Sahabede zühd
Ben bunun için Müslüman olmadım
Hizmette önde, ücrette geride olma düşüncesini zirve noktada ashab-ı kiram arasında görürüz. Adını bilme şerefiyle şereflenemediğimiz bir sahabî, Efendimiz’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) huzuruna gelerek Müslüman olur ve ardından bir savaşa iştirak eder.
Zafer sonrası ganimet taksim edilirken o sahabînin gözleri dolar ve ganimet almayı yakışıksız bularak Allah Resûlü’ne şunları söyler:
“Yâ Resûlallah! Ben bunun için Müslüman olmadım. Ben Müslüman oldum ki, (gırtlağını göstererek) şuradan bir ok yiyip Rabbime kavuşayım.”
Ve bir savaş sonrası şehitler arasında o sahabînin mübarek cesedi de bulunur. Meçhul sahabî, tam parmağıyla işaret ettiği yerden bir ok yemiş olduğu hâlde yerde yatmaktadır.[3]
Amr İbn Âs da yeni Müslüman olduğunda kendisine ganimet verileceği zaman gözleri dolu dolu, Efendimiz’e şunları söyler:
“Yâ Resûlallah! Ben bunun için mi Müslüman oldum?”[4]
[3] Nesâî, cenâiz 61; Abdurrezzak, el-Musannef 7/271; et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-kebîr 2/271.
[4] Ahmed İbn Hanbel, el-Müsned 4/197.
Onlar dünyaya karşı (kalben) ilgisiz, ahirete ise çok düşkün idiler
Efendimizin evine teklifsiz girebilecek kadar O'na yakın olan büyük ilim âbidesi Abdullah b. Mesud, çok kesin bir şekilde tâbiine şunu tembihler:
"Siz tâbiin olarak belki sahabeden daha çok oruç tutabilir, daha çok namaz kılar, daha çok yorulabilirsiniz. Halbuki, onlar sizden daha hayırlıdırlar."
Bunun sebebi sorulunca, der ki:
"Çünkü dünyaya karşı (kalben) ilgisiz, ahirete ise çok düşkün idiler."
O gün sahabenin hangi büyük âlimine sorsaydınız, hep aynı cevabı alırdınız. Hep parmaklar, Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer kabirlerini gösterirdi.
(Ebû Nuaym, Hilye 1/307.)
Ebu Talha el-Ensarî (r.a.) bahçesinde namaz kılıyordu.
16. (5378)- Abdullah İbnu Ebi Bekr anlatıyor:
"Ebu Talha el-Ensarî (radıyallahu anh) bahçesinde namaz kılıyordu. Derken (dübsî denen kumruya benzeyen) bir kuş uçtu. Gidip gelmeye, çıktığı yeri aramaya başladı, fakat bulamadı.
Bu hal Ebu Talha'nın garibine gitti ve bir müddet gözleriyle kuşu takip etti. Sonra namazına döndü. Ne kadar kıldığını bilemiyordu.
Kendi kendine:
"Bu malımdan bana fitne arız oldu!" dedi.
Resulullah (aleyhissalâtu vesselâm)'a gelerek namazda başına gelen fitneyi anlattı ve
"Ey Allah'ın Resulü! Bu (bağım Allah için) sadakadır, onu dilediğine ver!" dedi." [Muvatta Salat 67, (1, 98).])
Yine Muvatta'da yer alan benzer bir hâdise Hz. Osman'ın hilafeti zamanında cereyan eder. Medine'nin Kuff vadisindeki bir hurma bahçehesinde ensardan bir zat, hurmaların erdiği yaz mevziminde gölgelerin arasında namaz kılarken, meyvelere bakar ve çok hoşuna gider.
Namazda kaç rekat kıldığını hatırlayamayınca,
"Bu malım sebebiyle bana fitne isabet etti" diyerek,
o gün halife olan Hz. Osman (radıyallahu anh)'a giderek bahçeyi Allah yolunda bağışlar. Hz. Osman da onu elli bin (dirhem)e satar.
Bu örnekler, Ashab'ın sehavetini, nazarlarında namazın ne kadar mühim bir yer tuttuğunu, buna bedel dünyalığa kıymet vermediklerini ifade eder.
(Kütüb-i Sitte, Mev'izeler)
Sofraya davet ettilerse de o yemekten çekindi
493: Ebu Said el-Makburi’nin Ebu Hureyre (Allah Ondan razı olsun)’den rivayetine göre Ebu Hureyre bir gün önlerinde kızartılmış bir koyun bulunan bir toplumun yanına uğradı.
