Ölümü hatırlamak
Ölümü hatırlayıp anmanın önemi
Abdülkadir Geylâni (r.a) diyor ki;
Ölümü hatırından çıkarmamalı, sıkıntılara katlanmalı ve bütün hâllerinde Allah'a mütevekkil olmalısın.
Bu üç özelliğe tam sahip olabildiğin anda hakiki mülkün sahibi olursun.
Ölümü hatırlamak, dünyaya rağbetini söndürür, sabrederek Rabb'inden istediğin şeylere erersin,
tevekkül ile herşey kalbinden çıkar ve sen Rabb'ine bağlanırsın.
Dünya, âhiret ve Mevlâ dışındaki herşey senden uzaklaşır. Her yönden huzûra erer, her taraftan himayede olursun.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.38)
Sen de Peygamberimize (s.a.v.) uymak istiyorsan,
ölümü çokça an.
Çünkü ölümü anmak, nefsine, arzularına ve şeytanına karşı sana yardım eder ve dünyadan uzaklaşmanı kolaylaştırır.
Ölümden ibret almayan kimseye öğüt vermenin hiçbir yararı yoktur.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.225)
Allah'ın kaza ve kaderine rıza göstermek isteyen kimse sürekli ölümü ansın. Çünkü ölümün anılması, sıkıntı ve musibetleri hafifletir.
Ne kendin, ne çocuğun ne de malın için Allah'ı suçlama. Bunun yerine "Rabb'im beni benden daha iyi bilir" de.
Bu şekilde devam edersen rızâ ve uyum göstermenin tadını alırsın ve köküyle, dalıyla bütün sıkıntılar çeker gider, yerini her yerden ve yönden nimetler alır.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.248)
İnsan zaman zaman yalnız kalmalıdır.
Ölüm vakti geldiği zaman ilişik kurduğun herkes senden ayrılacak, bütün yakınların seni terk edecek. İyisi mi, onlar seni terk etmeden, sen onları terk et ki kabir seni Hakk'a götüren bir yol, bir kanal olsun.
Ölmeden önce öl, benliğinden ve insanlardan geç ki Allah'la varlık bulasın. Yazgının eline düşmüş, everilip çevrilen, kısmeti elinden alınan bir ölü gibi ol.
Bunu başardığın zaman Allah'a yakınlıkla ve ilahi ilimle hayat bulursun.
(Abdülkadir Geylâni Külliyatı.S.317)
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Hiç kimse"kıyamet ne zaman kopacak" diye sormasın.
Çünkü, öldüğü zaman onun kıyameti kopmuş demektir.
İnsan dâima kendisini mezardaki ölülerden saymalıdır.
Çünkü uzak olan gelmeyecek olandır. Yoksa her gelecek, yakındır. Akıl, ölüm için hazırlanmaktır.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.803}
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Her hâl ü kârda ölümü hatırlamakta sevab ve fazilet vardır. Zira dünyaya meyleden insan, ölümü ana ana, yavaş yavaş dünyadan uzaklaşmağa başlar.
Çünkü artık ni'metleri ona ağır gelmekle zevklerinden hoşlanmamağa başlar. Böylece dünyanın lezzet ve şehvetlerinden insanı soğutan herşey, kurtuluş sebeplerindendir.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.806}
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Ölüm, tehlikeli ve korkunç birşeydir.
İnsanların bundan gafleti, onu az düşünüp,
az konuşmalarındandır.
Hattâ ölümü hatırlayanlar da onu boş bir kalp ile düşünmez; dünya şehvetleri ile meşgul olan kalplerle düşünürler.
Bu bakımdan, ölümü hatırlamak, gönüllerde fazla tesir etmez.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.809}
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Dünyalık bir şey hoşuna gittiği zaman insan hemen,
ondan ayrılacağını hatırlamalıdır.
Bir gün İbn Muti evine baktı ve evi hoşuna gitti.
Sonra:
"Vallahi ölüm olmasa seninle sevinir ve eğer dar olan mezara girmeyecek olsam, dünyalıktan hoşlanırdım.
Fakat şimdi bunların hepsi boş şeylerdir" diyerek ağlamağa başladı.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.810}
îbn Asâkir'in Âmir İbn Rabîa'nın hal tercemesinde Mûsâ İbn Ubeyd el-Âmidî kanalıyla...Âmir tbn Rabîa'dan rivayetine göre bir arap ona misâfir olmuş,
Âmir ona güzelce ikramda bulunmuş ve Allah Rasûlü (s.a.) nden bahsetmiş.
