerelerden seyret, içlerine girme.
(RNK. ASÂ-YI MÛSÂ)
Risale-i Nur Külliyatı / Nefis ve Ene · Marifet Petekleri