Onlar sofraya davet ettilerse de o yemekten çekindi ve "Rasulullah (sallallahu aleyhi vesellem) arpa ekmeğine bile doymadan dünyadan göçüp gitti".dedi.
(Buhari Et’ime 23) (Riyâzu's-Sâlihîn)
Sahabe gözünde dünya
Hasan Basri şöyle demiştir:
"Ben bazı kimselere yetiştim.Onların bazı gruplarıyla arkadaşlık yaptım.
Onlar dünyanın yönelip gelen hiçbir şeyiyle sevinmez. Dünyanın kaçan hiçbir şeyiyle üzülmezlerdi. Yemin ederim, dünya onların gözünde, şu ayaklarınızla çiğnediğiniz topraktan daha düşük idi.
Onlardan birinin bütün hayatı boyunca bir elbisesi katlanmamıştır ve hiçbir zaman, aile efradına bir yemek yapmalarını emretmemiştir. Bedeni ile toprak arasına hiçbir şey bırakmamıştır. Onları Rablerinin kitabı ve peygamberlerinin sünnetiyle âmil oldukları bir durumda buldum.
Gece karanlığı onları kapladığında azâlar üzerinde durup yüzlerini yere yayarlardı.Gözyaşları yanakları üzerine akardı. Boyunlarının azâd edilmesi hususunda Rablerine münâcât ederlerdi.
İyi bir şey yaptıklarında işlediklerinde onunla sevinirler, onun şükrüne devam ederlerdi.
Allah Teâlâ'dan o iyiyi kabul etmesini dilerlerdi.
Kötü birşey yaptıklarında bu durum onları üzer,
Allah Teâlâ'dan o kötüyü affetmesini dilerlerdi.
Allah'a yemin ederim, onlar böyle idiler ve bunun üzerinde idiler. Allah'a yemin ederim, onlar (buna rağmen) günahlardan uzak kalamadılar. Ancak mağfiret ile kurtuldular".
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.CİLD.4.S.735}
İnsanların sardıkları (leş'e) benim de
konmamı mı istiyorsunuz?
Sa'd b. Ebî Vakkas rüesadan birşey istemiyor
Hasan-ı Basri:
"Sizden evvel, Resûlüllah'ın sohbetinde bulunmuş bir zât vardı.
(Abdullah b. Mübârek diyor ki: Hasan-ı Basri'nin kasdettiği zât Cennet ile müjdelenmiş Sa'd b. Ebî Vakkas'dır)
bu zât rüesâya yaklaşmaz ve onlardan dâima kaçardı.
Oğulları kendisine
"İlk Müslüman ve üstün sahâbelik bakımından seviyenizde olmayanlar rüesânın sohbetine gidiyor da sen niye gitmiyorsun"?
Deyince, oğullarına:
"İnsanların sardıkları (leş'e) benim de konmamı mı istiyorsunuz? Vallahi gücüm yeterse onlara hiç karışmam".dedi
ve oğulları:
"İşte biz de böyle yoksulluk içinde kıvranırız", dediler.
Sa'd:
"Oğullarım, yağlı ve şişman bir münâfık olarak ölmektense, zayıf bir mü'min olarak ölmek, benim için daha makbûldür", cevâbını verdi.
Hasan-ı Basri devâm ederek dedi ki:
"Vallahi oğullarına galebe çaldı. Çünkü iyi biliyordu ki, toprak, eti, yağı yer fakat imânı yiyemez".
Burada sultanların sohbetine devâm edenlerin elbette nifaktan kendilerini kurtaramayacağına işaret vardır. Nifak ise imânın zıddıdır.
{İMAM GAZÂLİ-İHYÂU 'ULÛMİ'D-DÎN.1.CİLD.S.176-177}
Muaz b. Afrâ (r.a)
Ebu Eyyub'un azatlısı Eflah anlatıyor:
Hz.Ömer (r.a), Bedir ehli için güzel elbiseler dikilmesini emretmişti. Muaz b, Afrâ'ya da bunlardan bir tanesi gönderildi. Muaz, elbiseyi alıp, bana;
"Ey Eflah! Sat bu elbiseyi" dedi.