Adam daha sonra Âmir'e gelip :
"Allah Rasûlü'nden araplâr içinde bir vâdîyi bana arazî olarak vermesini istedim. Allah Rasûlü; (bu isteğimi kabul edip bana o yeri verdi) istiyorum ki sana ve senden sonra nesline âit olacak ondan bir parçayı sana vereyim", dedi.
Âmir ona şöyle cevab verdi:
"Senin bana vereceğin arazîye ihtiyâcım yok.
Bugün öyle bir sûre nazil oldu ki bize dünyayı unutturdu.
O, şu sûredir:
«İnsanların hesâb görme zamanı yaklaştı. Fakat onlar hâlâ gaflet içinde yüz çeviriyorlar.»
(Enbiya,1.Âyet)
(İbn-i Kesir Tefsiri, Enbiya,1.Âyet)
Ebu Derdâ (r.a) der ki:
" Şayet,öldükten sonra göreceğiniz şeyleri bilmiş olsaydınız, ne yemeyi iştahla yiyebilir,ne suyu kana kana içebilirdiniz.
Dinlenme niyetiyle evlerinize giremez, dağlara çıkıp, dövüne dövüne kendi kendinize ağlardınız.
İşte bu sebeple ben, silkelenip meyvesi yenen bir ağaç olmayı çok arzu etmişimdir".
(Sahabeden Günümüze Allah Dostları.Cild:1,S:373)
Ölümü hatırlamanın mertebeleri
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
İnsanlar, ya dünyaya dalan veya tevbe edip başlayan veyahut da sonuna varan bir âriftir.
Dünya'ya dalan kimse ölümü hatırlamaz.
Eğer hatırlarsa, elinden kaçırdığı dünya için üzüldüğünden dolayı hatırlar. Onun zemmiyle meşgul olur. Bu kimsenin ölümü hatırlaması Allah'tan daha da uzaklaştırır.
Tevbe edene gelince, o kalbinde korkunun kabarması, tevbesinin tamamlanması için ölümü çokça hatırlar.
Bazı zamanlar tevbesi tamam olmadan önce kendisini kapıp götürmesinden korktuğu için ölümden hoşlanmaz. O ölümü hoş karşılamamakta mazurdur. Bu durum, şu hadisin kapsamına girmez.
"Kim Allah'ın mülakatından hoşlanmazsa, Allah da onun mülakatından hoşlanmaz".2
Zira bu kimse, ölümden ve Allah'ın mülakatından hoşlanmıyor değildir. Kusurundan ötürü Allah'ın mülakatının elden kaçmasından korktuğu için ölümü istemez.
Bu kimse, tıpkı dostunu razı edecek bir şekilde onu ağırlamak için hazırlık yapmakla meşgul olduğu için dostu ile buluşmaya geciken bir kimse gibidir.
Bu kimse, dostuyla buluşmaktan hoşlanmıyor değildir. Böyle davranmasının sebebi, ölüme hazırlık yapması ve ölümden başka bir meşguliyetinin olmamasıdır.
Aksi takdirde dünyaya dalan kimselerin safına iltihak etmiş olur.
Amacına ulaşan ârif, daima ölümü hatırlar!
Çünkü ölüm, dostuyla buluşma zamanıdır.
Dost, dostuyla buluşma zamanını asla unutmaz!
Arif kişi, çok zaman ölümün geciktiğini düşünür.
Onun gelmesini ister ki günahkarların evinden kurtulsun, âlemlerin Rabbinin komşuluğuna intikal etsin!
Hz. Huzeyfe ölüm döşeğinde iken şöyle demiştir:
"Bir dosttur ki fakirlik üzerine geldi.
Gelmesinden pişman olan kurtulmasın.
Yarab!
Eğer katında
fakirlik zenginlikten,
hastalık sıhhatten,
ölüm yaşamaktan
daha sevimliyse ölümü bana kolaylaştır ki sana kavuşayım".
Bu bakımdan tevbe eden bir kimse ölümü hoş karşılamamak hususunda mazurdur.
Ârif kişi ise, ölümü sevip mazurdur.
Rütbe bakımından bu ikisinden de daha yüksek olan kimse, işini Allah'a havale eden kimsedir. Kendi kendine ne ölümü, ne de hayatı seçmez. Onun için en sevimli olan şey, Allah katında en sevimli olan şeydir.
İşte bu kişi, sevgi ve teslimiyetin aşırılığından, teslimiyet ve rıza makamına varmıştır. Bu makam, varılacak makamların sonuncusudur.
Her durumda ölümün anılmasında sevap ve fazilet vardır. Çünkü dünyaya dalan bir kişi bile, ölümün zikrinden ötürü dünyadan uzaklaşır; zira onun nimeti, ölümün anılmasından ötürü bulanır, lezzetinin berraklığı karışır.
İnsan için lezzet ve şehvetleri bulandıran her şey, kurtuluş sebeplerindendir.