Ben de elbiseyi binbeşyüz dirheme sattım. Parasını Muaz'a getirdim. Muaz, bu sefer de şöyle dedi:
" Şimdi git, benim için bu paralarla alabildiğin kadar köle satın al"
Pazara çıktım. Beş köle satın aldım. Muaz'ın yanına getirdim. Kölelere baktı ve şöyle dedi:
"Vallahi bir insan, azad edeceği beş kölenin sevincini iki kabuğa (elbiseye) tercih edemiyorsa, mutlaka ahmaktıır. Haydi gidin, hepiniz hürsünüz".
(Sahabeden Günümüze Allah Dostları.Cild:1,S:279)
Abdullah b. Ömer b. el-Hattab (r.a)
Abdullah (r.a.) iyice büyümüş, delikanlılık çağına gelmişti. Bedir Savaşı için hazırlanan orduya katılmak istiyor, kabına sığmıyordu.
Fakat Peygamberimiz, yaşı küçük olan birkaç kişiyle birlikte onun da orduya katılmasına müsaade etmedi.
Bu, Hz. Abdullah’ı çok üzdü. Kendisi bununla ilgili olarak şöyle der:
“Beni ufak tefek bulduğu için savaşa katılmama müsaade etmedi. Sabaha kadar ağlayarak, üzüntü içinde kıvranıp uykusuz geçirdiğim başka bir gece hatırlamıyorum.”
Hz. Peygamber’in hayat tarzına harfi harfine uyma ve onun emirlerini aynen yerine getirme konusunda bir benzeri daha yoktu.
İbni Ömer birgün gördüğü bir rüyayı ablası Hz. Hafsa aracılığıyla Peygamber Efendimiz’e arzetti.
Efendimiz’in:
“Abdullah ne iyi insan, bir de gece namazı kılsa!” buyurması üzerine, o günden itibaren gece namazını hiç terketmedi.
Resûl-i Ekrem’in vefatından sonra ona olan sevgisinden dolayı, Fahr-i Cihân Efendimiz’in namaz kıldığı yerleri öğrenip oralarda namaz kılar, yürüdüğü yollarda yürür, gölgelendiği ağaçların altında oturur, kurumasınlar diye onları sulardı.
Hele Efendimiz’in selâmlaşma konusundaki buyruklarını yerine getirme hususunda pek titiz davranırdı. Hiçbir işi olmadığı halde sadece müslümanlarla selâmlaşmak için sokağa çıkar, büyük küçük karşılaştığı herkese selâm verirdi.
EN ÇOK BEĞENDİĞİ ŞEYLERDEN AYRILDI
Abdullah İbni Ömer ashâb-ı kirâmın ileri gelen zenginlerindendi. Servetinin fazla birikmesine meydan vermez, eline geçeni yoksullara dağıtırdı.
Sahip olduğu şeyler içinde en çok beğendiklerini, Allah yolunda kurban edilmek veya sadaka olarak verilmek üzere ayırırdı. Bir defasında câriyelerinden birine aşırı sevgi duymaya başlamış, onu hemen âzâd ederek diğer âzadlılarından biriyle evlendirmişti.
İyi halini gördüğü ve bilhassa namaz kıldığını öğrendiği bütün kölelerini âzâd etmeye başlamıştı. Dostlarından biri onu uyarma gereğini duydu. Kölelerinden bir kısmının sırf âzâd edilmek için câmiye gittiğini söyleyince ona:
Bizi Allah ile aldatmak isteyenlere aldanmaya razıyız, karşılığını verdi. Çeşitli sebeplerle 1000’den fazla köle âzâd etti.
Abdullah’ın sünnete uymaktan sonra en bariz vasfı, cömertliğiydi. Bu bahtiyar sahabi,
“Sevdiğiniz şeylerden vermedikçe fazilet ve üstün sevaba erişemezsiniz.” mealindeki âyet-i kerimenin hakikatine erenlerdendi.
Bununla alakalı olarak gelen rivayetlerde, onun bu husustaki örnek davranışlarından misaller verilir.Bir defasında devesine binmişti. Devenin yürüyüşü çok hoşuna gitti:“Ne güzel, ne güzel!” deyip deveyi çöktürdü.
Yanında bulunan Hz. Nâfi’ye (r.a.), devenin semerini indirmesini söyledi. Semeri indirildikten sonra ona:
“Sen hiç bu kadar güzel başlı bir deve gördün mü?” diye sordu. Artık anlaşılmıştı ki, o bu güzel deveyi hacda kurban edecekti…
Hz. Nâfi ona:“Bu deveye yazık olur, satarsan parasıyla birkaç tane kurbanlık deve alabilirsin.” dediyse de, aldırış etmeyen Hz. Abdullah, ona deveyi işaretlemesini ve kurbanlık develerin arasına katmasını söyledi.
Muâviye (r.a) den İbn Ömer’e dört bin dirhem ve bir top kadife kumaş gelmişti.
Eyyûb b. Vâil er-Rasıbî onun cömertliği hususunda şunu nakleder:
“Bir gün duydum ki, İbn Ömer’e dört bin dirhem ve bir top kadife kumaş gelmiş. İkinci gün onu veresiye olarak bineğine yem alırken gördüm. Hemen evine gittim ve evdekilere:
“Dün İbn Ömer’e dört bin dirhem ve kadife kumaş gelmedi mi?” diye sordum. Onlar “Evet” dediler. “Ama ben onu çarşıda bineğine yem alırken gördüm, ücretini ödeyemedi.” dedim.
Bunun üzerine şöyle dediler: “Dün o, evde durmadı, gitti. O dört bin dirhemin tamamını dağıttı. Sonra kadifeyi sırtladı, götürdü. Eve döndüğünde o da yoktu. Sorduğumuzda onu bir fakire verdiğini söyledi.”
İbn Vâil ellerini vurarak çıktı, çarşıya geldi, yüksek bir yere çıkıp insanlara seslendi: “Ey çarşı esnafı! Dünyada ne yapıyorsunuz? İbn Ömer, kendisine gelen dört bin dirhemi dağıtmış, şimdi bineğine veresiye yem alıyor.”
Hocası Muhammed (s.a.v.), babası Ömer (r.a.) olan biri işte böyle yüce ve erişilmez olur. Kendinde bulunan cömertlik, zühd ve takva gibi üç özellik, İbn Ömer’in iyi bir öğrenci ve iyi bir evlat olduğunu anlatmaya yeterdi.
Çünkü o, en çok sevdiği şeyleri Allah yolunda feda etmeyi hayatının temel bir düsturu olarak benimsemişti.
Kibir duygusuna kapılma endişesiyle sade giyinirdi.
Sağlıklı olmasına rağmen az yemek yerdi. Saçları omuzlarına dökülecek kadar uzundu. Sakalını kına ve ketem denilen çivit boyasıyla sarıya boyar, bu sebeple sakalı kumral bir renk alırdı. Hz. Peygamber’in de öyle yaptığını söylerdi.
Abdurrahman b. Avf (r.a)
Nevfel b. İyas el-Huzelî'den nakladiliyor:
Abdurrahman b. Avf (r.a) bizim sohbet arkadaşımızdı.
O,ne güzel arkadaştı. Bir gün o bizi yanına kattı,evine gittik. Gusül yaptıktan sonra geldi. Yanımıza oturdu. İçinde ekmek ve et bulunan bir yaygı getirmiştik. Yargıyı yere açınca Abdurrahman b. Avf (r.a) başladı ağlamaya.
Ona, "Ey Ebu Muhammed! Niçin ağlıyorsun"? diye sorduk.
O, şu cevabı verdi:
"Hz. Peygamber âhirete irtihal etti de, ne kendisinin,
ne ailesinin karnı arpa ekmeğine doymadı. Bizim bu yiyecekleri,bunlardan daha hayırlıları (cennettekileri kasdediyor) için bıraktığımızı göremiyorum".
Rivayete göre Abdurrahman b. Avf (r.a)'a oruçlu olduğu bir sırada (iftarda)bir yiyecek getirildi.
Abdurrahman b. Avf (r.a) şöyle dedi:
"Hamza şehid edildi. Onu kefenleyecek bir şeyler bulamadık. Halbuki o, benden hayırlıydı. Mus'ab b. Umeyr de şehid edildi. Onu da kefenleyecek bir şeyler bulamadık. O da benden hayırlıydı. Biz ise dünyadan alacağımızı aldık".
Sonra Abdurrahman b. Avf (r.a) şöyle dedi:
" Ben, güzelliklerin tamamının bize dünyada verilmesinden korkuyorum".
Şu'be derki:
"Bu iftarda Abdurrahman b. Avf (r.a) konuştu, fakat birşey yiyemedi".
Abdurrahman b. Avf (r.a) şöyle demiştir:
"Sıkıntılarla imtihan olduk,sabrettik. Rahatlıkla imtihan edilince sabredemedik".
(Sahabeden Günümüze Allah Dostları.Cild:1,S:227-228)
Örnek Hayatlar / Ashâb-ı Kirâm · Marifet Petekleri