2) Müslim ve Buhârî.
(İMAM GAZALİ HAZRETLERİ - İHYA'DAN)
Ölümü anmayı faydalı hale getirmenin yolları
İmam Gazâli (r.a) diyor ki;
Ölüm korkutucudur ve tehlikesi büyüktür. Halk onun hakkında az düşündüğü, onu az andığı için ondan gafildir.
Onu anan bir kimse boş bir kalple değil, dünya ile meşgul olan bir kalp ile onu anar. Bu bakımdan ölümün anılması bu kimsenin kalbinde herhangi bir fayda temin etmez.
Öyleyse yapılması gereken şey, kulun kalbini herşeyden boşaltmasıdır. Önünde sadece ölümün anılması kalmalıdır.
Tıpkı tehlikeli bir sahraya gitmek isteyen veya denizde yolculuk yapmak isteyen bir kimse gibi! Muhakkak ki bu kimse sadece o sefer hakkında düşünür.
Öyleyse ölümün anılması, kalbe girdiğinde tesir etmeli, kişinin dünyaya olan sevgi ve sürüru azalıp kalbi burkulmalıdır.
Burada en faydalı yol; benzerlerinin ve kendisinden önce göç edip giden emsallerinin bahsini çokça etmektir.
Onların ölümünü ve toprak altındaki durumlarını anmalıdır. Mertebe ve hallerinde onların suretlerini, şimdi toprağın onların o güzel suretlerini nasıl yediğini, kabirlerde parçalarının nasıl dağıldığını, kadınlarını nasıl dul, yavrularını nasıl yetim, mallarının nasıl zayi, mescid ve meclislerinin kendilerinden nasıl boş kaldığını ve eserlerinin nasıl kesildiğini düşünmelidir!
Onları birer birer düşündüğünde, kişinin kalbinde onun hali, ölümünün keyfiyeti ve sureti hayal edildiğinde,
o ölenin sevincini, dünya için gidip gelmesini, maişet ve bâki kalmayı ümit ettiğini, ölümü unuttuğunu, dünya nimetlerini elde etmekle aldandığını,
kuvvet ve gençliğe meylettiğini, gülmesini, oynamasını, kayışını, önündeki ölümden gafil oluşunu, süratle helaki unuttuğunu hatırladığında ve daha önce nasıl gidip geldiğini,
şimdi ise ayaklarının yok olduğunu, mafsallarının ayrıldığını, daha önce nasıl konuştuğunu, şimdi ise böceklerin dilini yediğini, daha önce nasıl güldüğünü, şimdi ise toprağın dişlerini yediğini,
daha önce kendisi ile ölüm arasında ancak bir ay gibi kısa bir mesafe olduğu halde, onlarca sene yetecek kadar muhtaç olmadığı şeyleri nasıl istif ettiğini,
yakında başına geleceklerden nasıl gafil bulunduğunu, hatta ummadığı bir vakitte ölümün gelip yakasına yapıştığını, dolayısıyla ölüm meleğinin suretinin kendisine belirdiğini, kulağına ya 'cennete veya cehenneme götürün sesi geldiğini düşündüğünde,
evet bu anda nefsi hakkında düşünür ve onun da onlar gibi olduğunu, gafletinin onların gafleti gibi, akibetinin de onların akibeti gibi olacağını anlar.
Ebû Derda şöyle demiştir:
"Ölüler anıldığında kendini onların herhangi biri gibi say!"
İbn Mes'ud (r.a) şöyle demiştir:
"Said, o kimsedir ki başkasından ibret alıp halini düzeltir"7.
Ömer b. Abdülaziz şöyle demiştir:
"Her gün sabah veya akşam, Allah'ın divânına giden birini yolcu ettiğinizi görmüyor musunuz?
Onu, yerin bir çukuruna koyarsınız.
Yastığı topraktandır. Dostlarını geride bırakmış ve maişet sebepleri kesilmiştir".
Bu bakımdan mezarlıklara girmek ve hastaları ziyaret etmek ve buna benzer fikirlerden ayrılmamak ölümün hatırlanmasını kalpte yeniler! Böylece ölümün hatırlanması kalbe, daima göz önünde bulunduracak şekilde hâkim olur.
İşte bu tahakkuk ettiğinde, şahsın ölüm için hazırlanması ihtimal dahiline girer. Aldanış evinden uzaklaşması sözkonusu olur.
Aksi takdirde dil ucuyla ölümü zikretmenin, sakınmak ve uyanmak hususunda faydası az olur.
(İMAM GAZALI HAZRETLERİ - İHYA'DAN)
Allah Dostları / Ölüm ve Âhiret · Marifet Petekleri